روش ساده براى علاقه مند کردن فرزند به مطالعه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

امروزه در جامعه اى ما والدین نقش ویژه اى در آموزش فرزندان خود به عهده گرفته اند. این امر از یک سو به احساس مسئولیت و نگرانى آنها نسبت به آینده عزیزانشان مربوط مى شود، و از سوى دیگر ناشى از سهمى است که نظام آموزشى کشور و مدارس به عهده آنها گذاشته اند.
به هر حال ، اغلب پدران و مادران در برابر این مسئولیت خطیر از اطلاعات و دانش کافى برخوردار نیستند و مشتاق اند که بدانند چه باید بکنند.
مجموعه (کلیدهاى آموزشى کودکان و نوجوانان ) که یک جلد از آن را در دست دارید، هدفش ارائه اى راهکارهاى عملى و شیوه هاى مؤ ثرى است که مى تواند به والدین کمک کند تا فرزندانشان را در راه رشد علمى و آموزشى یارى کنند.
در ترجمه کتاب هاى این مجموعه و در موارد محدودى ، مثال ها و جایگزین هایى که براى خواننده ى ایرانى آشناتر و قابل استفاده تر باشد، به کار گرفته شده است .
نشر صابرین

مقدمه

سخنى با والدین
فکر مى کنم یکى از آدم هاى خوش اقبال بودم . خانه اى که در آن بزرگ شدم پر از کتاب بود و والدینم هر دو به مطالعه عشق مى ورزیدند. خواندن را خیلى زود آموختم و پس از آن همیشه مى خوانم . هنوز هم تفریح مورد علاقه ام خواندن است .
دختر کوچکى دارم که به کتاب هاى تصویرى علاقه مند است . در بغل من مى نشیند و صفحه هاى کتاب خود را ورق مى زند، گاهى نیز روى صفحه ها خم مى شود و اداى خواندن را در مى آورد. مطمئنم او نیز در آینده خوب مى تواند بخواند، اما این اطمینان را از کجا مى توان به دست آورد؟
توانایى خواندن فرزند خود را نمى توانم با قطعیت پیش بینى کنم اما بهترین کارى که مى توانم انجام بدهم این است که راه او را هموار کنم تا بتواند به ادبیات و متاب علاقه مند شود. از همان ابزارى استفاده مى کنم که در این کتاب پیشنهاد کرده ام : با هم خواندن ، به کتابخانه رفتن ، قصه تعریف کردن و فراهم آوردن محیطى مناسب براى مطالعه در خانه .
این که دخترم در امتحانات استاندارد نمره خوبى کسب کند یا از نظر سطح توانایى خواندن جزو بهترین بچه هاى کلاس باشد، براى من کافى نیست . مى خواهم به خواندن عشق بورزد، در داستان ها گم شود و در پایان هر داستان ، در حالى آن را کنار بگذارد که تحت تاءثیر آن قرار گرفته تغیر کرده است . اما هر پدر و مادرى مى داند که انتقال علایق خود به فرزندان کار ساده اى نیست . دخترم از هم اکنون نیز از خود اراده دارد. آیا او نیز به همان کتاب هاى علاقه خواهد داشت که من داشتم ؟ احتمالا نه . آیا مى توانم با این موضع کنار بیایم ؟ امیدوارم .
فعالیت ها و پیشنهادهاى این کتاب به چهار بخش تقسیم مى شود. بخش ‍ اول (مطالعه را با هم تجربه کنید) است . کارشناسان مطالعه با این مسئله موافق اند که مطالع والدین براى موفقیت بچه ها در خواندن ضرورى است . اما همه بر سر این موضع توافق ندارند. همانطور که خواهید دید، خواندن را مى توان به روشهاى مختلف در زندگى روزمره به کار برد و لازم نیست که حتما مانند یک درس رسمى به آن پرداخت .
بخش دوم ، (مطالب خواندنى در دسترس قرار دهید)، ممکن است غیر معقول به نظر رسد اما من خانه هایى را دیده ام که افراد آن کاملا هوشمند بوده اند اما تنها مطلب خواندنى که در آنجا یافت مى شد یکى دو تا کتاب آشپزى ، یک مجله الکترونیک یا نوشته هاى پشت جعبه کیک آماده بوده است . درست کردن یک کتابخانه در منزل نه مشکل و نه پر هزینه است . روش آن را به شما خواهم گفت .
دو بخش آخر به رفتارهاى فرزندتان و به برخورد خودتان مربوط مى شود. در (رفتار بچه ها را اصلاح کنید) چند روش استاندارد براى خواندن نقادانه ارائه داده ام که به راحتى مى توانید در خانه به کار گیرید.در (رفتار خود را اصلاح کنید) نشان داده ام که چگونه مى توانید با تغییر فکر و رفتار خود توانایى هاى فرزندتان را افزایش دهید. نمى گویم خودتان را از پایه عوض کنید: تغییرات ساده ى شما وضعیت فرزندتان را بهبود خواهد بخشید.
این کتاب از آن کتاب هاى نیست که از صفحه اول نا آخر بخوانید و دوباره در قفسه بگذارید، بلکه مجموعه اى است از پیشنهادها که مى توانید هنگام نیاز از آن استفاده کنید. در ابتداى هر فصل یک حکایت آورده ام که ممکن است احساس آشنایى را در شما نیز زنده کند و بگوید. (آها! من هم چنین تجربه اى داشته ام !) دستورالعمل هاى زیادى نیز در کتاب آورده ام : چگونه براى تابستان برنامه مطالعه شخصى خود را تنظیم کنید، چگونه در خانه نمایش اجرا کنید، چگونه هنگام تعمیر خانه تمرین خواندن کنید، چگونه از روى تصاویر قصه بگویید و الى آخر. فهرست کتاب هاى سرى ، داستان هایى
که کارتون یا فیلم آن ساخته شده است ، کتاب هاى مربوط به مناسبت هاى ملى و مذهبى ، نوارهاى قصه و مجله هاى کودکان را نیز آورده ام . این فهرست ها به شما کمک مى کند کتابخانه منزل خود را تاءسیس یا به آن چیزهایى اضافه کنید.
وقتى کتابى را تمام مى کنم که از آن لذت برده ام ، در بسیارى از اوقات دنبال کتاب هاى دیگرى درباره همان موضع یا از همان نویسنده مى گردم یا درباره موضوعى که قبلا برایم ناشناخته بود با دوستان یا خانواده بحث مى کنم و آنچه را خوانده و آموخته ام در زندگى خود به کار مى گیرم . اگر این کتاب را انتخاب کرده اید نشان مى دهد که دست دارید فرزندتان به خواندن علاقه مند شود. اما این نقطه آغاز راه است . امیدوارم پیشنهادهایم به شما کمک کند تا افکار خود را نیز پروش دهید و امیدوارم به این نتیجه برسید که در تلاش خود براى پرورش فرزندى که به خواندن علاقه مند است ، از منابع دیگر نیز کمک بگیرید.
کتى اى . زاهلر

