علم اطلاعات و دانش شناسی

کتابداری - انجمن کتابداران - آموزش کتابداری - اخبار فرهنگی و کتابداری

 درباره OCLC

 

OCLC سازمانی غیرانتفاعی است که 69کتابخانه را در سطح 120 کشور در سراسر جهان از خدمات خود بهره مند نموده است. مأموریت اصلی این سازمان ایجاد امکان دسترسی بیشتر به اطلاعات جهان و کاهش هزینه های کتابخانه ها از طریق ارایه خدمات به کتابخانه ها و کاربران آنها است. OCLC با درنظرگرفتن این چشم انداز که رهبری همکاری جهانی بین کتابخانه ها را به دست خواهد گرفت، فعالیتهای خود را جهت می دهد و با فراهم آوردن دسترسی اقتصادی به دانش از طریق نوآوری و مشارکت؛ کتابخانه ها را در ارایه خدمات به مردم یاری می رساند.

▪ تاریخچه

این سازمان در سال 1967 برای به اشتراک گذاشتن منابع کتابخانه ها و کاهش هزینه های آنها، توسط رؤسای دانشگاهها پایه ریزی شد. در سال 1967 مسیولین دانشکده ها و مدارس عالی در اوهایو یک سیستم کامپیوتری به نام مرکز کتابخانه ای کالج اوهایو را ایجاد نمودند . که در آن کتابخانه های موسسات آکادمیک اوهایو می توانستند در منابع مشترک شده و هزینه ها را کاهش دهند . اولین دفاتر oclc در کتابخانه اصلی دانشگاه ایالتی اوهایو مستقر گردیدند و محل کنونی آن در فرانتس رود در دوبلین است oclc از یک سیستم کامپیوتری منطقه ای برای 45 کالج اوهایو شروع شد و در نهایت به یک شبکه بین المللی تبدیل گردید . در سال 1977 اعضای oclc از اوهایو با عضویت کتابخانه های خارج از اوهایو موافقت کردند و امروزه حدود 69هزار کتابخانه از 120 کشور و حوزه جغرافیایی در سطح جهان در فعالیتهای oclc مشارکت داشته و از خدمات آن استفاده می نمایند. روزانه روزآمد می شود و هر سال حدود 2 میلیون رکورد جدید به آن اضافه می شود. OCLC در سال 1971 یک سیستم فهرستنویسی پیوسته مشترک را برای کتابخانه ها وارد عرصه کتابداری نمود که امروزه توسط کتابخانه های سراسر جهان موردبهره برداری قرار می گیرد. خدمات امانت بین کتابخانه ای این سازمان در سال 1979 آغاز شدند و از آن زمان تاکنون بیش از 127 میلیون خدمت امانی میان 6928 کتابخانه در سطح جهان رد و بدل شده است. در سال 1991 نیز خدمت FirstSearch به عنوان یک ابزار مرجع به خدمات این سازمان افزوده شد و در حال حاضر توسط 20035 کتابخانه مورد استفاده قرار می گیرد.

▪ عضویت

عضویت در OCLC یک اقدام همکاری منحصربه فرد است چراکه کتابخانه های عضو از این طریق می توانند دسترسی جهانی به تمام خدمات و پایگاههای اطلاعات این سازمان شامل WorldCat را برای خود فراهم آورند.

OCLC توسط اعضای خود اداره می شود و ساختار مدیریتی آن شامل اعضای عمومی، اتحادیه اعضا، و هییت امنا می باشد.به دنبال تشکیل شورای استفاده کنندگان oclc امروزه انواع مختلف کتابخانه ها از خدمات oclc استفاده می نماید . این شورا متشکل از کتابداران و سایر شرکایی است که شایستگی و صلاحیت آنها برای عضویت منوط به میزان سهمی است که در فهرستگان آنلاین oclc دارند. کتابخانه ها با عضویت در oclc می توانند به همه اطلاعات جهانی و به تمامی خدمات و پایگاههای اطلاعاتی دسترسی یابند . این عضویت ، بزرگترین کنسر سیوم کتابخانه های جهانی را در بر می گیرد . تعداد اعضای آن تا سال 1991 بیش از 7000 کتابخانه در سراسر دنیا بود که اکثر آنها از امریکا وکانادا بودند.

