آرشیو چیست ؟ روشهای فهرست نویسی مواد دیداری و شنیداری

آرشیو چیست؟

واژه آرشیو از کلمه یونانی Archivum  یا واژه Archion  مشتق شده است و طی سالها و قرون معانی متفاوتی داشته است. در سال 1603 میلادی در متون فرانسوی زبان به معنای بایگانی مجموعه اسناد و مدارک دولتی یا خصوصی به کار گرفته شد (مرادی، 1384).

در زمان انقلاب کبیر فرانسه با احداث آرشیوهای ملی در سال 1789 و آرشیوهای ایالتی و استانی در سال 1796 برای نخستین بار مدیریت واحدی گنجینه اسناد و مدارک را زیر نظر خود قرار داد. علاوه بر این، مسولیت گردآوری و حفظ و نگهداری میراث نوشتاری و مستند کشور به دولت واگذار شد (مرادی، 1384).

پیشرفت علوم و فنون در چند سده اخیر و اختراع پدیده های جالب و تازه ای مانند عکاسی(1826 میلادی)، گرامافون(1877)، صفحه موسیقی(1887)، عکاسی رنگی(1891)، سینما(1895)، ضبط صوت(1898)، رادیو(1901)، و تلویزیون(1945)، و بالاخره رسانه های چند منظوره جهان را وارد عصر تاه ای کرده است. در این دوران منابع دیداری شنیداری در حوزه های ارتباطات، اطلاع رسانی، آموزش و پزوهش به کار گرفته شد و فرهنگی جدید شکل گرفت. با گذشت زمان، منابع دیداری و شنیداری به کتابخانه ها راه یافت و سهم خود را به دست آورد. از این رو، سازماندهی ، حفظ و نگهداری، ذخیره و بازیابی این منابع از اهمیت ویژه ای برخوردار گشته است.فدراسیون بین المللی آرشیوهای رادیو ـ تلوزیون، آرشیو را محل نگهداری مواد چاپی و غیرچاپی می داند که به صورت سیستماتیک و یا لااقل نیمه سیستماتیک مرتب و منظم شده باشد(مرادی، 1384).

وظیفه یک آرشیو را به صورت زیر می توان خلاصه کرد:

  • گردآوری مواد و منابع چاپی و غیرچاپی
  • ،سازماندهی مواد (فهرست بندی و رده بندی مواد)
  • ،حفظ ونگهداری مواد
  • ارائه خدمات به مراجعه کنندگان

. بدین ترتیب آرشیو فیلم محل گردآوری، ذخیره، حفظ و نگهداری و بازیابی فیلم ها است. و آرشیو ویدئو، ویدئو کاست، نوار صدا و امثال آنهال نیز هریک نقش و وظیفه خود را بر دوش دارند. آرشیو منابع دیداری ـ شنیداری نیز محصول سده اخیر است(مرادی، 1384).

 

انواع مواد آموزشی مرکز یادگیری

مواد چاپی(نوشتاری)

کتابها – روزنامه ها – مجلات – اسناد و مواد تکثیر شده

مواد دیداری مات

کاریکاتور – بروشور – پوستر –– چارت  - نقشه – نشریه دیواری – عکس

مواد دیداری شفاف (که با دستگاه نمایش داده می شوند)

میکروفیلم، میکروفیش ،تلق شفاف ،اسلاید ،استرئوگراف ، فیلم استریپ (همراه با دستگاه نمایش آنها)

مواد شنیداری

رادیو،صفحه های شنیداری معمولی و لیزری ،تلفن، کارتهای شنیداری ،نوارهای شنیداری و ضبط صوت

دیداری - شنیداری

فیلم متحرک ،تلویزیون ، ویدئو

فناوری جدید اطلاعات

چند رسانه ها ،فرارسانه ها و انواع آموزش های مبتنی بر شبکه (اینترنت )

 

 

ما در این جزوه تنها به مرحله دوم یعنی سازماندهی مواد آموزشی( فهرست نویسی و رده بندی) پرداخته ایم

ابتدا باید بگویم که ما برای فهرست نویسی و رده بندی لازم است مواد را به دو نوع چاپی و غیر چاپی(دیداری- شنیداری) تقسیم کنیم. چون این دو مورد تفاوت هایی با هم دارند.