بخش 1: مطالعه را با هم تجربه کنید
1.بگذارید فرزندتان ببیند که شما مى خوانید
وقتى براندن براى اولین بار به خانه ى جک رفت ، بیش از هز چیز مجذوب جعبه ى حیوانات شد. درون جعبه حیوانات یک لاک پشت کله سرخ و یک قورباغه بود که از برکه گرفته بود. کارت هاى بازى جک نیز براى براندن جالب بود اما موضوع دیگرى نیز توجه براندن را جلب کرد: مادر جک به بچه ها خوش آمد گفته بود، براى آنها نوشابه ریخته بود و برگشته بود سراغ کتابى که مشغول خواندنش بود.
براندن پرسید: (مادرت چه کار مى کند؟)
جک سرش را بالا مرد و گفت : (لابد دارد کتاب مى خواند.)
براندن مکث کرد و بالاخره پرسید: (مگر با این سن و سالش به مدرسه مى رود؟)
اولین نشانه موفقیت بچه ها در مدرسه ، مطالعه در خانه است . براى این که بچه ها در خانه مطالعه کنند باید یک الگوى رفتارى داشته باشند که در خانه مطالعه مى کند. اگر والدین کتاب بخوانند، احتمالا فرزندانشان نیز اهل خواندن مى شوند. اگر والدین اهل مطالعه نباشند، احتمالا فرزندانشان نیز اهل مطالعه نخواهند شد به نظر این بچه ها خواندن فعالیتى است که صرفا به مدرسه مربوط مى شود.
پس خیلى ساده است : اگر مى خواهید فرزندتان در مدرسه موفق باشد و اگر مى خواهید به مطالعه عشق بورزد، اگر مى خواهید فرزندتان را کتاب خوان بار بیاورید، خودتان باید مطالعه کنید.
اگر روزنامه صبح را هنگام صرف صبحانه تورق مى کنید خوب است اما به هیچ وجه کافى نیست . آنچه فرزندتان نیاز دارد این است که ببیند به طور مرتّب براى خواندن کتاب وقت زیادى مى گذارید.
اگر اهل مطالعه نیستید مقدارى کار مى برد:
باید ببینید که به خواندن چه مطالبى علاقه دارید.
باید در خانه کتاب داشته باشید. (به روش هاى 16 و 25 مراجعه کنید.)
باید تلویزیون را خاموش کنید. (به روش 46 مراجعه کنید.)
باید کارى در نظر بگیرید که فرزندانتان در زمان مطالعه شما به آن بپردازند. (چطور است به آنها هم کتاب بدهید؟)
هر چقدر هم که کتاب خواندن برنامه زمانى شما را تحت فشار قرار دهد و از وقت شما براى انجام کارهاى دیگر بکاهد. نتیجه آن در طولانى مدت با ارزش است . اگر خودتان از مطالعه کردن لذت نمى برید. چطور مى توانید انتظار داشته باشید فرزندتان لذت ببرد؟ اگر فکر مى کنید فرزندتان باید صرف این که بچه است کارى را انجام بدهد که خود شما انجام نمى دهید، کارتان از روى دورویى است . اگر وقت بگذارید و کتاب بخوانید به طور غیر مستقیم به فرزندتان مى گویید که خواندن مهم است . اما اگر برایش ‍ سخنرانى کنید و او را پند و اندرز دهید و برایش موعظه کنید، هرگز نمى توانید این پیام را به او منتقل کنید.