▪ نحوه اداره oclc

شبکه oclc توسط اعضای آن اداره می شود ساختار مدیریتی آن متشکل از اعضای عمومی ، شورای اعضاء و هیات امناء می باشد .

▪ اهداف OCLC

هدف oclc طراحی و ایجاد یک نظام کامپیوتری بود به نحوی که مشارکت منابع و تقلیل هزینه برمبنای افزایش سهولت دستیابی و استفاده از پیکره روبه رشد دانش و اطلاعات علمی ، ادبی و آموزشی و افزایش قابلیت دسترسی به منابع کتابخانه برای مراجعین به کتابخانه ها و کاهش هزینه های هر واحد کتابخانه می باشد.

▪ خدمات و سرویس های oclc

امروزه oclc به منظور تامین نیازهای انواع کتابخانه ها در سطح جهان ، طیف وسیعی از خدمات را ارایه می دهد که شامل خدمات فهرستنویسی ، امانت بین کتابخانه ای ، جستجو و فهرستگان ادواریها می باشد . به طور کلی می توان گفت که در سه زمینه: 1_ خدمات مرجع و نشر الکترونیکی2- توسعه فهرستنویسی 3- خدمات اشتراک منابع و توسعه بین المللی فعالیت داشته است . یکی از مهترین خدمات و سرویسهای oclc سرویس امانت بین کتابخانه ای است که در سال 1979 معرفی. یکی دیگر از این سرویسها خدمات جستجوی اولیه می باشد که به عنوان یک ابزار مرجع در سال 1991 معرفی شد و اکنون در 1946 کتابخانه استفاده می شود . مقالات مجلات در oclc به طور الکترونیک ذخیره می شود . کتابخانه ها می توانند از طریق شبکه جهانی وب ، با استفاده از یک مرورگر وب اشتراکی و از طریق رابط پشتیبانی کننده از جستجو در مجلات به آنها دست یابند . از طریق خدمات جستجوی اولیه استفاده کنندگان می توانند به 70 پایگاه اطلاعاتی مشهور و شناخته شده دسترسی پیدا کنند این بخش همچنین دارای پیوندهای (link) متعددی به منابع تمام متن ، مجلات تخصصی الکترونیکی ، منابع مرجع وب و پیوندهایی برای دستیابی به موجودی کتابخانه ها و امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک می باشد .یکی دیگر از خدمات و سرویس های oclc سرویس همکاری کتابخانه ای مرکز خدمات غرب است . این سرویس به منظور استفاده از قدرت جمعی 1700 کتابخانه عضو بر سه نوع خدمات متمرکز است و فراهم آوری امکاناتی برای ایجاد پایگاه اطلاعاتی ، حفاظت و رقمی کردن منابع و ایجاد فرصت های آموزش می باشد.

▪ پژوهش

موارد زیر از جمله اقداماتی هستند که OCLC در زمینه پژوهش انجام می دهد:

ـ پژوهش را در سطح دانشگاهها و سایر مراکز پژوهشی ـ چه در داخل و چه در خارج ـ هدایت می کند،

ـ ابتکار عمل فرادادة هسته ای دوبلین [2] برای سهولت بازیابی منابع الکترونیکی، استانداردی جهانی را پیشنهاد می کند که متشکل از 15 عنصر فراداده ای است،

ـ سلسله سمینارهای ممتاز OCLC، برانگیزانندة تبادل عقاید در خصوص موانع زمانی، فضایی، و رشته های علمی هستند.

خدمات و پایگاههای اطلاعات

این سازمان برای پاسخگویی به نیازهای انواع کتابخانه ها خدماتی به شرح زیر ارایه می دهد:

ـ ابزارهای فهرستنویسی؛

ـ پایگاههای اطلاعات مرجع و خدمات جستجوی پیوسته؛

ـ ابزارهای اشتراک منابع؛

ـ خدمات حفاظت و نگهداری [مواد کتابخانه ای]؛

ـ رده بندی دهدهی دیویی.