 

فهرست نویسی و رده بندی مواد چاپی

فهرست نویسی Cataliging
مجموعه اطلاعاتی که از یک کتاب یا ماده کتابخانه‌ ای با بهره‌ گیری از قواعد و قوانین استاندارد، در کارت برگه‌ ی فهرست نویسی (به استثنای شماره و نشانه رده بندی) نوشته می‌ شود، فهرست ‌نویسی گفته می ‌شود.فهرست نویسی بر روی بگه ای صورت می گیرد که فهرست برگه نامیده می شود و در ابعاد 7.5 ×  12.5 سانتی مترمی باشد.
فهرستنویسی منابع بر پایه ‌ی قواعد بین‌ المللی انگلو امریکن (Anglo- American) و نقطه گذاری ‌ها بر پایه‌ ی استاندارد بین‌المللی کتابنامه‌ نویسی (ISBD) است.
در ادامه به نکاتی درباره ‌ی فهرست نویسی منابع چاپی اشاره می‌ شود:

نمونه فهرست برگه

شماره رده

۲ س.م. ناحیه سرشناسه

۳س.م.     ناحیه عنوان/ تکرار نام پدیدآورنده(گان)؛ پدیدآورنده(گان) همکار.-

۲ س.م.  ناحیه ویرایش .- ناحیه وضعیت نشر.

 

             ناحیه مشخصات ظاهری.- (ناحیه فروست)

                 

             ناحیه یادداشت.

 

             ۱. ناحیه موضوع (ها)     الف. ناحیه شناسه افزوده (ها)

 O                                  

نمونه کارت برگه فهرست‌نویسی کتاب                                          

فهرست نویسی توصیفی
* ناحیه ‌ی پدیدآونده (سرشناسه)، شامل: نام خانوادگی، نام، تاریخ تولد و درگذشت پدیدآورنده‌ ی کتاب است. نویسنده، گردآورنده، بازآفرین، شاعر، تصویرگر در کتاب ‌های تصویری، تهیه کننده در کتاب ‌های کاردستی از پدیدآورندگان کتاب به شمار می ‌روند.
* ناحیه ‌ی عنوان و شرح پدیدآورنده، شامل: عنوان اصلی: عنوان فرعی/ تکرار نام نویسنده، نویسنده(گان) همکار؛ تصویرگر؛ عکاس؛ مترجم؛ ویراستار است.
* ناحیه‌ ی ویرایش: اگر در متن اثر تغییراتی از نظر کمی، کیفی و شکل داده شود، اثر ویرایش محسوب می‌ شود. به دفعات ویرایش اثر در این بخش اشاره‌ می‌ شود.
* ناحیه ‌ی وضعیت نشر و پخش، شامل: محل نشر: ناشر، تاریخ نشر اثر است.
* ناحیه‌ ی مشخصات ظاهری، شامل: شماره ‌ی صفحه یا تعداد جلد: وضعیت تصویر، اندازه ‌ی قطع اثر + مواد همراه (کاست، سی‌دی، ...) است.
* ناحیه ‌ی فروست (سلسله انتشار): عنوان مشترکی که برای یک سلسله آثار توسط ناشر در نظر گرفته می ‌شود، یا تعدادی از آثار جداگانه که از نظر موضوع با هم همبستگی دارند و به دنبال هم توسط یک ناشر انتشار می ‌یابد گفته می ‌شود. این بخش شامل عنوان و شماره‌ ی فروست هر اثر است.
* ناحیه‌ ی یادداشت ‌ها، شامل: بها، زبان ترجمه (عنوان اثر به زبان اصلی)، عنوان‌ های گوناگون(روی جلد، پشت جلد، عطف)، گروه سنی، خلاصه‌ ی اثر، واژه ‌نامه، کتاب نامه، مندرجات و شماره‌ ی استاندارد(شابک) است.  
فهرست نویسی تحلیلی
اطلاعات بخش دوم کارت برگه‌ ی فهرست نویسی، شامل فهرست نویسی تحلیلی اثر است. در این بخش دو دسته اطلاعات آورده می شود:
موضوع اثر:
موضوع اثر شامل کلیدواژه ‌‌های است که محتوای موضوعی (مضمون) یا ساختار ادبی – هنری اثر را در بر می‌ گیرد. انتخاب کلید واژه‌(های) مناسب موضوعی برای هر کتاب کار ما را در یافتن شماره‌ ی رده ‌بندی کتاب آسان ‌تر می کند. موضوع هر اثر با استفاده از کتاب ‌های سرعنوان موضوعی تعیین و استاندارد می ‌شود. سرعنوان ‌های موضوعی موجود عبارتند از: سرعنوان موضوعی فارسی (سازمان اسناد و کتابخانه‌ ملی ایران)/ سرعنوان موضوعی کنگره (کتابخانه کنگره امریکا) / سرعنوان موضوعی سیرز( انتشارات ویلسون)
نمونه یک مدخل موضوعی در سرعنوان موضوعی فارسی