2.اطلاعاتى را که از مطالعه به دست مى آورید، تقسیم کنید
هر وقت که جرامایا از فرزندش پرسید: (امروز در مدرسه چه آموختى ) تنها جوابى که مى شنید این بود: (چیز خواصى یاد نگرفتم ) این بار تصمیم گرفت که سر میز شام سر صحبت را جور دیگرى باز کند و گفت :
(امروز در روزنامه خواندم که افرادى که کلسترول طبیعى دارند مى تواند بدون این که با مشکلى رو به رو شوند روزانه دو تا تخم مرغ بخورند.)
همه بلافاصله شروع به صحبت کردند. پسر نوجوانش بهتندى گفت : (هر چه راجع به کلسترول مى گویند چرت است .)
همسرش با تعجب گفت : (اصلا این طور نیست کلسترول خون عمویت بالاست و به همین دلیل در خطر بیمارى قلبى است .)
دخترش گفت : (بله ، ولى اگر واقعا راست مى گویند چراهر چند ماه یک بار، نظرشان عوض مى شود؟ کتاب بهداشت ما پنج سال پیش چاپ شده و مطالبى که در آن نوشته اند با آنچه امروز مى گویند کاملا تفاوت دارد.)
پسر جرامایا از جایش بلند شد و گفت : آگهى این مجله را نگاه کنید. تبلیغ تخم مرغ است که مى گوید حالا دیگر همه مى توانند تخم مرغ بخورند. مى بینید، هنوز نتیجه تحقیقات منتشر نشده است که تبلیغ در مجله چاپ مى شود! فکر نمى کنید مسئله کمى مشکوک است ؟)
جرامایا به پشتى صندلى خود تکیه داد. او از واکنش خانواده نسبت به سخنى که بدون قصد و غرض به زبان آورده بود، جا خورده بود.
شما از مطلبى که مى خوانید، روزانه چیزهایى مى آموزید. پس چرا آن را با خانواده خود در میان نگذارید؟ خبر کوتاه یک روزنامه ، شایعه اى که در خبرنامه شرکتتان چاپ شده یا آمارى که در گزارش سالانه چاپ مى شود مى تواند جرقه یک بحث یا گفت وگو را بزند.
بعضى از بچه ها بیشتر به هدف سرگرمى کتاب مى خوانند و گاهى از این که مى توان با هدف کسب اطلاعات نیز مطالعه کرد، بى خبرند. گرچه از کتاب هاى درسى خود در مدرسه اطلاعاتى به دست مى آوردند اما اگر آنها را به حال خود بگذاریم مطالب علمى را انتخاب نمى کنند. اما بزرگسالان بیشتر به هدف اطلاعات مطالعه مى کنند نه به این دلیل که دوست دارند، بلکه چون این مطالب بخش عمده اى از کار روزانه ى آنها را تشکیل مى دهد.
اگر اطلاعاتى را که از مطالعه خود به دست مى آورید با فرزندانتان در میان بگذارید، مى توانید آنها را براى خواندن به قصد کسب اطلاعات آماده کنید. با این کار به بچه ها مى فهمانید که به آنچه مى خوانید علاقه دارید و دوست دارید آنها نیز به آن علاقه مند شوند. وقتى بچه ها مى بینند که چگونه از اطلاعاتى که به دست آورده اید استفاده مى کنید، دیگر کمتر از خواندن به قصد کسب اطلاعات خواهند ترسید.
حتى مى توانید فرزندانتان را تشویق کنید اطلاعاتى را که از خواندن به دست مى آوردند با شما در میان بگذارند، اگر بپرسید: )در کتاب علوم شما درباره کلسترول چه چیزى نوشته اند؟) جالب تر از آن است که بپرسید: )امروز در مدرسه چه چیزى یاد گرفتى ؟)
حتى یک هفته بعد از صحبت کلسترول در خانواده جرامایا سر میز شام ، بحث همچنان داغ بود. دختر جرامایا یک بخش از کتاب بهداشت خودرا براى همه خوانده بود و همسر او نیز جزوه اى را زا مطب دکتر به خانه آورده بود.
پسرش با خواندن جزوه متقاعد شده بود که کلسترول مى تواند مسئله آفرین باشد اما همچنان اعتقاد داشت که کلکى در کار صنایع تولید تخم مرغ هست . از طرفى جرامایا نیز از این که دیگر مجبور نیست عبارت کلیشه اى از بچه ها بپرسد، تا آنها نیز از سر بى حوصلگى جواب دهند، سرشار از شادى بود چون خانواده اش واقعا با هم ارتباط کلامى برقرار کرده بودند.