oclc در راستای اهداف و فعالیتهای خود دارای پایگاههای اطلاعاتی متعددی است شامل موارد زیر می باشد . World cat , Articlefirst , Net first , Electonic collection online , paperfirst , pais interntional , proceedings first , oclc union lists of periodicalsدر این میان پایگاههای اطلاعاتی world cat بیشترین استفاده را در آموزش عالی دارد و سابقه دانش بشری را از 4000 سال گذشته تا کنون به 400 زبان در برمی گیرد

● WorldCat دنیایی از اطلاعات

WorldCat قلب همکاری OCLC است. این خدمت سمبل ایده آلی از همکاری بین کتابخانه هاست که دسترسی به مجموعه ای مجازی را فراهم می آورد که هیچ کتابخانه ای به تنهایی قادر به داشتن چنین مجموعه ای در خود نیست.این خدمت که در سال 1971 به جمع خدمات OCLC وارد شد، 54 کتابخانه دانشگاهی و دانشکده ای را در اوهایو به هم پیوند می داد. در حال حاضر، این مجموعه دربرگیرندة فهرستهای ادغام شدة کتابخانه ها در سراسر جهان است و در واقع بزرگترین و غنی ترین پایگاه اطلاعات کتابشناختی به حساب می آید.

لوگوی جدید WorldCat ـ که به عنوان طرح دو رنگ زمینه اتفاق استفاده شده است ـ نمادی است از مشارکت جهانگستر کتابخانه ها. پنج بازوی لوگو، بیانگر چیزهای بسیاری هستند: پنج قاره، پنج حس (بویایی، چشایی، بینایی، شنوایی، و لامسه)، پنج حوزه اصلی خدمات OCLC (فهرستنویسی، مدیریت مجموعه، دیجیتال سازی و حفاظت مواد کتابخانه ای، مرجع، و اشتراک منابع) میان سایر کتابخانه هاست. بالاخره این لوگو، نمایانگر دارایی منحصربه فردی است که به آنهایی تعلق دارد که به ساخت این مجموعه ادامه می دهند.

WorldCat بیش از 49 میلیون رکورد کتابشناختی را در خود جای داده است که هر رکورد یربرگیرندة توصیف فیزیکی مدرک و اطلاعاتی از محتوای آن می باشد. همچنین OCLC محتوای ارزیابانه ای نظیر فهرست مندرجات، جلد اثر، خلاصه کتابها، و یادداشتهایی در خصوص نویسندگان به موارد یاد شده می افزاید.

WorldCat کتابداران، دانشمندان، دانشجویان، محققان، و متقاضیان اطلاعات را به مجموعة ثبت شده 4000 ساله ای از منابع اطلاعات ـ از لوحهای گلی تا کتابهای الکترونیکی و از اطاعات ضبط شده روی موم تا MP3 ها ـ متصل می نماید. به محض تعیین منبع دلخواه، لیستی از کتابخانه های عضو دارندة مواد درخواستی در WorldCat ضمیمه شده اند که جوینده اطلاعات را به محل نگهداری منبع رهنمون می کنند. بنابراین اگر فردی در جستجوی منبعی باشد، امکان دسترسی به آن از طریق WorldCat مهیا شده است.

▪ آمارهای WorldCat

این خدمت بین جولای 2001 و جون 2002 به 7/2 میلیون رکورد رشدیافته است. کتابخانه ها برای فهرستنویسی و تنظیم موجودی خود، 4/49 میلیون مورد از موجودی این پایگاه را مورد استفاده قرار داده و 9/8 میلیون مورد امانت بین کتابخانه ای ترتیب داده اند. همچنین کارکنان و کاربران کتابخانه ها برای پژوهش، مرجع، و جایابی مواد، 6/35 میلیون جستجو در WorldCat را از طریق امکان FirstSearch به انجام رسانده اند.

▪ ارزیابی WorldCat

اعضای OCLC و مؤسسه های همکار از طریق خدماتی به WorldCat دسترسی پیدا می کنند که در زمان و منابع آنها صرفه جویی ایجاد می کند.