حیوان ها، افسانه ‌ها و قصه‌ ها      Animal- legends & stories    

          [۳۹۸/۲۴]

     x اساطیر حیوانی

        افسانه حیوانات

        داستان های حیوانات

 

همچنین "سگ ها- افسانه ‌ها و قصه‌ ها" و "شیر ها- افسانه‌ ها و قصه‌ ها" و غیره را موضوع قرار دهید. به یادداشت زیر "افسانه‌ ها و قصه‌ ها" نگاه کنید  

 

  
                                

اهداف نظام های رده بندی کتابخانه:

برای رده بندی منابع در کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی و اسناد می توان دو هدف کلی و خاص زیر را در نظر گرفت:

1 ـ هدف کلی از رده بندی ایجاد تسهیلاتی است که با استفاده از آن ، شناسایی و بازیابی منابع با سرعت و سهولت بیشتری صورت گیرد.

2 ـ هدف خاص از رده بندی فراهم آوردن منابع هم موضوع در یک مکان است، به گونه ای که نیازمندان اطلاعات بتوانندتا حد امکان، برای پرسش های علمی و فنی خود پاسخ های کامل و دقیق بیابند(صبا،1384).

رده بندی دهدهی دیوئی:

اساس این نظام رده بندی، بر عدد و ارقام است. در نظام رده بندی دهدهی دیوئی ارقام به صورت دهدهی، شاخص تعیین رده های موضوعی منابع هستند. دیوئی دانش و اطلاعات عرضه شده در کتاب ها و سایر منابع را به 9 رده تقسیم و آنها را با ارقام 100 تا 900 نشانه گذاری می کند. او رده دیگری را که مقدم بر سایر رده هاست (000) به منابعی اختصاص می دهد که موضوع آنها کلی است و نمی توان آنها را به یک گروه خاص، محدود کرد، مانند دایره المعارف ها، واژه نامه ها و مجلات و... . رده بندی ده گانه دیوئی به شرح زیر است: (صبا،1384).

                                    000                                          کلیات

                                                100                                          فلسفه

                                                200                                         دین

                                                300                                         علوم اجتماعی

                                                400                                         زبان

                                                500                                         علوم خالص

                                                600                                         علوم عملی

                                                700                                         هنرها

                                                800                                         ادبیات

                                                900                                         تاریخ جغرافیا

هرکدام از این رده ها با گرفتن یک عدد فرعی به زیرشاخه های دیگر تقسیم می شوند. مانند طبقه دین که در اینجا عدد 200 را به خود اختصاص داده است و به شاخه های زیر تقسیم می شوند: (صبا،1384).

                        210                         مذاهب طبیعی

                                220                         انجیل

                                230                        خداشناسی مسیحی

                                240                         اخلاق مسیحی

                                250                        دستورات کلیسای مسیحی

                                260                         مسائل اجتماعی از دیدگاه مسیحیت

                                270                        تاریخ کلیسا

                                280                        فرقه های مسیحی

                                290                         سایر ادیان

 بازهم این رده ها با گرفتن اعداد فرعی به رده های کوچکتری تقسیم می شوند مانند رده سایر ادیان که عدد 290 را به خود اتصاص داده است، به رده های کوچکتر زیر تقسیم می شود: (صبا،1384).

                        294                        مذاهب هندی (بودائیسم و ... )

                                295                        دین زرتشتی

                                296                        دین یهودی

                                297                        دین اسلام

هریک از این رده ها بعد از این با گرفتن اعشار (/) می توانند به رده های خردتری تقسیم شوند. مانند دین اسلام در رده 297 که به طور زیر رده بندی شده است:

                        1/297                              قرآن

                                2/297                   حدیث

                                3/297                   فقه و اصول

                                4/297                   کلام و عقاید

                                5/297                   فرقه ها و مذاهب اسلامی

                                6/297                   اخلاق اسلامی

                                7/297                   اداب و رسوم مسلمانان

                                8/297                   تصوف و عرفان

                                9/297                   تاریخ و جغرافیای اسلام

هریک از این رده ها بازهم می توانند با گرفتن اعداد دیگر به رده های خردتری تقسیم شوند.

 

 

 

 

رده بندی کتابخانه کنگره آمریکا:

رده بندی کتابخانه کنگره آمریکا که امروزه کتابخانه ملی آن کشور محسوب می شود، نظام رده بندی جامع و دقیق خود را با توجه به ماهیت مجموعه و نیز تنوع منابع آن طراحی کرده است. این نظام رده بندی به دلیل گستردگی موضوعی، مورد استفاده بسیاری از کتابخانه های دنیا است.

نظام رده بندی کتابخانه کنگره آمریکا ترکیبی از حروف (یا حرف) و عداد است که در آن 26 حرف الفبای لاتین، شاخص تعیین موضوع های اصلی است. در حال حاضر، از مجموعه الفبای لاتین، پنج حرف( I,o,w,x,y) برای گسترش های موضوعی آینده در این نظام ذخیره سازی شده و از آنها استفاده نمی شود(صبا،1384).

برخلاف نظام رده بندی دهدهی دیوئی که در آن، تمام رده ها از یک فرایند واحد تبعیت می کنند، در نظام کنگره، هر رده از تقسیمات موضوعی خاص خود برخوردار است. با تمام این وجود در تمام رده های مختلف این نظام، ویژگیهای مشترکی نیزبه چشم می خورد، که عبارتند از: (صبا،1384)

 1 ـ در رده بندی کتابخانه کنگره منابع عمومی مانند نشریات ادواری، واژه نامه ها و راهنماها در ابتدای هر رده ظاهر می شوند.

2 ـ در رده بندی کتابخانه کنگره، ترتیب تقدم رده ها، همچون سایر نظام های رده بندی ، از کل به جزء است.

3 ـ رده های اصلی با یک حرف نشان داده می شوند. برای درک بهتر خلاصه رده بندی در این قسمت آورده می شود:

 شماره رده

موضوع رده

A

کلیات

B

دین

C

تاریخ

D

تاریخ عمومی و دنیای قدیم

E_F

 تاریخ:امریکا

G

جغرافیا، باستان شناسی، فرهنگ عامه

H

علوم اجتماعی

J

علوم سیاسی

K

حقوق

L

آموزش و پرورش

M

موسیقی

N

هنر

 P

ادبیات

Q

علوم

R

پزشکی

S

کشاورزی

T

تکنولوژی

U

علوم نظامی

V

علوم دریایی

Z

علوم کتابداری

 

4 ـ تقسیمات فرعی مهم با افزودن یک حرف دیگر نشانه گذاری می شوند. به عنوان نمونه رده آموزش ـ پرورش که در این نظام حرف L  را به خود اختصاص داده است، در تقسیمات فرعی به شکل زیر است:

تاریخ آموزش ـ پرورش                                                                                       LA

نظریه های تربیتی                                                

/ 0 نظر / 250 بازدید