3.با صداى بلند بخوانید
(لوک ) که تازه خواندن یاد گرفته بود، هنگام خواندن کتاب داشتان خود، سر این جمله گیر کرد: (آن را به من بده ، دادش روباه .) او همه کلمات را مى توانست بخواند اما معنى جمله را نمى فهمید. فکر مى کرد شاید جمله باید این طور نوشته مى شد: (آن را به دادش من بده ، روباه .) یا (آن را به دادش روباه من بده ) لوک هنوز علائم نقطه گذارى را خوب نمى فهمید و کلمات را تک تک و با لحن یکسان مى خواند و به همین دلیل نمى توانست معنى این جمله خاص را بفهمد.
لوک بعدها از پدرش خواست که داستان را با صداى بلند بخواند. پدرش ‍ قصه را با لحن مناسب خواند تا به جمله اسرار آمیز رسید و سپس قصه را تمام کرد. لوک تک تک کلمات داستان را فهمید.
درک مطلب بچه ها هنگام خواندن ، به طور طبیعى از توانایى آنها هنگام برقرارى ارتباط کلامى کمتر است . بچه ها هنگامى که مدرسه را شروع مى کنند صدها کلمه را مى فهمند اما فقط چند کلمه را مى توانند بخوانند یا بخش کنند. این اختلاف زمانى از بین مى رود که بچه ها در خواندن مهارت به دست بیاورند و کلماتى را که قبلا به صورت شفاهى استفاده مى کردند، به طور مرتب به صورت نوشتارى ببینند.
علاوه بر آن سطح توانایى بچه ها در خواندن ، از سطح علایق آنها نیز پایین تر است . بچه هاى کلاس اول قادر به درک مطالبى بسیار پیچیده تر از )بابا آب داد) هستند. اما چون هنگام خواندن مهارت کافى براى درک مطلب نوشتارى پیچیده ندارند، دچار محدودیت مى شوند.
یکى از مهم ترین کارهایى که مى توانید در طول عمرتان براى بچه ها انجام بدهید این است که با صداى بلند برایشان کتاب بخوانید. این کار را مى توانید کمى بعد از تولد آنها شروع کنید و تا پیش دبستانى و سال ها بعد نیز ادامه بدهید. هنگامى که با صداى بلند براى بچه ها کتاب مى خوانید، فرصت خوبى پیدا مى کنید که نوشته ها را با هم تجربه کنید. با این کار فرزندانتان به زبان توجّه مى کنند و مهارت هاى ضرورى درک مطلب آنها که در مدرسه و در سال هاى بعد به آن نیاز دارند، پرورش مى یابد.
براى موفقیت تحصیلى بچه ها، درک مطلب ، پرورش دایره ى لغات و قدرت تشخیص لغات آنها با میزانى که والدین با صداى بلند برایشان کتاب مى خوانند رابطه ى مستقیم دارد. مهم تر از آن این که وقتى با صداى بلند کتاب مى خوانند رابطه ى مستقیم دارد. مهم تر از آن این که وقتى با صداى بلند کتاب مى خوانید به بچه ها مى فهمانید که براى کتاب ارزش و اهمیت قائلید و کتاب خواندن بخش مهمى از تعاملات خانوادگى شما را تشکیل مى دهد.
چگونه با صداى بلند بخوانید
با حالت و لحن مناسب بخوانید.
براى هر یک از شخصیّت ها از یک صداى خاص استفاده کنید. از علائم نقطه گذارى کمک بگیرید تا لحن خواندنتان را عوض کنید یا براى افزایش ‍ تاءثیر خواندنتان مکث کنید.
با علاقه بخوانید و با متن درگیر شوید.
اگر به طرح داستان یا مشکلات شخصیت هاى آن علاقه مند شده اید به زبان بیاورید تا فرزندانتان بدانند. اگر اتفاقات هیجان انگیز است با لحنى هیجان زده بخوانید، اگر ترسناک است با لحنى بخوانید که نشان ترس ‍ است .
از سؤ ال هاى جدید و هوشمندانه استفاده کنید.
قبل از این که ورق بزنید، از بچه ها بپرسید که به نظرشان چه اتفاقى خواهد افتاد. از آنها بخواهید نام شخصیت هایى را که در تصاویر دیده مى شوند، بگویند. (براى مطالب بیشتر درباره خواندن جدى و هوشمندانه مراجعه کنید به روش 34.)
تماس چشمى برقرار کنید.
شما بازیگر هستید و فرزندتان تماشاچى . سرتان را بالا بیاورید و به حالت چهره فرزندتان توجه کنید. همراه او بخندید و براى اظهار نظر درباره روند داستان مکث کنید.
اگر درباره مهارت یا صدایتان هنگام خواندن ، درباره توانایى تان براى انتخابِ کتاب یا میزان وقتى که مى توانید براى این کار بگذارید نگرانى دارد، آن را برطرف کنید. خواندن با صداى بلند مهم تر از این است که بتوانید از آن چشم پوشى کنید و هیچ وقت براى شروع این کار دیر نیست .

4.روزنامه را خانوادگى بخوانید
پدرم همیشه اصرار دارد که قسمت طنزهاى کاریکاتورى روزنامه باعث شد تا ما خواندن یاد بگیریم . وقتى ما سه خواهر و برادر خیلى کوچک بودیم ، او این قسمت ها را برایمان مى خواند و وقتى من به کلاس اول رسیدم ، پدرم بنهانه مى آورد که وقت ندارد و پیشنهاد مى کرد خودمان بخوانیم . انگیزه ى خواندن در درون ما تقویت شد: ما واقعا دلمان مى خواست بدانیم که در این تصاویر خوش آب رنگ چه مى گذرد. پس از مدتى من مى توانستم براى خواهر و برادر کوچک ترم بخوانم و بالاخره نیز هر سه مى توانستیم بر سر این صفحات با هم بجنگیم و آنها را جدا از هم بخوانیم .
اگر فرصت کمى دارید که با فرزندانتان و براى آنها بخوانید، روزنامه مى تواند منجى شما باشد. سطح بیشتر روزنامه ها طورى است که بچه هاى بین کلاس سوم دبستان و اول راهنمایى مى توانند آنها را بفهمند، و بیشتر روزنامه ها شامل سبک ها و انواع ادبى گوناگونى است . پس هر یک از اعضاى خانواده مى تواند مطلبى را که باب طبع خود باشد در آنها پیدا کنند.
روزنامه هایى که صفحات ویژه ى کودکان و نوجوانان یا ویژه نامه کودکان و نوجوانان چاپ مى کنند از همه بهتر است چون مطالب آن هم مناسب فرزندان دبستانى شماست و هم مناسب فرزند نوجوانتان . پس وقتى از راه مى رسید همین طور روزنامه را نیندازید و بروید. هدف شما مشارکت خانوادگى است پس بگذارید فرزندانتان شما را در حال روزنامه خواندن ببینند.
اگر مى توانید یک قدم جلوتر نیز بروید و برخى از مطالبى را که خواندید با آنها در میان بگذارید. از فرزند ده دوازده ساله تان بپرسید درباره ى فیلم هاى جدید چه چیزى خوانده است و از فرزند نوجوانتان بخواهید مهم ترین اخبار ورزشى را برایتان بازگو کند. از فرزند دبستانى خود بپرسید کدام یک از مطالب طنز روزنامه از همه خنده دارتر بود. خودتان نیز مى توانید به نامه هاى جالبى که خوانندگان نوشته اند، یا به هر مطلب جالب دیگرى اشاره کنید. ضرورتى ندارد که هنگام مطالعه سکوت را رعایت کنید و خواندن روزنامه مى تواند فعالیت پر سر و صدایى باشد. هنگامى که به صورت فردى مى خوانید، با صداى بلند نیز اظهار نظر کنید و بدین ترتیب فرزندان خود را تشویق کنید که به صورت جدى بخوانند (مراجعه کنید به روش 34)، این مهارت به آنها کمک مى کند که آنچه را مى خوانند به خاطر بسپارند و آن را خوب درک کنند.

5.تشویق کنید که نسل هاى مختلف باهم بخوانند (خواندن بین نسلى )
استفان در یک خانواده اى گسترده در بروکلین بزرگ شد. پدربزرگ هایش ‍ چند ایستگاه دورتر و خاله ها، عمه ها، دایى ها و عموهایش همه در فاصله چند کوچه از آنها زندگى مى کردند. خانه آنها پر سر و صدا و پر رفت و آمد بود و همیشه پر بود از بچه ها، بزرگ ترها و از بوى غذاى ایتالیایى که روى اچاق مى پخت . استفان و خاله زاده ها و دایى زاده ها و عموزاده هایش همه خاطره شرین مهمانى هاى دوره اى بزرگ را که به صورت منظم در خانه اعضاى فامیل برگزار مى شد، به یاد مى آوردند.
همیشه بعد زا شام بچه ها را که خسته بودند و از نا رفته بودند به یکى از اتاق ها مى فرستادند و آنها را به صورت ردیفى روى یک تخت بزرگ یا روى تشک هایى روى زین مى خواباندند. وقتى همه بچه دراز مى کشیدند، فرد مورد علاقه شان مى آمد و قصه قبل از خواب را برایشان مى خواند. بیشتر اوقات خاله کارولین مى آمد و با لباس هاى مد روز و عطر لطیفش کنار تخت مى نشست و با لحن پر هیجان خود براى هر یک از شخصیت هاى داستان یک جور حرف مى زد و بچه ها با اظهار نظرهاى خود درباره طرح داستان مى خنداند. البته محبوب ترین قصه گو پدر بزرگ بود که بعد از 40 سال زندگى در بروکلین هنوز لهجه غلیظ ایتالیایى خود را حفظ کرده بود. آشناترین قصه ، با لهجه پدربزرگ بیگانه و جدید به نظر مى رسید. پدر بزرگ کتاب را از صفحه اول مى گشود و صفحه عنوان را با همان علاقه و حیرتمى خواند که خود قصه را.
بین ساختار خانوادگى و موفقیّت کودک در خواندن و زبان ، روابط دوجانبه اى وجود دارد که یکى از مهم ترین آنها در حیطه ى تعامل با بزرگسالان است . بچه هایى که به خانواده هاى گسترده تعلق دارند و به طور مرتب به دیدن اعضاى بزرگ تر فامیل مى روند و با بزرگسالان به گردش و مسافرت مى روند و به انجام فعالیت هاى مختلف مى پردازند، نسبت به بچه هایى که دست رسى کمترى به افراد بزرگسال دارند، در خواندن پیشرفته ترند.
این خبر براى والدین ناامید و خسته خبر خوبى است : توانایى هاى زبانى فرزندانتان و توانایى آنها در خواندن تنها به شما بستگى ندارد. اگر مى خواهید بچه هایى بار بیاورید که هم عاشق خواندن و هم خواننده هاى موفقى باشند، ایجاد ارتباط بین آنها و بزرگسالان دیگر مى تواند کمى از بار را از دوش شما بردارد.
اگر والدینتان مهمان شما هستند، از آنها بخواهید در آیین قصه خوانى شبانه شرکت کنند. اغلب پدربزرگ ها و مادربزرگ ها دوست دارند که بدین ترتیب مرکز توجه قرار بگیرند. گهگاهى از والدین یا از همسایه هاى مسن ترتان بخواهید هنگامى که از خانه بیرون مى روید از فرزندانتان مراقبت کنند، مطالب خواندنى نیز در اختیارشان قرار دهید تا با بچه ها بخوانند.
اگر بچه ها عادت کرده باشند که فقط والدین خودشان برایشان کتاب بخوانند، ابتدا باید آنها را آماده کرد تا بتوانند از سبک کتاب خوانى بزرگسالان دیگر لذت ببرند. به بچه ها بگویید که خوانندگان مختلف یک ترانه ى واحد را به صورت هاى متفاوت مى خوانند و هنرپیشه هاى مختلف یک نقش واحد را به صورت هاى متفاوت اجرا مى کنند. اگر کسى مى خواهد براى اولین بار براى فرزندانتان قصه بخواند، بهتر است کتاب جدیدى را در اختیار او قرار دهید، تا این که کتابى را بخواند که مورد علاقه بچه هاست و داستان آن را از بر مى دانند.
استفان اکنون پدر دو نفر است و فامیل هایش در سراسر کشور پخش ‍ شده اند اما چون از قصه خوانى بین نسلى خاطره خوبى دارد سعى کرده است تجربه ى دوران کودکى خود را براى فرزندانش بازسازى کند. آنها خانه مسنى را که در همسایگى شان زندگى مى کند، به صورت منظم دعوت مى کنند تا صبحانه را با آنها صرف کند و مجله هاى بچه ها را با آنها بخواند. همسر استفان ، مارسیا، براى مراقبت از بچه ها از افرادى از هر سن و سال کمک مى گیرد. استفان و مارسیا از این که بچه هایشان شب را در منزل دوستانشان بگذرانند یا دوستانشان شب را در منزل آنها بگذرانند استقبال مى کنند و قصه خوانى را در برنامه چنین شب هایى مى گنجانند.
وقتى پدر مارسیا به خانه آنها مى آید، با بچه ها در طبیعت قدم مى زند یا آنها را به باغ وحش مى برد و وقتى بچه ها به خانه او مى روند، او آنها را به دفتر کار خود مى برد تا روز خود را به تعامل با بزرگسالان مشغول کار بگذرانند. گرچه بچه ها فقط 5 و 8 سال سن دارند، دایره ى لغات آنها و توانایى شان براى گفت و گو و تعامل با بزرگسالان به صورت واضحى پیش رفته است .

6.تشویق کنید که بچه هاى یک نسل با هم بخوانند (خواندن بین نسلى )
دختر 14 ساله آندریا اخیرا به نقش پرستار بچه هاى خانواده ارتقا یافته است . ه ثابت کرده است که مى توانند برادران دوقلوى خود را به خوبى غذا بدهد، به حمام ببرد و به موقع بخواباند. اما هنگامى که قصه قبل از خواب را براى بچه ها مى خواند، کارش واقعا مى درخشد. آندریا مى گوید: (از اول باید از نرا مى خواستم قصه را بخواند. او واقعا هنر پیشه است و کارى مى کند که قصه ها زنده بشوند! الان دوقلوها حتى وقتى من هم در خانه هستم مى خواهند که قصه را نرا بخواند. گرچه چندان احساس خوبى به من دست نمى دهد که بچه ها نرا را به من ترجیح دهند اما به هر حال وقت من شب ها آزاد مى شود که عالى است . گاهى من هم پیش پسرها مى نشینم و به قصه اى که نرا مى خواند گوش مى دهم !)
قانونى وجود ندارد که بگوید فقط بزرگسالان باید براى بچه ها کتاب بخوانند، بچه هاى بزرگ تر مى توانند از این فرصت استفاده کنند و هنرهاى خود را به رخ خواهرها و برادرهاى کوچک تر خود بکشند. این کار به نفع خواننده ، شنونده و به نفع شماست .
خواندن با صداى بلند، باعث فصاحت مى شود و دایره لغات بچه ها را بهبود مى بخشد و به آنها مى آموزد که چگونه با حالت و لحن مناسب بخوانند. جلب رضایت شنوندگان کم سن و سال کار ساده اى نیست و کسى که مى خواهد قصه را با موفقیت بخواند و به جاىِ هُو با هوراى شنوندگان مواجه شود، باید با احساس ، با صدایى واضح و با لحن مناسب بخواند. اگر به طور موقت این نقش خود را به فرزند بزرگ ترتان محوّل کنید تجربه خوبى به دست مى آورد و ممکن است انگیزه پیدا کند که این نقش را به خوبى اجرا کند.
هنگامى که روابطه نسبتا صلح آمیز است ، بچه هاى کوچک تر از صرف وقت با خواهران و برادران بزرگ تر خود سود مى برند. وقتى کوچک ترها مى بینند که خواندن چقدر مهم است مى بینند که بزرگ ترها با موفقیت مى خوانند. خود نیز براى خواندن انگیزه پیدا مى کنند. اگر فرزند بزرگ تر خود را تشویق کنید کتاب هاى مورد علاقه خود را با صداى بلند بخواند بسیار مؤ ثر است . وقتى بچه ها براى بچه ها یک کتاب مى خوانند، کمى بار از دوش شما برداشته مى شود. شما همیشه فرصت ندارید که کارتان را کنار بگذارید و براى آنها کتاب بخوانید، شاید حتى فرصت نکنید مطالبى را که روى بسته بندى مواد غذایى نوشته شده است براى بچه ها بخوانید. اگر فرزند بزرگ ترتان سواد خواندن دارد، مى تواند به شما کمک کند، دستور بازى ها را بخواند، معنى لغتى را در لغت نامه پیدا کند و قبل از خواب براى خواهر یا برادر کوچکش قصه بخواند.

7. با صداى بلند با همدیگر بخوانید
برنیس همیشه براى پسرش جروم با صداى بلند کتاب مى خواند و ساعت کتاب خوانى شاعت مورد علاقه هر دوى آنهاست . اکنون که جروم در کلاس ‍ دوم دبستان است برنیس متوجه چیز جدیدى شده است : هنگامى که مادرش کلمات را با صداى بلند مى خواند، اغلب اوقات جروم نیز لب هاى خود را حرکت مى دهد و بدون صدا مى خواند. گاهى نیز روى صفحه خم مى شود و به بخشى جلوتر از آنچه برنیس مى خواند توجه کند. برنیس گاهى مکث مى کند واز جروم مى پرسد که آیا علاقه دارد کهخودش براى مادرش ‍ بخواند، اما جرو همیشه مى گوید نه و از مادرش مى خواهد که خواندن را ادامه دهد.
وقتى بچه ها یاد گرفتند که به تنهایى بخوانند، باز هم باید به کار خود ادامه بدهیم و براى آنها با صداى بلند کتاب بخوانیم . البته مى توانیم روال کار را تغییر دهیم . اکنون دیگر مى توانیم کار خواندن را با فرزندمان تقسیم کنیم . براى این کار روش هاى زیادى وجود دارد که برخى از آنها را توضیح مى دهیم . اگر فرزندتان در برابر این کار مقاومت کرد، از آن یک بازى بسازید. خواندن شعرها به صورت مشترک به طور طبیعى از هر چیز دیگرى راحت تر است اما انواع دیگر قطعات ادبى را نیز مى توان به صورت مشترک خواند.
چگونه کار خواندن را تقسیم کنیم
نفرى یک خط.
شما خط اول را بخوانید، خط دوم ، و الى آخر. روش دیگر این است که نفرى یک صفحه بخوانید.
شما: یکى بود یکى نبود
کودک : زیر گنبد کبود
دیالوگ .
شما روایت را بخوانید و فرزندتان دیالوگ را، یا هر یک از شما متن گفته هاى یکى از شخصیت ها را بخوانید.
شما: بچه ها در را باز کنید، من مادرتونم . (آقا گرگه )
کودک : اگر تو راست مى گى ، دست هایت را نشان بده !(شنگول )
(قصه شنگول و منگول )
شما: لک لک به مرد گفت : مرا آزاد کن ، من لک لکم ، نه دُرنا.
کودک : من ترا با دُرناها گرفتم و همراه دُرناها هم مى کشمت .
(مورچه و کبوتر)(1)
ترجیح بند (بند برگردان )
شما: که یکى هست و هیچ نیست جز او.
هر دو: وحده لا اله الا هو
(هاتف اصفهانى )
با همدیگر (هر دو با هم مى خوانید.)
هر دو: دویدم و دویدم
سر کویى رسیدم
دوتا خاتونى دیدم ...
وقتى با همدیگر با صداى بلند مى خوانید به فرزندتان مى گویید که خواندن با صداى بلند تنها کار شما نیست ، بلکه کارى است که از آن لذت مى برید و فرزندتان نیز مى تواند از آن لذت ببرد. یکى از محاسن آن این است که همیشه نسبت به توانایى فرزندتان در خواندن ، یعنى میزان روان بودن ، درک مطلب و دایره لغات او آگاهى خواهید یافت . فایده دیگر آن این است که فرزندتان را براى خواندن براى هم نسل هاى خود آماده مى کند (مراجعه کنید به روش 6)، که اگر کودک خردسالى داشته باشید و وقتتان نیز کم باشد، کمک بزرگى است .

8.درباره مطالب مورد علاقه خود در خانواده صحبت کنید
(تازگى ها چیز جالبى خوانده اى ؟)
(رمانى که من مى خوانم درباره مردم زادگاه توست !)
(در شماره ى این ماه مجله ى بهداشت مقاله اى هست که حتما باید بخوانى )
تو تا به حال از قصر امین پور چیزى خوانده اى ؟ حتما از او خوشت مى آید!)
(به محص این که کتاب هفته را بخوانم آن را به تو قرض مى دهم .)
بسیارى از بزرگسالانى که من مى شناسم خیلى راحت کتاب ها و مقاله هایشان را با همدیگر عوض مى کنند، انگار که یک پیمانه شکر یا مته برقى را مى خواهند قرض بگیرند. با این کار مى توانید نویسندگان جدید و انواع سبک هاى ادبى جدید را کشف کنید، علایق تازه اى پیدا کنید و در عین حال دوستانتان و سلیقه ى آنها را نیز بشناسید.
اما بسیارى از همین بزرگسالان که کتاب هاى خود را به دوستانشان قرض ‍ مى دهند هرگز به این فکر نمى افتند که همین تبادل ساده را نیز در خانه آغاز کنند. اگر مى خواهید فرزندان خود را با آنچه مى خوانید آشنا کنید و خود نیز با آنچه فرزندانتان مى خوانند آشنا شوید، بهترین روش این است که درباره مطالب مورد علاقه ى خود در خانواده صحبت کنید.
آیا مطلب جذّابى مى خوانید؟ درباره اش صحبت کنید! اگر فرزندانتان کوچک تر از آنند که بتوانند آن مطلب را بخوانند اشکالى ندارد. کافیست بفهمید که از آنچه مى خوانید لذت مى برید و به آن علاقه دارید و دوست دارید که علاقه ى خود را با آنها در میان بگذارید.
فرزندان بزرگ ترتان را نیز تشویق کنید که درباره ى آنچه مى خوانند صحبت کنند و بگویند که چه جنبه اى از آن را دوست دارند (مراجعه کنید به روش ‍ 38.) آیا علاقه دارند که قسمت کوتاهى از آن را براى شما با صداى بلند بخوانند؟ آیا از همان نویسنده مطلبى هست که به درد بچه هاى کوچک تر خانواده بخورد؟
به صورت خانوادگى به کتابخانه بروید و پس از بازگشت به خانه همیشه این آیین را اجرا کنید: کتاب ها را در یک قفسه ى مخصوص کتابخانه بگذارید. این کار دو فایده دارد: اول این که کتاب هاى کتابخانه کمتر گم مى شوند و کمتر اتفاق مى افتد که در بازگرداندن آنها تاءخیر کنید و دوم این که همه اعضاى خانواده مى بینند که بقیه چه کتابى مى خوانند. بچه ها به تدریج علایق خود را در زمینه هاى مختلف ، از غذا و لباس گرفته تا مطالب خواندنى ، پیدا مى کنند. اگر بتوانند ببینند که افراد دیگر چگونه براساس ‍ ملاک هاى متفاوت انتخاب مى کنند، خود نیز مى توانند علایق خود را در زمینه کتاب خوانى گسترش دهند و به سلیقه ى ناب ترى دست یابند.

9.صحنه هاى مورد علاقه خود را در خانواده اجرا کنید
سارا کتابش را بست و کنارى گذاشت . او با لذت گفت : (پدر مى دانى بهترین قسمت داستان شازده کوچولو (2)کجاست ؟
پدرش در حالى که سرش را از روى روزنامه بر مى داشت ، گفت : (نه ، کجاست ؟)
(وقتى که بالاخره یک روز صبح ، درست به هنگام میدن خورشید، خودنماى کرده بود.
- آه من هنوز خواب آلوده ام ... از شما عذر مى خواهم ... گیسوانم چقدر آشفته است ...
آن وقت شازده کوچولو نتوانسته بود از تعجب و تحسین خود دارى کند.
و پدرش همراه با سارا گفت : (تو چه زیبایى !)
- گل به نرمى گفته بود: مگر نیستم ؟! آخر من هم با خورشید در یک دم شکفته ام ...)
در یک لحظه شده بود گل و پدرش شازده کوچولو!
معلمینى که هنرهاى زبانى را آموزش مى دهند، فواید تئاتر را در این زمینه به خوبى درک مى کنند. تئاتر بچه ها را در متن دیالوگ ، شخصیت پردازى و طرح قرار مى دهد و به آنها کمک مى کند آنچه را که مى خوانند بهتر درک کنند و به خاطر بسپارند. با این روش عالى نیز مى تونید بچه هایى را که به خواندن تمایل ندارند، ترغیب کنید که مهارت هاى خود را بیازمایند.
همان طورى که در مثال قبل دیدید، لازم نیست صحنه اى را که مى خواهید اجرا کنید، صحنه پیچیده اى باشد. مى توانید صحنه را با تعریف داستان مورد علاقه فرزندتان بازسازى کنید. هنگامى که به صورت خانوادگى کتاب مى خوانید، اگر پس از خواندن یک صحنه پرحادثه خواندن را قطع کنید و آن را اجرا کنید، لذت بخش است . از توانایى فرزندانتان براى اجراى صحنه به راحتى پى مى برید که چه مقدار از آن را به خاطر سپرده اند و پیچیدگى هاى شخصیت ها و طرح را تا چه حد درک مى کنند.
چگونه صحنه ها را در خانه اجرا کنیم
1. صحنه اى ساده را که آغاز و پایانى مشخص دارد انتخاب کنید.
2. نقش هر فرد را مشخص کنید یا اجازه بدهید بچه ها نقش دلخواه خود را انتخاب کنند.
3. ابتدا صحنه ها را مغشوش و به هم ریخته یادآورى کنید و بعد آنها را به ترتیب وقوع مشخص کنید.
4. صحنه را اجرا کنید و در صورت امکان از دیالوگ و حرکت نیز استفاده کنید.
5. در آخر درباره آن بحث کنید: هر یک از شخصیّت ها چه احساسى دارد؟ علت رفتارهاى آنها چه بوده ؟ در آینده چه اتفاقى ممکن است رخ بدهد؟
هر چه تعداد فرزندانتان بیشتر باشد یا هر چه بچه هاى بیشترى را بتوانید به این کار مشغول کنید، تئاترتان پیشرفته تر مى شود. در صورت تمایل مى توانید همه بچه هاى محل را درگیر کار کنید. از آنها بخواهید متن نمایش ‍ را براساس داستان هاى مورد علاقه خود بنویسند، لباس بازى خود را درست کنند، نقش هاى خود را تمرین کنند و نمایش را براى دوستان و والدین خود اجرا کنند. بعضى از بچه هایى که به هیچ وجه علاقه اى به خواندن نشان نمى دهند، کاملا مایل هستند متن گفت وگوهاى خود را حفظ کنند، آنها به خوبى از پس این کار برمى آیند و نقش خود را به صورت عالى در برابر تماشاچیان اجرا مى کنند. نقش بازى کردن یکى از بهترین روش ها براى مشغول کردن بچه ها به خواندن است و به آنها انگیزه مى دهد که خود نیز به تنهایى کتاب بخوانند.

10.خواندن کتاب هاى مورد علاقه ى خود را به فرزندانتان توصیه کنید
در انبارى خانه پدر و مادرم یک جعبه پر از کتاب است که اغلب کتاب هاى آن را من و خواهرم خوانده ایم . امروزه بسیارى از آن کتابها به سختى پیدا مى شود اما آنها همه کتاب هاى مورد علاقه مادرم بودند و او آنها را براى ما نگه داشته بود. با دیدن علاقه اى که مادرمان نسبت به آن کتاب ها نشان مى داد، توجه ما نیز به آنها جلب شد. براى ما باز کردن کتاب هاى قدیمى با جلد اعلاى خاک آلود و صفه آرایى و حروفچینى قدیمى شان ، خیلى هیجان انگیز بود. قدیمى بودن کتاب ها باعث مى شد فکر کنیم که مخصوص ‍ بزرگسالان و مهم هستند.
کتاب هاى مورد علاقه شما در دوران کودکى چه بود؟ آیا آنها را در اختیار فرزندتان قرار داده اید؟ اگر خواندن کتاب هاى مورد علاقه خود را به فرزندانتان توصیه کنید دو مطلب را به صورت ظریف و غیر مستقیم به آنها مى فهمانید: اول این که خودتان به خواندن علاقه دارید و دوم این که فرزندانتان را آن قدر دوست دارید که مى خواهید علاقه خود را با آنها نیز در میان بگذارید.
طبق تحقیقى که کارول چامسکى (3) در 1972 انجام داد، بین مراحل رشد زبانشناختى بچه ها و تعداد کتاب هایى که مادران آنها با خاطره خوب از دوران کودکى خود به یاد داشته و براى فرزندانشان خوانده اند، رابطه مهمى وجود دارد. وقتى مادران کتاب هاى گوناگون و مورد علاقه دوران کودکى خود را به یاد مى آوردند، بچه ها نیز به ارزش این کار نزد مادرانشان پى مى برند و نسبت به بچه هاى دیگر براى کتاب خواندن ارزش بیشترى قائل مى شوند.
پس به گذشته خود بیاندیشید، در صورت لزوم به کتابخانه سرى بزنید تا خطراتتان زنده شود. شاید ببینید که یکى از نویسندگان مورد علاقه دوران کودکى تان هنوز مى نویسد و کتاب هاى جدید بسیارى وجود دارد که مى توانید همراه با فرزندتان براى اولین بار بخوانید.
اگر فرزندتان مانند شما نیست و به کتاب یا نویسنده خاصّى شور و شوق نشان نمى دهد، ناامید نشوید. سلیقه هاى افراد با هم متفاوت است و براى این که کسى به کتاب هاى چارلز دیکنز یا سى .اس .لوئیس علاقه مند شود، شاید لازم باشد که سلیقه اش پرورش یابد. مهم تلاش است . همین که به طور غیرمستقیم به فرزندتان بفهمانید که شما نیز زمانى کودک بودید و توانایى ها و علائق تان نیز در حد یک کودک بود، باب هاى ارتباط و گفت وگو بین شما گشوده مى شود.

11.براى خواندن دلیل هاى عملى بیاورید: خرید

/ 0 نظر / 79 بازدید