▪ ارزشهای افزوده کیفی

OCLC در زمینه ادارة WorldCat با جدیت خاصی عمل می کند. بیش از 43559 کتابخانه در سراسر جهان به کیفیت رکوردهای موجود در این پایگاه متکی هستند، از اینرو OCLC نیاز سازمانی متقاضیان و استفاده کنندگان خدمات خود را درنظرگرفته و در روزآمدسازی آنها دقت ویژه ای دارد. خواه اطلاعات این پایگاه برای نیازهای مرجع استفاده شوند، اشتراک منابع، یا فهرستنویسی؛ تعهد OCLC در ارایه خدمات کیفی تر، دسترسی سریعتر، و رکوردهای کتابشناختی دقیقتر به قوت خود باقی است.این سازمان، کیفیت را از طریق مطابقت دادن با استانداردهای بین المللی و هدایت برنامه های کنترل کیفیت ایجاد و تضمین می نماید. برنامه های کنترل کیفیت در OCLC و مؤسسه های عضو، رکوردهای WorldCat را از طریق حذف موارد تکراری و اصلاح اشتباهات بهبود می بخشند. همچنین، برنامه های بهینه سازی بخش کنترل کیفیت OCLC، و برنامه حذف خودکار تکراریها و شفاف سازی رکوردها، کیفیت بالایی را تضمین می نمایند.

▪ فهرست نویسی

فهرستنویسی مشترک با OCLC به صورت منحصربه فردی، سرمایه گذاری بلندمدت ارزشمندی در آینده کتابخانه ها به شمار می رود زیرا WorldCat:

ـ دربرگیرندة بیش از 49 میلیون رکورد فهرستویسی است که توسط کتابخانه های سراسر جهان ایجاد شده اند، البته با این توضیح که در هر 12 ثانیه یک رکورد به این مجموعه افزوده می شود.

ـ دانش ثبت شده ای را با 400 زبان زنده دنیا را با گستره ای بالغ بر 4000 سال در خود جای داده است.

ـ و بالاخره دربرگیرندة 887334989 فهرست جایابی است.

ـ پرمراجعه ترین پایگاه اطلاعات در حوزه آموزش عالی به شمار می رود.

● FirstSearch

کتابخانه ها و مراجعان آنها می توانند از طریق این خدمت به جستجو در پایگاه اطلاعات WorldCat اقدام کنند. پایگاه WorldCat نیز برای جستجوی علاقه مندان در FirstSearch امکان سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره را به عنوان یک تزاروس قابل جستجو فراهم آورده است.همچنین فضاهایی (آیکونهایی) برای نمایش انواع مدارک درنظر گرفته شده است و رکوردهای بسیار زیادی دارای تصویر و فهرست مندرجات هستند. در صورت اشتراک و استفاده از این خدمت، می توان از خدمات شرکایی مانند باوکر((Bow ker، ابسکو(EBSCOhos)، و اکس لیبریس( (ExLibris بهره مند شد.

▪ امانت بین کتابخانه ای

دسترسی به WorldCat از طریق خدمات امانت بین کتابخانه ای OCLC علاوه بر صرفه جویی در زمان، اجازة استفاده از امکانات زیر را نیز فراهم می آورد:

ـ کنکاش در زمینه صحت اطلاعات کتابشناختی؛

ـ یافتن امانت دهندگان از طریق ارایه سیاهة کتابخانه هایی که مدرک موردنظر را نگهداری می کنند؛

ـ جایابی سریع موادی که یافتن آنها دشوار یا ناممکن است.

با توجه به اهمیت WorldCat به عنوان یکی از خدمات ارزندة OCLC و توجه خاص OCLC به تعهد و جایگاه خود در زمینه همکاریهای جهانی و بسط آنها، استراتژی سه ساله ای طراحی و تبیین شده است که در آن به توصیف استراتژی نوین WorldCat و چهار برنامه پشتیبان آن می پردازد. در شمارة قبل برای آشنایی خوانندگان با OCLC و خدمت WorldCat کلیاتی مطرح شد. بنابراین در این شماره خلاصه ای از این استراتژی سه ساله و برنامه های پشتیبان آن ارایه می شود.

▪ وب جهانگستر و کتابخانه ها

وب جانگستر، کتابخانه ها و OCLC را با فرصتها و چالشهایی روبرو کرده است. استفاده مطلوب از این فرصتها حین رویارویی با چالشها نیازمند:

ـ درک محیط وب شامل انتظارات افزایش یافته کاربران؛

ـ نقش تغییر یافتة کتابخانه ها در این محیط؛ و

ـ نقش OCLC، شبکة منطقه ای ایالات متحده، و سهامداران بین المللی در کمک به موفقیت کتابخانه ها در این محیط است.OCLC ـ به عنوان یک همکاری بین کتابخانه ای ـ نیازمند برنامه ای عملیاتی است تا رهبری شکل دادن به محیطی را فراهم آورد که کتابخانه ها در آن بتوانند به موفقیت دست یابند.

این مدرک برنامة عملیاتی پیش گفته و خدمات جدیدی را ارایه می کند که OCLC در سال 2000 تا 2003 برای کمک به کتابخانه ها در استمرار همکاریشان جهت پاسخ به نیازهای کاربران در محیط وب، به انجام خواهد رساند.

OCLC در پاسخ به ایده های مطرح شده از سوی مجمع کاربران OCLC، کمیته های مشاوره OCLC، و شبکه های منطقه ای الحاقی OCLC ایالات متحده که بیانگر نیازها و نقشهای در حال تغییر کتابخانه ها هستند، این استراتژی را دنبال می کند. به علاوه، دریافت ایده هایی از سوی این جامعه کتابخانه ها از طریق نشستهای متمرکز گروهی به شکل دادن این استراتژی کمک کرد.

● مروری بر گسترش WorldCat

استراتژی سه سالة OCLC به گسترش WorldCat در حد یک منبع اطلاعات شبکه شده در سطح جهان برای تأمین دسترسی عمومی به محتوا و تخصص کتابخانه ها، موزه ها، و سایر مراکز واسپاری اطلاعات علمی، ادبی، و آموزشی جهان اختصاص دارد.تا به حال، WorldCat عمدتا" بر افزایش دسترسی کاربران به اطلاعات کتابشناختی و موجودی کتابخانه ها تمرکز داشته است. در حالی که استفادة کاربران نهایی از WorldCat مرتبا" در حال افزایش است، این پایگاه اطلاعات کتابشناختی همچنان به عنوان ابزاری در اختیار کتابداران است تا برای مدیریت مجموعه ها و اشتراک منابع خود از آن بهره جویند. نسخة توسعه یافتة WorldCat شامل یک پایگاه دانش مشترک و مجموعه ای یکپارچه از ابزارها و خدمات مبتنی بر وب خواهد بود که تولید، بازیابی، تحویل، و نگهداری دانش و تخصص مشترک مؤسسه های همکار را پشتیبانی می کند.کتابداران و کاربران اطلاعات در سراسر جهان ـ شامل اعضای هییت علمی، دانشجویان، دانشمندان، افراد شاغل در بخش بازار و تجارت، و فراگیران بزرگسال خودراهبر ـ از این منبع جدید استفاده خواهند کرد. این کاربران، نیازی مشترک به اطلاعات از منابع مورد اعتماد دارند که از طریق WorldCat توسعه یافته و خدمات کتابخانه ها بتوانند به جست وجو و جایابی این اطلاعات حتی در گوشه ای دیگر از جهان اقدام کنند. در نهایت، از طریق این خدمت، منابع اطلاعات در فرمت و چارچوب زمانی ای که به بهترین نحو پاسخگوی نیازهای کاربران خواهد بود، عرضه می شوند.این دسترسی توسعه یافته به اطلاعات به این دلیل امکان پذیر است که کتابخانه های سراسر جهان از طریق OCLC برای ساخت این منبع مشترک، با یکدیگر همکاری می کنند. در نتیجة این همکاری کتابخانه ها همگام با عرضه کنندگان اطلاعات تجاری، می توانند نقش خود را به عنوان عنصری کلیدی در زیرساخت اطلاعاتی جهان حفظ کنند. از این منظر، کتابخانه ها می توانند حین حمایت از ارزشهای سنتی کتابخانه ها مانند دسترسی آزاد به اطلاعات؛ در شکل دادن به سیاستها و عملیات بازار اطلاعات نیز شرکت جویند. چند ویژگی بارز WorldCat توسعه یافته، آن را به طرز چشمگیری قوی تر از WorldCat امروزی ساخته اند. این موارد عبارت اند از:

ـ پوشش بهبود یافته و جامع. کاربران می توانند به رکوردهای توصیفی طیف جامعی از فرمتها و رسانه ها ـ اغلب به عناصر تمام متن و دیجیتالی ـ دست یابند. هم چنین قادر خواهند شد به محتوا و اطلاعات از کشورها در سراسر جهان دست یابند و توصیفی از فهرست مندرجات، نقدها، پیشنهادات، عکسهای جلد، قطعات صوتی و ویدیویی، و سایر موارد مانند اولین فصل کتابها را مشاهده کنند.

ـ دسترس پذیری آزاد. کاربران می توانند از مسیرهای مختلفی مانند درگاههای کتابخانه ها و درگاههای همکاران WorldCat توسعه یافته به ویرایشهای متنوعی از WorldCat دست یابند.

ـ برهم کنش با کاربران نهایی. کاربران می توانند با افزودن استنادها یا پیشنهادهایی حین استفاده از WorldCat توسعه یافته به شکلی فعال در فرایند ایجاد آن مشارکت نمایند.

ـ شخصی سازیWorldCatکاربران می توانند متناسب با نیاز خود حوزه های مناسبی از توسعه یافته را گزینش نمایند.

ـ جست وجوWorldCatکاربران می توانند با بهره گیری از امکانات بازیابی آشنا، به جست وجو در توسعه یافته بپردازند و منابع موردعلاقة خود را بیابند.

همچنین موارد زیر از دیگر محاسن و مزایای WorldCat توسعه یافته برای کتابخانه ها به شمار می آیند:

ـ مشاهده پذیری بیشتر کتابخانه ها برای جست وجوگران اطلاعات.

ـ افزایش استفاده از کتابخانه ها و دسترس پذیری به منابع آنها.

ـ بهبود کارآیی در ارایه خدمات به کاربران.

ـ کاهش هزینه ها از طریق افزایش بهره وری کارکنان کتابخانه ها.

▪ مروری بر استراتژی

استراتژی نوین OCLC مشتمل بر توصیفی از WorldCat توسعه یافته و چهار برنامه پشتیبانی است که OCLC به اجرا درخواهد آورد:

ـ برنامه فراداده ها. ایجاد فراداده های جامع و خدمات مدیریت برای کتابداران، کاربران کتابخانه ها، و همکاران.

ـ برنامه مدیریت محتوا. ارایه خدماتی برای نگهداری و دیجیتال سازی منابع پژوهشی.

ـ برنامه کاوش و بازیابی. تعاملات رابط کاربر مؤثر و مشتری پسند برای جست وجوی WorldCat توسعه یافته.

ـ برنامه اجرا. ارایه خدمات سریع تحویل اطلاعات.

برای تحقق این دورنما و پاسخگویی به چالشهای فراروی استراتژی، OCLC و شبکه های منطقه ای ایالات متحده متعهد شدند که واکنشی سریع در مقابل این فرصت نشان دهند. خدماتی که در این برنامة استراتژیک به آنها اشاره شد، نمایانگر بخش عمده ای از این فرصت هستند که OCLC با درنظرگرفتن شرایط و با توجه بسیار زیادی دنبال خواهد کرد.


اصغر موسایی منابع و مأ خذ 1ـ دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی تالیف پوری سلطانی تهران فرهنگ معاصر 1379 2ـ نطام نمایه سازی و ورداسمیت در شبکه کتابشناسی او سی ال سی نوشته فاطمه معتمدی فصلنامه علوم اطلاع رسانی دوره 17 شماره سوم و چهارم و بهار و تابستان 1381 ص 12 16 3 دایره المعارف کتابداری 4 سایت www oclc org 5 کتابخانه کامپیوتری پیوسته oclc نوشته آذر افتخار مجله الکترونیکی مرکز مدارک علمی ایران شماره چهارم دوره اول 6 معرفی پایگاه oclc نوشته فاطمه دهنوی دانشگاه آزاد اسلامی _علوم و تحقیقات http www librarian31 persianblog com aboat oclc online available at http www oclc com Accessd in

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ۱۱:۳٤ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه