علم اطلاعات و دانش شناسی

کتابداری - انجمن کتابداران - آموزش کتابداری - اخبار فرهنگی و کتابداری

مقدمه                                                                      
       مهارتهای پایه خواندن ، نوشتن و علم حساب، شهروندان و کارکنان قرن 21 به مهارتهای تحلیلی هم نیاز دارند. ابزارهای فناورانه عصر اطلاعات ، شبکه های رایانه ای، سیستم های ارتباط از راه دور و پایگاههای اطلاعاتی بصورت بی سابقه اطلاعات را تحت شعاع قرار داده اند.
       در عصر اطلاعات حاضر، سرعت در کار و افزایش این سرعت بستگی به کیفیت بالای اطلاعات دقیق دارد. بهرحال، اطلاعات زیادتر شده و تقسیم شده در قالبهای مختلف رسانه ای در محل های دوگانه و چند وضعیتی دوبرابر شده است. به منظور دسترسی و استفاده از این منابع بی شمار و موثر ، مردم باید سواد اطلاعاتی داشته باشند.
       انجمن کتابداری آمریکا در بیانیه ای تعریفی برای جامعه سواد اطلاعاتی جهانی در قرن 21 ارائه کرده اند که در آن سواد اطلاعاتی قابلیتی برای جستجو و تاثیرگذاری روی منابع اطلاعاتی کاربران، شامل چگونگی استفاده از دانش و فناوری ها و اشکال در اطلاعات ذخیره شده عنوان شد.
       همچنین جامعه اطلاعاتی به گفته کارشناسان و اساتید صاحب نظر، نتیجه توسعه فناوری اطلاعات و کاربردهای آن در زندگی بشر بوده ، به طوری که این کاربردها شامل تجارت الکترونیکی، دولت الکترونیکی، بانکداری و آموزش الکترونیکی هستند و در به وجود آمدن فرصت برای الکترونیکی شدن شهرها نقش موثری دارند؛ همچنین داشتن سواد اطلاعاتی که از آن  به عنوان خواندن و نوشتن در فضای مجازی یاد شده و سواد رسانه ای و توانمندی استفاده از شبکه هم نامیده می شود، از ضروریات این مهم بشمار می رود.
        سیستم های آموزشی و موسسات باید بصورت جدی با این چالشهای عصر اطلاعات برخورد نمایند. که آن شامل ساختار مجدد فرآیند آموزشی در استفاده از اطلاعات در جهان واقعی می باشد و تغییر نقش استاد را از فراهم کننده حقایق پیش ساخته به تسهیل کننده فعال آموزشی تبدیل می نماید و از آن بعنوان متخصصین رسانه کتابداری می توان نام برد که یاوری است برای طرح ریزی برنامه دوران تحصیلی برای استفاده موثر منابع اطلاعاتی.

تعریف سواد اطلاعاتی (Information Litracy)
        اطلاعات را به صورتهای گوناگون تعریف کرده اند و با عنایت به مفهوم به کار گرفته شده ، بستگی دارد.
       می توان گفت اطلاعات مجموعه ای از آگاهی هاست که مبانی اکتشافات و تولید  دانش قرار می گیرد. از پردازش و پرورش داده های خام و پردازش نشده اطلاعات بوجود می آید. همچنین می توان گفت : به هر نوع  داده جمع آوری شده با استفاده از روش های مختلف نظیر : مطالعه، مشاهده، شایعه و سایر موارد دیگر اطلاق می شود.
       سواد از نظر مفهومی : سواد یعنی "داشتن توانایی خواندن و نوشتن".
       تاکنون تعریف های گوناگونی از سواد اطلاعاتی ارائه شده است، اما فصل مشترک تمام آنها توانایی شناسایی درست منابع اطلاعاتی، توانایی دسترسی به آنها، و توانایی استفاده هدفمند از آنها می باشد(پریرخ). در تعریفهای ارائه شده از سواد اطلاعاتی برخی به عناصر رفتاری و برخی دیگر به عناصر شناختی یا مجموعه ای ازاین عناصر پرداخته اند. در ذیل به برخی از این تعاریف پرداخته می شود :
        در فرهنگ کتابداراران سواد اطلاعاتی اینگونه تعریف شده است :
آگاهی از قابلیت های محاسباتی و توانایی تشخیص و بیان روشن مسائلی که به کمک فن آوری رایانه ای قابل حل هستند. این آگاهی شامل برنامه ریزی برای رایانه نمی شود و سواد اطلاع رسانی نیز به نظامی گفته می شود که برای سازماندهی ، ذخیره سازی ، بازیابی و اشاعه اطلاعات طراحی شده است.
         سواد اطلاعاتی از دیدگاه وبر و جانسون :
سواد اطلاعاتی به معنای توانایی در اتخاذ رفتار اطلاع یابی مناسب به منظور شناسایی اطلاعات مورد نیاز برای تامین نیازهای اطلاعاتی است، به طوری که دسترسی به اطلاعات موردنظر به استفاده صحیح، اخلاقی و موثر از اطلاعات در جامعه منجر شود. اطلاعات موردنظر ممکن است از طریق هر کانال یا رسانه ای که میسر باشد بدست آید.
       سواد اطلاعاتی مجموعه مهارت هایی است که فرد را قادر می سازد نیاز اطلاعاتی خود را تشخیص دهد، با شناسایی منابع اطلاعاتی موجود به تدوین روش جستجو در این منابع پرداخته و پس از انجام جستجو اطلاعات بدست آمده را ارزیابی کرده و به منظور تولید اطلاعات جدید پیوند لازم بین اطلاعات جدید را با دانش قبلی خود برقرار سازد.
هفت اصل مهم در سواد اطلاعاتی                                                                          
1-    قدرت تشخیص نیاز اطلاعاتی
2-    شناسایی روش های دسترسی به اطلاعات
3-    تدوین استراتژیهای لازم برای جستجو
4-    مهارت های جستجو و دسترسی
5-    توانایی مقایسه و ارزیابی منابع
6-    سازماندهی ، کاربرد و برقراری ارتباط
7-    نمایش اطلاعات و مشارکت در ایجاد دانش جدید

باسواد اطلاعاتی
        باسواد اطلاعاتی فردی است که قادر است سخت افزارها و نرم افزارهای کاربردی پایگاه داده و فن آوری های دیگر را برای انجام امور گوناگون مربوط به تحصیل، حرفه و امور شخصی خود بکار گیرد. فرد باسواد اطلاعاتی، ارزش اطلاعات را تشخیص داده و وقتی برای حل مشکلی، به اطلاعات نیازمند است، توانایی پیدا کردن و تحلیل آنها را داشته و قادر است محتوای اطلاعات را با دید انتقادی ارزیابی کند؛ همچنین استفاده از محتوای اطلاعاتی را به درستی و با مهارت انجام می دهد و از طرفی، توانایی ایجاد محتوای کیفی را نیز دارد.  بنابراین افرادی که مایلند تا به سواد اطلاعاتی دست یابند ابتدا باید مهارتهای تکنولوژی مربوطه را کسب نمایند.
مهارتهای لازم برای باسوادان اطلاعاتی
1-    مهارت های فنی (سواد رایانه ای)
2-    مهارت های ذهنی (سواد عمومی یا سنتی)
3-    مهارت های ارتباطی و اطلاعاتی

جامعه اطلاعاتی
         جامعه ی اطلاعاتی جایی است که تولید، توزیع و استفاده از اطلاعات برای تمامی امور زندگی بصورت آزادانه در دسترس همگان قرار داشته باشد.
         سواد امروز مجموعه ای از عملیات است که یک شهروند الکترونیکی باید بتواند برای انجام امورات خود در یک شهر الکترونیکی یا جامعه مجازی انجام دهد.
         توانایی استفاده از رایانه، اینترنت و کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات بخشی از سواد اطلاعاتی را تشکیل می دهند که باید نگاه شهروندان به جامعه اطلاعاتی متفاوت از جامعه سنتی باشد تا بتواند جامعه جهانی اطلاعات را درک کند.
تاریخچه
        تعبیر سواد اطلاعاتی را نخستین بار پل ژوکروفسکی به کار برد. وی در طرح پیشنهادی خود به کمیسیون ملی علوم کتابداری و اطلاع رسانی ایالات متحده در 1974 ، به تبیین اهداف دستیابی به سواد اطلاعاتی پرداخت. او کسی را دارای سواد اطلاعاتی می داند که برای استفاده از منابع اطلاعاتی آموزش دیده باشد و بتواند با استفاده از اطلاعات مسایل خود را حل کند.
       در سال 1976 لی پورچینال سواد اطلاعاتی را مهارت یافتن و استفاده از اطلاعات برای حل مشکلات با استفاده از منابع اطلاعاتی می داند. از نظر او شناخت منابع و حمل آنها برای پاسخ به سوال اصل اساسی سواد اطلاعاتی است.
         در دهه 1980 عنصر فن آوری اطلاعات نیز وارد تعریف سواد اطلاعاتی شد. و سواد اطلاعاتی به عنوان سواد در جامعه اطلاعاتی مورد توجه قرار گرفت. به عنوان مثال  کارول کولت در 1987 گفت : سواد اطلاعاتی و سواد کارکردی (توانایی خواندن و استفاده از اطلاعات در زندگی روزمره ، تشخیص نیاز اطلاعات، جستجوی اطلاعات برای تصمیم گیری آگاهانه) بسیار به یکدیگر نزدیک تر و لازمه سواد اطلاعاتی، توانایی کنترل اطلاعات تولید شده توسط رایانه ها و رسانه های ارتباط جمعی است.
          در ایران نیز در سال 1376 مفهوم سواد اطلاعاتی توسط مهری پریرخ و سپس تقوی مورد اشاره قرار گرفت. پریرخ در روند توجه به آموزش استفاده کننده دریافت که هدف از آموزش استفاده کننده ، پرورش مهارت های سواد اطلاعاتی و یادگیری مستقل به عنوان پیش نیاز برای فراگیری مادام العمر است.

منابعی برای سواد اطلاعاتی
         سواد اطلاعاتی در یک محیط از منابع آموزشی پایه پیشرفت می نماید.از قبیل محیطی که دانشجویان و استادان تصمیم می گیرند درباره منابع مناسب اطلاعات و اینکه چطور به آنها دسترسی پیدا نمایند .جدای از منابع چاپی که بیشتر رسمیت یافته اند-کتابهای درسی، کتابهای کمک درسی، دایره المعارف ها، روزنامه ها، مجلات- آنها از منابع فناورانه از قبیل ویدئو تایپ، ویدئو دیسک، لوح فشرده، ابزارهای نرم افزاری و ابزارهای مدل شبیه سازی استفاده می نمایند. آنها از شبکه های رایانه ای و ارتباطات راه دور هم برای دسترسی به داده ها و هم مشارکت در آموزش جوامع استفاده می نمایند. آنها از فناوریهای چند رسانه ای به عنوان مواد برای گردآوری داده ها به عنوان ابزارهای تولیدی استفاده می نمایند. آنها از مراکز رسانه ای کتابخانه دانشکده شان به منظور برقراری و استفاده از چنین منابعی استفاده می نمایند.
        به علاوه برای استفاده از منابع فناورانه آموزشگران همچنین در فراسوی دیوارهای کلاسهای درسی به جوامع محلی شان برای ذخیره غنی منابع و مسوولیت های اطلاعلاتی که بوسیله کتابخانه های عمومی و دانشگاهی ، مراکز اقتصادی، آژانس های خدماتی اجتماعی و گروههای شهروندی فراهم شده نائل می شوند. این رسانه ی عظیم شامل شبکه های تلویزیونی کابلی، رادیو، ضبط و دیگر خدمات چاپی بین المللی و ملی و الکترونیکی می شود که هنوز در پی فراهم آوری منابع غنی دیگری برای اطلاعات می باشد.

مزیت های سواد اطلاعاتی
         با توجه به تحولات سریع محیط اطلاعاتی، نیاز به دانستن برخی مهارت ها ضروری است. چنانچه بپذیریم که تک تک افراد جامعه در رشد  و سعادت آن نقش دارند، بنابراین می توان استدلال کرد که برای آن که هر یک از اعضای جامعه بتواند از اطلاعات در زندگی حرفه ای و شخصی خود بهره مند شود، کسب سواد اطلاعاتی یک نیاز اساسی برای همه است.
برای دانش آموزان و دانشجویان
          امروزه دانش آموزان بیش از هر زمان دیگری در این عصر دیجیتال، به سواد اطلاعاتی نیاز دارند. بخصوص زمانی که اطلاعات همگانی و دسترسی به آن بی هیچ قید و بندی امکان پذیر شده است، نیاز دانش آموزان برای دستیابی به منابع معتبر، موثق و کارآمد به اندازه تعبیر و کاربرد یافته ها، اهمیت یافته است. مطمنا از آنجا که آموزش بر اساس استانداردها ارزیابی را ساده و تمایز میان موسسات را آشکار می نماید بزودی این امر عمومی و فراگیر خواهد شد. این موضوع از لحاظ نظری به پایه ای بودن دانش می پردازد. البته دانش استاندارد یک موضوع دیگر. برای به کارگیری استاندارد تعهد و فعالیت در سطح مدارس مورد نیاز است. به منظور رسیدن دانش آموزان به موفقیت های چشمگیر، فعالیت ها باید برنامه ریزی شده و بر اساس تحقیقات منتقل و ارزیابی شوند.
         سواد اطلاعاتی – و برنامه های آموزشی منابع پایه که آنرا پرورش می دهد- اقدامات متقابل وابستگی به اطلاعات را ایجاد می نماید بوسیله تدریس رسمی، جایی که دانشجویان  برای حصول به اطلاعات باید به استاد تکیه کنند،  به این آموزش فعال نیاز دارد. دانشجویان کنترل بیشتری روی آموزششان دارند و استاد متخصص به صورت آزاد به همه چیز واقف است و نقش ایفا می نماید. هنوز استاد نقش مهمتری در تسهیل آموزش منابع پایه ای دارد که معمولا می تواند در قالب یک مقاله، یا فایل پاورپوینت باشد. .


برای شهروندان
          شهروندانی که از سواد اطلاعاتی استفاده می نمایند می دانند چطور از اطلاعات به منظور بهره بیشتر در کار و زندگی روزمره شان استفاده نمایند؛ اطلاعات سودمند را هنگامی که تصمیماتی می گیرند از قبیل کجا فعالیت های اقتصادی انجام دهند و چگونه انجام دهند تعیین می نمایند. آنها قادرند نوارهای خبری، سخنرانی های سیاسی را ارزیابی کنند و تشخیص دهند که چه وقتی آمارها کاربرد دارند؛ بنابراین آنها ممکن است تصمیم اطلاعاتی درستی اتخاذ نمایند. این شهروندان قدر ارزش قدرت اطلاعات را می دانند. آنها معتقدند به منظور نشان دان مشکلات و سوالات در زندگی و جوامعشان در اجتماع به اطلاعات نیازمندند.
         آنها می فهمند که اطلاعات به دانش نیاز دارد که مورد تحلیل قرار گرفته شود و مورد سوال واقع شده و در ساختار وجودی دانششان و تجربیات شان وجود داشته باشد. آنها آموزشگران را در طول دوران زندگی سازمند کرده اند ، زیرا آنها می دانند چگونه آموزش ببینند.
برای کارکنان
          محیط کار حاضر و آینده یک نوع کارمند جدید طلب می نمایند؛ مطالعه و توانایی حسابگری به تنهایی کافی نیستند. در محیط بازار جهانی، داده ها در یک تریلیونیم ثانیه و گیگابیت مخابره می شوند. سیل اطلاعات باید نظم گیرد، ارزیابی شود و کارکنان قادر باشند گردآوری نمایند، تجزیه نمایند و ارزیابی کنند. فقدان این مهارت ها در حال حاضر سالانه میلیونها دلار از نظر ارزش اقتصادی باعث کاهش تولید، حوادث و از نظر کیفی باعث تولید ناچیز می گردد. کارکنان باید سواد اطلاعاتی داشته باشند.
         برای کارکنان منحصر به فرد، محیط کار یک محل بزرگ برای تغییر وابسته به تحول می شود، تعدیل سریع در تغییر محیط کاری به معنی تغییرات شغلی و دوره ای چند حالتی خواهد بود. تعهد اولیه برای آموزش به عنوان یک فرآیند نه به عنوان تولید نهایی و ایفای نقش سواد اطلاعاتی در این فرآیند می باشد که کارکنان را در دیدن این تغییرات بعنوان تحول نه به عنوان ضربه توانا می نماید.

نقش کتابداران و کتابخانه ها در توسعه سواد اطلاعاتی
        امروزه نقش کتابخانه ها به عنوان یکی از زیرساخت های جامعه اطلاعاتی و سیستم خودآموزی سواد اطلاعاتی پر رنگتر از گذشته شده است و دستیابی به جامعه اطلاعاتی فعال و موثر ، بدون توجه به کتابخانه ها امکان پذیر نخواهد بود.
        سالهاست که کتابداران تلاش می کنند با استفاده از انواع ابزارها و فن آوری ها بطور موثر و مفید، برنامه های آموزش استفاده از کتابخانه و منابع آن را مطابق با دانش موضوعی و حوزه تخصصی مراجعان عملی سازند. از اواسط دهه 1980 کتابداران دانشگاهی با استفاده از ابزارهای فن آوری اطلاعات ، برنامه های آموزش استفاده کنندگان را با عنوان "سواد اطلاعاتی" بجای "سواد کتابخانه ای"ارائه کردند.
         براساس نظر کرایست (1365)، شالوده نظری علم کتابداری آموزش است. این آموزش نه تنها به زیرساختهای ذهن کابران توجه دارد و بر دانش آنها می افزاید، بلکه به توانمندی آنها در کسب دانش نظر دارد. برخلاف آموزش سنتی، در آموزش کتابداران آموزش بیننده و تعامل او با اطلاعات را مرکز توجه قرار می دهند. نگاهی به فعالیت ها و برنامه های متنوع کتابخانه ها در توسعه  سواد اطلاعاتی بخوبی نشان می دهد که حرفه کتابداری تا چه حد و چگونه در این زمینه اقدام کرده است. تعداد و حجم همایش های برگزار شده و نیز گستره پژوهشهای کتابداران بویژه در سالهای اخیر می تواند نشان دهنده رویکرد این حرفه نسبت به آموزش سواد اطلاعاتی باشد.
          از آنجا که اطلاع رسانی و توسعه فرهنگی لازم و ملزوم هم اند و کتابخانه ها در این زمینه نقش بسزایی دارند، برای دسترسی آسان تمامی افراد جامعه به اطلاعات، باید این اطلاعات با هماهنگی میان نهاد کتابخانه های عمومی ، کتابخانه های شهرداری و سایر کتابخانه های کشور در اختیار شهروندان قرار گیرد.
          توسعه در لغت به معنای گسترش است و قابلیت فناوری اطلاعات را دارد ؛ امروز در جامعه اطلاعاتی، توسعه قابلیت بکارگیری تمام روشهای علمی در فعالیت هاست؛ و این وظیفه کتابداران است که به سوی تربیت فراشایستگان برای داشتن توسعه فرهنگی در جامعه اطلاعاتی گام بردارند.
- کتابخانه های آموزشگاهی و دانشگاهی
          کتابخانه های آموزشگاهی و دانشگاهی در کنار سیستم آموزشی مدارس و دانشگاه ها تاثیر بسزایی در آموزش سواد اطلاعاتی دانش آموزان و دانشجویان دارند. معلمان و اساتید با تشویق شاگردان خود به استفاده هرچه بیشتر از منابع کتابخانه برای انجام تکالیف خود و بکارگیری سیستم آموزشی مبتنی بر خودآموزی و خودیابی اطلاعات، بر غنای مطالب درسی و آموزشی خود خواهند افزود و علاوه بر آن بطور نظری و عملی توانایی ها و روش های بازیابی اطلاعات را به آن ها آموزش خواهند داد. کتابخانه های مدارس و دانشگاهی نیز باید اطلاعات مورد نیاز کارکنان، معلمان و اساتید شاغل در مدارس و دانشگاههای متبوع خود فراهم کنند تا آنها هم امکان خودآموزی و دستیابی به اطلاعات مورد نیازشان را داشته باشند. انجام این امور نیاز به ارتباط متقابل کتابداران با نظام آموزشی مدارس و دانشگاهها و همچنین هماهنگی آن ها با معلمان و اساتید را خواهد داشت.
         کتابداران نیاز دارند بصورت هماهنگتری در فرایند آموزش و به منظور ایجاد تغییر و محترم شمردن آموزش سواد اطلاعاتی شرکت نمایند. کتابداران باید در جلسه های آموزشی دانشجویان شرکت کنندو نقش تبلیغاتیشان، استعداد و مهارتهایشان را در فرآیند آموزش کتابخانه ای ایفا نمایند و در بهبود و تجربه دانشجویان کوشا باشند که تا آنها بتوانند در بهسازی برنامه آموزشی علاقه مند شوند و در برقراری ارتباط با برنامه های سواد اطلاعاتی در فضایی باز دارای نظم باشند.(اسکافنر، استبین و ویمن1999)
- کتابخانه های تخصصی
         کتابخانه های تخصصی نیز در جهت خودآموزی همیشگی کارکنان و متخصصان موسسات متبوع خود وظیفه ای خطیر بر عهده خواهند داشت. امروزه ثابت شده است که بدون داشتن یک کتابخانه تخصصی خوب و مناسب، امکان فعالیت و انجام وظیفه صحیح و مناسب در جهت رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده توسط موسسات، امکان پذیر نخواهد بود و موسسه ای که از داشتن یک کتابخانه تخصصی خوب و غنی محروم باشد، پویایی لازم را نخواهد داشت.
- کتابخانه های عمومی
           اما در این میان نقش کتابخانه های عمومی را در خدمت رسانی به کل اقشار جامعه نباید از یاد برد. انواع کتابخانه هایی که تا اینجا مورد بررسی قرار گرفتند، هر کدام به نوعی به جامعه ای محدود خدمت رسانی می کردند، حال آنکه یک کتابخانه عمومی وظیفه خدمات دهی و اطلاع رسانی به کل جامعه را بر عهده خواهد داشت. تمامی اقشار جامعه با سطوح مختلف سواد و تخصص های گوناگون،از هر رنگ، نژاد، قومیت و زبان و در سنین مختلف به کتابخانه های عمومی مراجعه می کنند تا اطلاعات مورد نیاز خود را تهیه کنند. در حقیقت کتابخانه های عمومی زیر بنای خودآموزی همیشگی افراد یک جامعه هستند و عدم توجه به آنها  بی توجهی به نیازهای اطلاعاتی تمام اقشار جامعه می باشد. امروزه جامعه ای مترقی و پیش رونده خواهد بود که در کنار موسسات آموزشی قوی و سایر امکانات آموزشی و پژوهشی، از کتابخانه های عمومی توانمند و دارای منابع غنی و مجهز به سیستم ها و فناوری های نوین برخوردار باشد. در غیر این صورت هرچه قدر مدارس، دانشکده ها، دانشگاه ها و کتابخانه های آموزشگاهی، دانشگاهی و تخصصی یک جامعه قوی باشد ، بدون برخورداری از کتابخانه های عمومی روزآمد و مطابق با استانداردهای جهانی، هرگز نخواهد توانست خود را به عنوان یک جامعه اطلاعاتی پیشرفته مطرح کند و نخواهد توانست در تمامی ابعاد علمی، اجتماعی، سیاسی و... به پیشرفت قابل ملاحظه ای نایل گردد.
        شایان ذکر است که  در میان کتابخانه های عمومی می توان از کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی (س) یاد کرد که با برگزاری انواع کلاسها و کارگاهای مربوط به سواد اطلاعاتی و نیز تهیه انواع بروشورها و منابع آموزشی جایگاه خاصی در ایران دارد.(حافظی، بختیاری1382).
         برای درک بهتر رابطه دانش و مهارت  کتابداران با نیازهای فراگیران سواد اطلاعاتی می توان مقایسه زیر را میان مهارتهای مورد نیاز باسوادان اطلاعاتی و مهارتهای کتابداران انجام داد(پریرخ1386) .
                            مهارتهای لازم برای باسوادن اطلاعاتی                                           مهارتهای حرفه ای کتابداران
1.تشخیص نیاز اطلاعاتی
     1.تشخیص نیازهای اطلاعاتی از مهم ترین فعالیتهای کتابداران در بیشتر کارکردهای تخصصی ، مانند مجموعه سازی ، سازماندهی ، ارائه خدمات و اشاعه اطلاعات است . در هرجزئی از فرایند کار ، کتابداران به طور ذهنی ،خود را به جای کاربران قرار می دهند وتلاش می کنند تا نیازهای آنان را با طرح پرسش تشخیص دهند وآنها را اساس کار خود قرار دهند .انجام پژوهشهای فراوان در این باره و نیز رفتارهای اطلاع یابی کاربران ،دانش لازم در مورد تشخیص نیاز کاربران را در دسترس کتابداران قرار داده است. .
2.تدوین راهبردهای جستجو    
 2.بخش مهمی از کار کتابدارن به ویژه کتابدارن مرجع ،کمک به کاربران در تدوین فرمول جستجو چه در نظامهای دستی  وچه در نظامهای رایانه ای می باشد . کتابداران به دلیل آگاهی از شیوه نمایه سازی ، فهرستنویسی یا سازماندهی اطلاعات دانش مناسبی درباره شیوه های جستجوی اطلاعات دارند وبه همین دلیل توانسته اند به منزله میانجی نقش موثری در بازیابی اطلاعات ایفا کنند . همچنین " تدوین راهبردهای جستجو" در برخی درسهای مقاطع مختلف کتابداری مورد توجه است .
 
3.دسترسی به اطلاعات     3.آشنایی با انواع نظامها و شیوه های رده بندی منابع اطلاعاتی در مخزن کتابخانه ها یا دسته بندی اطلاعات ،که در درسهای فهرستنویسی ،نمایه سازی ونیز مرجع در مقاطع مختلف آموزش داده می شود. این درسها راههای دستیابی به اطلاعات را به کتابداران می شناساند .
 
 

4. ارزیابی اطلاعات ومنابع اطلاعاتی
    4. ارزیابی اطلاعات و منابع اطلاعاتی در درسهای گوناگون دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد (مانند مجموعه سازی و مرجع ) و به طور عملی در گزینش منابع در محیط کار مورد توجه است .
 

5. سازماندهی اطلاعات کسب شده
     5.سازماندهی اطلاعات از درسهای مهم مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و نیز از فعالیتهای اصلی و روزمره کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی است . حرفه کتابداری راهها و روشهای بسیاری را در زمینه سازماندهی انواع منابع اطلاعاتی ایجاد کرده است
6.کاربرد تفکر انتقادی     6.بیشتر فرایندهای کاری در حرفه کتابداری با استفاده از مهارت تفکر انتقادی صورت می گیرد : مانند نقد، بررسی و گزینش منابع اطلاعاتی ،تحلیل پرسش و تعیین راهبرد جستجو، تحلیل نظامهای اطلاعاتی ، ارزیابی میزان ربط در بازیابی اطلاعات،....
 

7.آگاهی از مسائل اقتصادی ، حقوقی و اجتماعی مرتبط با کاربرد اطلاعات    
7.اهمیت حقوق پدیدآور و مسائل حقوقی ناشی از عدم رعایت آن، از مواردی است که در درس مجموعه سازی مورد توجه است  .
 
استانداردهای سواد اطلاعاتی
       استاندارد اول : تشخیص نیاز اطلاعاتی (فرد باسواد اطلاعاتی، ماهیت و گستره ی اطلاعات مورد نیاز را تشخیص می دهد)
         استاندارد دوم : دست یابی به اطلاعات مورد نیاز (فرد باسواد اطلاعاتی، به شکلی موثر و کارآمد به اطلاعات مورد نیاز دسترسی پیدا می کند)
         استاندارد سوم : معیارهای نقد و ارزیابی منابع اطلاعاتی (فرد باسواد اطلاعاتی، اطلاعات بازیابی شده و ماخذ ان را به صورت منتقدانه ارزیابی و اطلاعات انتخاب شده را با مبنای دانش و نظام ارزشی خود تلفیق می کند)
         استاندار چهارم : استفاده بهینه از منابع اطلاعاتی (فرد باسواد اطلاعاتی، بصورت انفرادی یا به عنوان عضوی از یک گروه اطلاعات را برای انجام هدفی خاص به صورت موثر مورد استفاده قرار می دهد)
          استاندارد پنجم : مبانی قانونی و اخلاقی استفاده از اطلاعات (فرد باسواد اطلاعاتی، مباحث اقتصادی، قانونی، و اجتماعی مربوط به استفاده از اطلاعات را درک می کند و با رعایت اصول اخلاقی و قانونی به اطلاعات دسترسی می یابد و از آنها استفاده می کند).
نتیجه گیری         
          از آغاز تمدن بشری تا کنون، اطلاعات و استفاده از آن از مسائل مهم به شمار آمده است و حتی امروزه نیز اطلاعات، نوعی قدرت به شمار می رود. اطلاعات پدیده ای است که تصمیم گیری ما را تحت تاثیر قرار می دهد. وجود و تولید حجم زیادی از اطلاعات در زمینه های گوناگون، دوران کنونی را به عصر اطلاعات تبدیل کرده و پدیده ای بنام "انفجار اطلاعات" را بوجود آورده است. در محیط پیچیده کنونی، افراد با اطلاعات فراوانی روبرو هستند و برای تمییز دادن اطلاعات موثق از میان انبوه اطلاعات باید دارای مهارتهایی باشند. این مهارتها شامل شناسایی، دستیابی، مکان یابی و ارزیابی اطلاعات می باشد، که به مجموعه این مهارت ها سواد اطلاعاتی می گویند.
        کشورها برای ایجاد و گسترش جامعه اطلاعاتی رقابت تنگاتنگی باهم دارند و به آموزش مهارتهای مربوط به سواد اطلاعاتی توجهی مضاعف نشان می دهند. نظام آموزشی از جمله نظامهایی است که انتظار می رود به این مهم توجه کند. در بین نهادهای وابسته به نظام آموزشی، برای آموزش سواد اطلاعاتی جایگاه حرفه کتابداری و اطلاع رسانی به دلایل گوناگون مهم تر از سایر حرفه هاست.
         کتابداران در زمینه اطلاعات و فنون دستیابی، سازماندهی و ارزیابی آنها دارای مهارت هستند و اصول اخلاقی دستیابی و استفاده از اطلاعات را می دانند و بطور کلی خود آنها باسواد اطلاعاتی بشمار می آیند. به همین دلیل، برای آموزش مهارتهای سواد اطلاعاتی می توان از آموخته های آنها  استفاده کرد. در همین راستا، راهبردها، اصول و عناصر آموزش سواد اطلاعاتی در سراسر جهان توسط کتابداران و با نام استانداردهای سواد اطلاعاتی تهیه و منتشر شده است.
         در پایان سخن باید متذکر شد که با تقویت و تجهیز کتابخانه ها (بالاخص کتابخانه های عمومی) به حرکت در جهت رسیدن به جامعه اطلاعاتی مولد و پویا و  برخورداری از افرادی با توان اطلاع یابی بالا و دارای ذهنی خلاق و منتقد می توان پرداخت تا در آینده ای نه چندان دور شاهد کاهش شکاف علمی و فنی موجود میان ما و کشورهای پیشرفته دنیا باشیم.


   منابع
1.    کرایست، جان .م. مبانی فلسفه کتابداری آموزشی. ترجمه اسدالله آزاد. مشهد : آستان قدس رضوی،1365
2.    پریرخ، مهری. آموزش سواد اطلاعاتی: مفاهیم، روشها و برنامه ها. تهران : کتابدار،1386
3.    حافظی، ابراهیم و زهرا بختیاری. نقش سواد اطلاعاتی مراجعان در بهره گیری از منابع کتابخانه ای کتابخانه مرکز آستان قدس رضوی. در همایش آموزش استفاده کنندگان و سواد اطلاعاتی. مشهد. 22-23 اردیبهشت 1383
4.    سراج، شهناز. "مفهوم سواد اطلاعاتی". ابرار اقتصادی، آذرماه 1383
5.    "سواد اطلاعاتی نیاز حیاتی جامعه اطلاعاتی : توسعه فناوری مخابرات و اینترنت پرسرعت عوامل موثر افزایش سطح سواد اطلاعاتی است." اقتصاد پویا، خرداد، 1388
6.    "سواد اطلاعاتی".حزب الله، مرداد،1387
7.    "سواد اطلاعاتی، زمینه ایجاد جامعه اطلاعاتی." اطلاعات، تیرماه،1384
8.    سراج، شهناز. "مفهوم سواد اطلاعاتی، باسواد اطلاعاتی در یک نگاه". دنیای اقتصاد،25 اسفندماه1383
9.    ارسگواچ، زورنا. "سواد اطلاعاتی : خط مشی های جستجو، ابزار و منابع". ترجمه فرض الله عزیزی.
10.    Hancock, Vicki E. "Information Litracy for lifelong Learning/ information-litracy.html
www.Libraryinstruction.com
11.   سایت اینترنتی کتابداران فردا
12.    سایت                                                                                     www.sconal.ac.uk  
13.     وبلاگ                                                                   www.sociallib.blogfa.com

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٧ ] [ ۱:۱٦ ‎ب.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

 درباره OCLC

 

OCLC سازمانی غیرانتفاعی است که 69کتابخانه را در سطح 120 کشور در سراسر جهان از خدمات خود بهره مند نموده است. مأموریت اصلی این سازمان ایجاد امکان دسترسی بیشتر به اطلاعات جهان و کاهش هزینه های کتابخانه ها از طریق ارایه خدمات به کتابخانه ها و کاربران آنها است. OCLC با درنظرگرفتن این چشم انداز که رهبری همکاری جهانی بین کتابخانه ها را به دست خواهد گرفت، فعالیتهای خود را جهت می دهد و با فراهم آوردن دسترسی اقتصادی به دانش از طریق نوآوری و مشارکت؛ کتابخانه ها را در ارایه خدمات به مردم یاری می رساند.

▪ تاریخچه

این سازمان در سال 1967 برای به اشتراک گذاشتن منابع کتابخانه ها و کاهش هزینه های آنها، توسط رؤسای دانشگاهها پایه ریزی شد. در سال 1967 مسیولین دانشکده ها و مدارس عالی در اوهایو یک سیستم کامپیوتری به نام مرکز کتابخانه ای کالج اوهایو را ایجاد نمودند . که در آن کتابخانه های موسسات آکادمیک اوهایو می توانستند در منابع مشترک شده و هزینه ها را کاهش دهند . اولین دفاتر oclc در کتابخانه اصلی دانشگاه ایالتی اوهایو مستقر گردیدند و محل کنونی آن در فرانتس رود در دوبلین است oclc از یک سیستم کامپیوتری منطقه ای برای 45 کالج اوهایو شروع شد و در نهایت به یک شبکه بین المللی تبدیل گردید . در سال 1977 اعضای oclc از اوهایو با عضویت کتابخانه های خارج از اوهایو موافقت کردند و امروزه حدود 69هزار کتابخانه از 120 کشور و حوزه جغرافیایی در سطح جهان در فعالیتهای oclc مشارکت داشته و از خدمات آن استفاده می نمایند. روزانه روزآمد می شود و هر سال حدود 2 میلیون رکورد جدید به آن اضافه می شود. OCLC در سال 1971 یک سیستم فهرستنویسی پیوسته مشترک را برای کتابخانه ها وارد عرصه کتابداری نمود که امروزه توسط کتابخانه های سراسر جهان موردبهره برداری قرار می گیرد. خدمات امانت بین کتابخانه ای این سازمان در سال 1979 آغاز شدند و از آن زمان تاکنون بیش از 127 میلیون خدمت امانی میان 6928 کتابخانه در سطح جهان رد و بدل شده است. در سال 1991 نیز خدمت FirstSearch به عنوان یک ابزار مرجع به خدمات این سازمان افزوده شد و در حال حاضر توسط 20035 کتابخانه مورد استفاده قرار می گیرد.

▪ عضویت

عضویت در OCLC یک اقدام همکاری منحصربه فرد است چراکه کتابخانه های عضو از این طریق می توانند دسترسی جهانی به تمام خدمات و پایگاههای اطلاعات این سازمان شامل WorldCat را برای خود فراهم آورند.

OCLC توسط اعضای خود اداره می شود و ساختار مدیریتی آن شامل اعضای عمومی، اتحادیه اعضا، و هییت امنا می باشد.به دنبال تشکیل شورای استفاده کنندگان oclc امروزه انواع مختلف کتابخانه ها از خدمات oclc استفاده می نماید . این شورا متشکل از کتابداران و سایر شرکایی است که شایستگی و صلاحیت آنها برای عضویت منوط به میزان سهمی است که در فهرستگان آنلاین oclc دارند. کتابخانه ها با عضویت در oclc می توانند به همه اطلاعات جهانی و به تمامی خدمات و پایگاههای اطلاعاتی دسترسی یابند . این عضویت ، بزرگترین کنسر سیوم کتابخانه های جهانی را در بر می گیرد . تعداد اعضای آن تا سال 1991 بیش از 7000 کتابخانه در سراسر دنیا بود که اکثر آنها از امریکا وکانادا بودند.

▪ نحوه اداره oclc

شبکه oclc توسط اعضای آن اداره می شود ساختار مدیریتی آن متشکل از اعضای عمومی ، شورای اعضاء و هیات امناء می باشد .

▪ اهداف OCLC

هدف oclc طراحی و ایجاد یک نظام کامپیوتری بود به نحوی که مشارکت منابع و تقلیل هزینه برمبنای افزایش سهولت دستیابی و استفاده از پیکره روبه رشد دانش و اطلاعات علمی ، ادبی و آموزشی و افزایش قابلیت دسترسی به منابع کتابخانه برای مراجعین به کتابخانه ها و کاهش هزینه های هر واحد کتابخانه می باشد.

▪ خدمات و سرویس های oclc

امروزه oclc به منظور تامین نیازهای انواع کتابخانه ها در سطح جهان ، طیف وسیعی از خدمات را ارایه می دهد که شامل خدمات فهرستنویسی ، امانت بین کتابخانه ای ، جستجو و فهرستگان ادواریها می باشد . به طور کلی می توان گفت که در سه زمینه: 1_ خدمات مرجع و نشر الکترونیکی2- توسعه فهرستنویسی 3- خدمات اشتراک منابع و توسعه بین المللی فعالیت داشته است . یکی از مهترین خدمات و سرویسهای oclc سرویس امانت بین کتابخانه ای است که در سال 1979 معرفی. یکی دیگر از این سرویسها خدمات جستجوی اولیه می باشد که به عنوان یک ابزار مرجع در سال 1991 معرفی شد و اکنون در 1946 کتابخانه استفاده می شود . مقالات مجلات در oclc به طور الکترونیک ذخیره می شود . کتابخانه ها می توانند از طریق شبکه جهانی وب ، با استفاده از یک مرورگر وب اشتراکی و از طریق رابط پشتیبانی کننده از جستجو در مجلات به آنها دست یابند . از طریق خدمات جستجوی اولیه استفاده کنندگان می توانند به 70 پایگاه اطلاعاتی مشهور و شناخته شده دسترسی پیدا کنند این بخش همچنین دارای پیوندهای (link) متعددی به منابع تمام متن ، مجلات تخصصی الکترونیکی ، منابع مرجع وب و پیوندهایی برای دستیابی به موجودی کتابخانه ها و امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک می باشد .یکی دیگر از خدمات و سرویس های oclc سرویس همکاری کتابخانه ای مرکز خدمات غرب است . این سرویس به منظور استفاده از قدرت جمعی 1700 کتابخانه عضو بر سه نوع خدمات متمرکز است و فراهم آوری امکاناتی برای ایجاد پایگاه اطلاعاتی ، حفاظت و رقمی کردن منابع و ایجاد فرصت های آموزش می باشد.

▪ پژوهش

موارد زیر از جمله اقداماتی هستند که OCLC در زمینه پژوهش انجام می دهد:

ـ پژوهش را در سطح دانشگاهها و سایر مراکز پژوهشی ـ چه در داخل و چه در خارج ـ هدایت می کند،

ـ ابتکار عمل فرادادة هسته ای دوبلین [2] برای سهولت بازیابی منابع الکترونیکی، استانداردی جهانی را پیشنهاد می کند که متشکل از 15 عنصر فراداده ای است،

ـ سلسله سمینارهای ممتاز OCLC، برانگیزانندة تبادل عقاید در خصوص موانع زمانی، فضایی، و رشته های علمی هستند.

خدمات و پایگاههای اطلاعات

این سازمان برای پاسخگویی به نیازهای انواع کتابخانه ها خدماتی به شرح زیر ارایه می دهد:

ـ ابزارهای فهرستنویسی؛

ـ پایگاههای اطلاعات مرجع و خدمات جستجوی پیوسته؛

ـ ابزارهای اشتراک منابع؛

ـ خدمات حفاظت و نگهداری [مواد کتابخانه ای]؛

ـ رده بندی دهدهی دیویی.

oclc در راستای اهداف و فعالیتهای خود دارای پایگاههای اطلاعاتی متعددی است شامل موارد زیر می باشد . World cat , Articlefirst , Net first , Electonic collection online , paperfirst , pais interntional , proceedings first , oclc union lists of periodicalsدر این میان پایگاههای اطلاعاتی world cat بیشترین استفاده را در آموزش عالی دارد و سابقه دانش بشری را از 4000 سال گذشته تا کنون به 400 زبان در برمی گیرد

● WorldCat دنیایی از اطلاعات

WorldCat قلب همکاری OCLC است. این خدمت سمبل ایده آلی از همکاری بین کتابخانه هاست که دسترسی به مجموعه ای مجازی را فراهم می آورد که هیچ کتابخانه ای به تنهایی قادر به داشتن چنین مجموعه ای در خود نیست.این خدمت که در سال 1971 به جمع خدمات OCLC وارد شد، 54 کتابخانه دانشگاهی و دانشکده ای را در اوهایو به هم پیوند می داد. در حال حاضر، این مجموعه دربرگیرندة فهرستهای ادغام شدة کتابخانه ها در سراسر جهان است و در واقع بزرگترین و غنی ترین پایگاه اطلاعات کتابشناختی به حساب می آید.

لوگوی جدید WorldCat ـ که به عنوان طرح دو رنگ زمینه اتفاق استفاده شده است ـ نمادی است از مشارکت جهانگستر کتابخانه ها. پنج بازوی لوگو، بیانگر چیزهای بسیاری هستند: پنج قاره، پنج حس (بویایی، چشایی، بینایی، شنوایی، و لامسه)، پنج حوزه اصلی خدمات OCLC (فهرستنویسی، مدیریت مجموعه، دیجیتال سازی و حفاظت مواد کتابخانه ای، مرجع، و اشتراک منابع) میان سایر کتابخانه هاست. بالاخره این لوگو، نمایانگر دارایی منحصربه فردی است که به آنهایی تعلق دارد که به ساخت این مجموعه ادامه می دهند.

WorldCat بیش از 49 میلیون رکورد کتابشناختی را در خود جای داده است که هر رکورد یربرگیرندة توصیف فیزیکی مدرک و اطلاعاتی از محتوای آن می باشد. همچنین OCLC محتوای ارزیابانه ای نظیر فهرست مندرجات، جلد اثر، خلاصه کتابها، و یادداشتهایی در خصوص نویسندگان به موارد یاد شده می افزاید.

WorldCat کتابداران، دانشمندان، دانشجویان، محققان، و متقاضیان اطلاعات را به مجموعة ثبت شده 4000 ساله ای از منابع اطلاعات ـ از لوحهای گلی تا کتابهای الکترونیکی و از اطاعات ضبط شده روی موم تا MP3 ها ـ متصل می نماید. به محض تعیین منبع دلخواه، لیستی از کتابخانه های عضو دارندة مواد درخواستی در WorldCat ضمیمه شده اند که جوینده اطلاعات را به محل نگهداری منبع رهنمون می کنند. بنابراین اگر فردی در جستجوی منبعی باشد، امکان دسترسی به آن از طریق WorldCat مهیا شده است.

▪ آمارهای WorldCat

این خدمت بین جولای 2001 و جون 2002 به 7/2 میلیون رکورد رشدیافته است. کتابخانه ها برای فهرستنویسی و تنظیم موجودی خود، 4/49 میلیون مورد از موجودی این پایگاه را مورد استفاده قرار داده و 9/8 میلیون مورد امانت بین کتابخانه ای ترتیب داده اند. همچنین کارکنان و کاربران کتابخانه ها برای پژوهش، مرجع، و جایابی مواد، 6/35 میلیون جستجو در WorldCat را از طریق امکان FirstSearch به انجام رسانده اند.

▪ ارزیابی WorldCat

اعضای OCLC و مؤسسه های همکار از طریق خدماتی به WorldCat دسترسی پیدا می کنند که در زمان و منابع آنها صرفه جویی ایجاد می کند.

▪ ارزشهای افزوده کیفی

OCLC در زمینه ادارة WorldCat با جدیت خاصی عمل می کند. بیش از 43559 کتابخانه در سراسر جهان به کیفیت رکوردهای موجود در این پایگاه متکی هستند، از اینرو OCLC نیاز سازمانی متقاضیان و استفاده کنندگان خدمات خود را درنظرگرفته و در روزآمدسازی آنها دقت ویژه ای دارد. خواه اطلاعات این پایگاه برای نیازهای مرجع استفاده شوند، اشتراک منابع، یا فهرستنویسی؛ تعهد OCLC در ارایه خدمات کیفی تر، دسترسی سریعتر، و رکوردهای کتابشناختی دقیقتر به قوت خود باقی است.این سازمان، کیفیت را از طریق مطابقت دادن با استانداردهای بین المللی و هدایت برنامه های کنترل کیفیت ایجاد و تضمین می نماید. برنامه های کنترل کیفیت در OCLC و مؤسسه های عضو، رکوردهای WorldCat را از طریق حذف موارد تکراری و اصلاح اشتباهات بهبود می بخشند. همچنین، برنامه های بهینه سازی بخش کنترل کیفیت OCLC، و برنامه حذف خودکار تکراریها و شفاف سازی رکوردها، کیفیت بالایی را تضمین می نمایند.

▪ فهرست نویسی

فهرستنویسی مشترک با OCLC به صورت منحصربه فردی، سرمایه گذاری بلندمدت ارزشمندی در آینده کتابخانه ها به شمار می رود زیرا WorldCat:

ـ دربرگیرندة بیش از 49 میلیون رکورد فهرستویسی است که توسط کتابخانه های سراسر جهان ایجاد شده اند، البته با این توضیح که در هر 12 ثانیه یک رکورد به این مجموعه افزوده می شود.

ـ دانش ثبت شده ای را با 400 زبان زنده دنیا را با گستره ای بالغ بر 4000 سال در خود جای داده است.

ـ و بالاخره دربرگیرندة 887334989 فهرست جایابی است.

ـ پرمراجعه ترین پایگاه اطلاعات در حوزه آموزش عالی به شمار می رود.

● FirstSearch

کتابخانه ها و مراجعان آنها می توانند از طریق این خدمت به جستجو در پایگاه اطلاعات WorldCat اقدام کنند. پایگاه WorldCat نیز برای جستجوی علاقه مندان در FirstSearch امکان سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره را به عنوان یک تزاروس قابل جستجو فراهم آورده است.همچنین فضاهایی (آیکونهایی) برای نمایش انواع مدارک درنظر گرفته شده است و رکوردهای بسیار زیادی دارای تصویر و فهرست مندرجات هستند. در صورت اشتراک و استفاده از این خدمت، می توان از خدمات شرکایی مانند باوکر((Bow ker، ابسکو(EBSCOhos)، و اکس لیبریس( (ExLibris بهره مند شد.

▪ امانت بین کتابخانه ای

دسترسی به WorldCat از طریق خدمات امانت بین کتابخانه ای OCLC علاوه بر صرفه جویی در زمان، اجازة استفاده از امکانات زیر را نیز فراهم می آورد:

ـ کنکاش در زمینه صحت اطلاعات کتابشناختی؛

ـ یافتن امانت دهندگان از طریق ارایه سیاهة کتابخانه هایی که مدرک موردنظر را نگهداری می کنند؛

ـ جایابی سریع موادی که یافتن آنها دشوار یا ناممکن است.

با توجه به اهمیت WorldCat به عنوان یکی از خدمات ارزندة OCLC و توجه خاص OCLC به تعهد و جایگاه خود در زمینه همکاریهای جهانی و بسط آنها، استراتژی سه ساله ای طراحی و تبیین شده است که در آن به توصیف استراتژی نوین WorldCat و چهار برنامه پشتیبان آن می پردازد. در شمارة قبل برای آشنایی خوانندگان با OCLC و خدمت WorldCat کلیاتی مطرح شد. بنابراین در این شماره خلاصه ای از این استراتژی سه ساله و برنامه های پشتیبان آن ارایه می شود.

▪ وب جهانگستر و کتابخانه ها

وب جانگستر، کتابخانه ها و OCLC را با فرصتها و چالشهایی روبرو کرده است. استفاده مطلوب از این فرصتها حین رویارویی با چالشها نیازمند:

ـ درک محیط وب شامل انتظارات افزایش یافته کاربران؛

ـ نقش تغییر یافتة کتابخانه ها در این محیط؛ و

ـ نقش OCLC، شبکة منطقه ای ایالات متحده، و سهامداران بین المللی در کمک به موفقیت کتابخانه ها در این محیط است.OCLC ـ به عنوان یک همکاری بین کتابخانه ای ـ نیازمند برنامه ای عملیاتی است تا رهبری شکل دادن به محیطی را فراهم آورد که کتابخانه ها در آن بتوانند به موفقیت دست یابند.

این مدرک برنامة عملیاتی پیش گفته و خدمات جدیدی را ارایه می کند که OCLC در سال 2000 تا 2003 برای کمک به کتابخانه ها در استمرار همکاریشان جهت پاسخ به نیازهای کاربران در محیط وب، به انجام خواهد رساند.

OCLC در پاسخ به ایده های مطرح شده از سوی مجمع کاربران OCLC، کمیته های مشاوره OCLC، و شبکه های منطقه ای الحاقی OCLC ایالات متحده که بیانگر نیازها و نقشهای در حال تغییر کتابخانه ها هستند، این استراتژی را دنبال می کند. به علاوه، دریافت ایده هایی از سوی این جامعه کتابخانه ها از طریق نشستهای متمرکز گروهی به شکل دادن این استراتژی کمک کرد.

● مروری بر گسترش WorldCat

استراتژی سه سالة OCLC به گسترش WorldCat در حد یک منبع اطلاعات شبکه شده در سطح جهان برای تأمین دسترسی عمومی به محتوا و تخصص کتابخانه ها، موزه ها، و سایر مراکز واسپاری اطلاعات علمی، ادبی، و آموزشی جهان اختصاص دارد.تا به حال، WorldCat عمدتا" بر افزایش دسترسی کاربران به اطلاعات کتابشناختی و موجودی کتابخانه ها تمرکز داشته است. در حالی که استفادة کاربران نهایی از WorldCat مرتبا" در حال افزایش است، این پایگاه اطلاعات کتابشناختی همچنان به عنوان ابزاری در اختیار کتابداران است تا برای مدیریت مجموعه ها و اشتراک منابع خود از آن بهره جویند. نسخة توسعه یافتة WorldCat شامل یک پایگاه دانش مشترک و مجموعه ای یکپارچه از ابزارها و خدمات مبتنی بر وب خواهد بود که تولید، بازیابی، تحویل، و نگهداری دانش و تخصص مشترک مؤسسه های همکار را پشتیبانی می کند.کتابداران و کاربران اطلاعات در سراسر جهان ـ شامل اعضای هییت علمی، دانشجویان، دانشمندان، افراد شاغل در بخش بازار و تجارت، و فراگیران بزرگسال خودراهبر ـ از این منبع جدید استفاده خواهند کرد. این کاربران، نیازی مشترک به اطلاعات از منابع مورد اعتماد دارند که از طریق WorldCat توسعه یافته و خدمات کتابخانه ها بتوانند به جست وجو و جایابی این اطلاعات حتی در گوشه ای دیگر از جهان اقدام کنند. در نهایت، از طریق این خدمت، منابع اطلاعات در فرمت و چارچوب زمانی ای که به بهترین نحو پاسخگوی نیازهای کاربران خواهد بود، عرضه می شوند.این دسترسی توسعه یافته به اطلاعات به این دلیل امکان پذیر است که کتابخانه های سراسر جهان از طریق OCLC برای ساخت این منبع مشترک، با یکدیگر همکاری می کنند. در نتیجة این همکاری کتابخانه ها همگام با عرضه کنندگان اطلاعات تجاری، می توانند نقش خود را به عنوان عنصری کلیدی در زیرساخت اطلاعاتی جهان حفظ کنند. از این منظر، کتابخانه ها می توانند حین حمایت از ارزشهای سنتی کتابخانه ها مانند دسترسی آزاد به اطلاعات؛ در شکل دادن به سیاستها و عملیات بازار اطلاعات نیز شرکت جویند. چند ویژگی بارز WorldCat توسعه یافته، آن را به طرز چشمگیری قوی تر از WorldCat امروزی ساخته اند. این موارد عبارت اند از:

ـ پوشش بهبود یافته و جامع. کاربران می توانند به رکوردهای توصیفی طیف جامعی از فرمتها و رسانه ها ـ اغلب به عناصر تمام متن و دیجیتالی ـ دست یابند. هم چنین قادر خواهند شد به محتوا و اطلاعات از کشورها در سراسر جهان دست یابند و توصیفی از فهرست مندرجات، نقدها، پیشنهادات، عکسهای جلد، قطعات صوتی و ویدیویی، و سایر موارد مانند اولین فصل کتابها را مشاهده کنند.

ـ دسترس پذیری آزاد. کاربران می توانند از مسیرهای مختلفی مانند درگاههای کتابخانه ها و درگاههای همکاران WorldCat توسعه یافته به ویرایشهای متنوعی از WorldCat دست یابند.

ـ برهم کنش با کاربران نهایی. کاربران می توانند با افزودن استنادها یا پیشنهادهایی حین استفاده از WorldCat توسعه یافته به شکلی فعال در فرایند ایجاد آن مشارکت نمایند.

ـ شخصی سازیWorldCatکاربران می توانند متناسب با نیاز خود حوزه های مناسبی از توسعه یافته را گزینش نمایند.

ـ جست وجوWorldCatکاربران می توانند با بهره گیری از امکانات بازیابی آشنا، به جست وجو در توسعه یافته بپردازند و منابع موردعلاقة خود را بیابند.

همچنین موارد زیر از دیگر محاسن و مزایای WorldCat توسعه یافته برای کتابخانه ها به شمار می آیند:

ـ مشاهده پذیری بیشتر کتابخانه ها برای جست وجوگران اطلاعات.

ـ افزایش استفاده از کتابخانه ها و دسترس پذیری به منابع آنها.

ـ بهبود کارآیی در ارایه خدمات به کاربران.

ـ کاهش هزینه ها از طریق افزایش بهره وری کارکنان کتابخانه ها.

▪ مروری بر استراتژی

استراتژی نوین OCLC مشتمل بر توصیفی از WorldCat توسعه یافته و چهار برنامه پشتیبانی است که OCLC به اجرا درخواهد آورد:

ـ برنامه فراداده ها. ایجاد فراداده های جامع و خدمات مدیریت برای کتابداران، کاربران کتابخانه ها، و همکاران.

ـ برنامه مدیریت محتوا. ارایه خدماتی برای نگهداری و دیجیتال سازی منابع پژوهشی.

ـ برنامه کاوش و بازیابی. تعاملات رابط کاربر مؤثر و مشتری پسند برای جست وجوی WorldCat توسعه یافته.

ـ برنامه اجرا. ارایه خدمات سریع تحویل اطلاعات.

برای تحقق این دورنما و پاسخگویی به چالشهای فراروی استراتژی، OCLC و شبکه های منطقه ای ایالات متحده متعهد شدند که واکنشی سریع در مقابل این فرصت نشان دهند. خدماتی که در این برنامة استراتژیک به آنها اشاره شد، نمایانگر بخش عمده ای از این فرصت هستند که OCLC با درنظرگرفتن شرایط و با توجه بسیار زیادی دنبال خواهد کرد.

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ۱۱:٤٠ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

 درباره OCLC

 

OCLC سازمانی غیرانتفاعی است که 69کتابخانه را در سطح 120 کشور در سراسر جهان از خدمات خود بهره مند نموده است. مأموریت اصلی این سازمان ایجاد امکان دسترسی بیشتر به اطلاعات جهان و کاهش هزینه های کتابخانه ها از طریق ارایه خدمات به کتابخانه ها و کاربران آنها است. OCLC با درنظرگرفتن این چشم انداز که رهبری همکاری جهانی بین کتابخانه ها را به دست خواهد گرفت، فعالیتهای خود را جهت می دهد و با فراهم آوردن دسترسی اقتصادی به دانش از طریق نوآوری و مشارکت؛ کتابخانه ها را در ارایه خدمات به مردم یاری می رساند.

▪ تاریخچه

این سازمان در سال 1967 برای به اشتراک گذاشتن منابع کتابخانه ها و کاهش هزینه های آنها، توسط رؤسای دانشگاهها پایه ریزی شد. در سال 1967 مسیولین دانشکده ها و مدارس عالی در اوهایو یک سیستم کامپیوتری به نام مرکز کتابخانه ای کالج اوهایو را ایجاد نمودند . که در آن کتابخانه های موسسات آکادمیک اوهایو می توانستند در منابع مشترک شده و هزینه ها را کاهش دهند . اولین دفاتر oclc در کتابخانه اصلی دانشگاه ایالتی اوهایو مستقر گردیدند و محل کنونی آن در فرانتس رود در دوبلین است oclc از یک سیستم کامپیوتری منطقه ای برای 45 کالج اوهایو شروع شد و در نهایت به یک شبکه بین المللی تبدیل گردید . در سال 1977 اعضای oclc از اوهایو با عضویت کتابخانه های خارج از اوهایو موافقت کردند و امروزه حدود 69هزار کتابخانه از 120 کشور و حوزه جغرافیایی در سطح جهان در فعالیتهای oclc مشارکت داشته و از خدمات آن استفاده می نمایند. روزانه روزآمد می شود و هر سال حدود 2 میلیون رکورد جدید به آن اضافه می شود. OCLC در سال 1971 یک سیستم فهرستنویسی پیوسته مشترک را برای کتابخانه ها وارد عرصه کتابداری نمود که امروزه توسط کتابخانه های سراسر جهان موردبهره برداری قرار می گیرد. خدمات امانت بین کتابخانه ای این سازمان در سال 1979 آغاز شدند و از آن زمان تاکنون بیش از 127 میلیون خدمت امانی میان 6928 کتابخانه در سطح جهان رد و بدل شده است. در سال 1991 نیز خدمت FirstSearch به عنوان یک ابزار مرجع به خدمات این سازمان افزوده شد و در حال حاضر توسط 20035 کتابخانه مورد استفاده قرار می گیرد.

▪ عضویت

عضویت در OCLC یک اقدام همکاری منحصربه فرد است چراکه کتابخانه های عضو از این طریق می توانند دسترسی جهانی به تمام خدمات و پایگاههای اطلاعات این سازمان شامل WorldCat را برای خود فراهم آورند.

OCLC توسط اعضای خود اداره می شود و ساختار مدیریتی آن شامل اعضای عمومی، اتحادیه اعضا، و هییت امنا می باشد.به دنبال تشکیل شورای استفاده کنندگان oclc امروزه انواع مختلف کتابخانه ها از خدمات oclc استفاده می نماید . این شورا متشکل از کتابداران و سایر شرکایی است که شایستگی و صلاحیت آنها برای عضویت منوط به میزان سهمی است که در فهرستگان آنلاین oclc دارند. کتابخانه ها با عضویت در oclc می توانند به همه اطلاعات جهانی و به تمامی خدمات و پایگاههای اطلاعاتی دسترسی یابند . این عضویت ، بزرگترین کنسر سیوم کتابخانه های جهانی را در بر می گیرد . تعداد اعضای آن تا سال 1991 بیش از 7000 کتابخانه در سراسر دنیا بود که اکثر آنها از امریکا وکانادا بودند.

▪ نحوه اداره oclc

شبکه oclc توسط اعضای آن اداره می شود ساختار مدیریتی آن متشکل از اعضای عمومی ، شورای اعضاء و هیات امناء می باشد .

▪ اهداف OCLC

هدف oclc طراحی و ایجاد یک نظام کامپیوتری بود به نحوی که مشارکت منابع و تقلیل هزینه برمبنای افزایش سهولت دستیابی و استفاده از پیکره روبه رشد دانش و اطلاعات علمی ، ادبی و آموزشی و افزایش قابلیت دسترسی به منابع کتابخانه برای مراجعین به کتابخانه ها و کاهش هزینه های هر واحد کتابخانه می باشد.

▪ خدمات و سرویس های oclc

امروزه oclc به منظور تامین نیازهای انواع کتابخانه ها در سطح جهان ، طیف وسیعی از خدمات را ارایه می دهد که شامل خدمات فهرستنویسی ، امانت بین کتابخانه ای ، جستجو و فهرستگان ادواریها می باشد . به طور کلی می توان گفت که در سه زمینه: 1_ خدمات مرجع و نشر الکترونیکی2- توسعه فهرستنویسی 3- خدمات اشتراک منابع و توسعه بین المللی فعالیت داشته است . یکی از مهترین خدمات و سرویسهای oclc سرویس امانت بین کتابخانه ای است که در سال 1979 معرفی. یکی دیگر از این سرویسها خدمات جستجوی اولیه می باشد که به عنوان یک ابزار مرجع در سال 1991 معرفی شد و اکنون در 1946 کتابخانه استفاده می شود . مقالات مجلات در oclc به طور الکترونیک ذخیره می شود . کتابخانه ها می توانند از طریق شبکه جهانی وب ، با استفاده از یک مرورگر وب اشتراکی و از طریق رابط پشتیبانی کننده از جستجو در مجلات به آنها دست یابند . از طریق خدمات جستجوی اولیه استفاده کنندگان می توانند به 70 پایگاه اطلاعاتی مشهور و شناخته شده دسترسی پیدا کنند این بخش همچنین دارای پیوندهای (link) متعددی به منابع تمام متن ، مجلات تخصصی الکترونیکی ، منابع مرجع وب و پیوندهایی برای دستیابی به موجودی کتابخانه ها و امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک می باشد .یکی دیگر از خدمات و سرویس های oclc سرویس همکاری کتابخانه ای مرکز خدمات غرب است . این سرویس به منظور استفاده از قدرت جمعی 1700 کتابخانه عضو بر سه نوع خدمات متمرکز است و فراهم آوری امکاناتی برای ایجاد پایگاه اطلاعاتی ، حفاظت و رقمی کردن منابع و ایجاد فرصت های آموزش می باشد.

▪ پژوهش

موارد زیر از جمله اقداماتی هستند که OCLC در زمینه پژوهش انجام می دهد:

ـ پژوهش را در سطح دانشگاهها و سایر مراکز پژوهشی ـ چه در داخل و چه در خارج ـ هدایت می کند،

ـ ابتکار عمل فرادادة هسته ای دوبلین [2] برای سهولت بازیابی منابع الکترونیکی، استانداردی جهانی را پیشنهاد می کند که متشکل از 15 عنصر فراداده ای است،

ـ سلسله سمینارهای ممتاز OCLC، برانگیزانندة تبادل عقاید در خصوص موانع زمانی، فضایی، و رشته های علمی هستند.

خدمات و پایگاههای اطلاعات

این سازمان برای پاسخگویی به نیازهای انواع کتابخانه ها خدماتی به شرح زیر ارایه می دهد:

ـ ابزارهای فهرستنویسی؛

ـ پایگاههای اطلاعات مرجع و خدمات جستجوی پیوسته؛

ـ ابزارهای اشتراک منابع؛

ـ خدمات حفاظت و نگهداری [مواد کتابخانه ای]؛

ـ رده بندی دهدهی دیویی.

oclc در راستای اهداف و فعالیتهای خود دارای پایگاههای اطلاعاتی متعددی است شامل موارد زیر می باشد . World cat , Articlefirst , Net first , Electonic collection online , paperfirst , pais interntional , proceedings first , oclc union lists of periodicalsدر این میان پایگاههای اطلاعاتی world cat بیشترین استفاده را در آموزش عالی دارد و سابقه دانش بشری را از 4000 سال گذشته تا کنون به 400 زبان در برمی گیرد

● WorldCat دنیایی از اطلاعات

WorldCat قلب همکاری OCLC است. این خدمت سمبل ایده آلی از همکاری بین کتابخانه هاست که دسترسی به مجموعه ای مجازی را فراهم می آورد که هیچ کتابخانه ای به تنهایی قادر به داشتن چنین مجموعه ای در خود نیست.این خدمت که در سال 1971 به جمع خدمات OCLC وارد شد، 54 کتابخانه دانشگاهی و دانشکده ای را در اوهایو به هم پیوند می داد. در حال حاضر، این مجموعه دربرگیرندة فهرستهای ادغام شدة کتابخانه ها در سراسر جهان است و در واقع بزرگترین و غنی ترین پایگاه اطلاعات کتابشناختی به حساب می آید.

لوگوی جدید WorldCat ـ که به عنوان طرح دو رنگ زمینه اتفاق استفاده شده است ـ نمادی است از مشارکت جهانگستر کتابخانه ها. پنج بازوی لوگو، بیانگر چیزهای بسیاری هستند: پنج قاره، پنج حس (بویایی، چشایی، بینایی، شنوایی، و لامسه)، پنج حوزه اصلی خدمات OCLC (فهرستنویسی، مدیریت مجموعه، دیجیتال سازی و حفاظت مواد کتابخانه ای، مرجع، و اشتراک منابع) میان سایر کتابخانه هاست. بالاخره این لوگو، نمایانگر دارایی منحصربه فردی است که به آنهایی تعلق دارد که به ساخت این مجموعه ادامه می دهند.

WorldCat بیش از 49 میلیون رکورد کتابشناختی را در خود جای داده است که هر رکورد یربرگیرندة توصیف فیزیکی مدرک و اطلاعاتی از محتوای آن می باشد. همچنین OCLC محتوای ارزیابانه ای نظیر فهرست مندرجات، جلد اثر، خلاصه کتابها، و یادداشتهایی در خصوص نویسندگان به موارد یاد شده می افزاید.

WorldCat کتابداران، دانشمندان، دانشجویان، محققان، و متقاضیان اطلاعات را به مجموعة ثبت شده 4000 ساله ای از منابع اطلاعات ـ از لوحهای گلی تا کتابهای الکترونیکی و از اطاعات ضبط شده روی موم تا MP3 ها ـ متصل می نماید. به محض تعیین منبع دلخواه، لیستی از کتابخانه های عضو دارندة مواد درخواستی در WorldCat ضمیمه شده اند که جوینده اطلاعات را به محل نگهداری منبع رهنمون می کنند. بنابراین اگر فردی در جستجوی منبعی باشد، امکان دسترسی به آن از طریق WorldCat مهیا شده است.

▪ آمارهای WorldCat

این خدمت بین جولای 2001 و جون 2002 به 7/2 میلیون رکورد رشدیافته است. کتابخانه ها برای فهرستنویسی و تنظیم موجودی خود، 4/49 میلیون مورد از موجودی این پایگاه را مورد استفاده قرار داده و 9/8 میلیون مورد امانت بین کتابخانه ای ترتیب داده اند. همچنین کارکنان و کاربران کتابخانه ها برای پژوهش، مرجع، و جایابی مواد، 6/35 میلیون جستجو در WorldCat را از طریق امکان FirstSearch به انجام رسانده اند.

▪ ارزیابی WorldCat

اعضای OCLC و مؤسسه های همکار از طریق خدماتی به WorldCat دسترسی پیدا می کنند که در زمان و منابع آنها صرفه جویی ایجاد می کند.

▪ ارزشهای افزوده کیفی

OCLC در زمینه ادارة WorldCat با جدیت خاصی عمل می کند. بیش از 43559 کتابخانه در سراسر جهان به کیفیت رکوردهای موجود در این پایگاه متکی هستند، از اینرو OCLC نیاز سازمانی متقاضیان و استفاده کنندگان خدمات خود را درنظرگرفته و در روزآمدسازی آنها دقت ویژه ای دارد. خواه اطلاعات این پایگاه برای نیازهای مرجع استفاده شوند، اشتراک منابع، یا فهرستنویسی؛ تعهد OCLC در ارایه خدمات کیفی تر، دسترسی سریعتر، و رکوردهای کتابشناختی دقیقتر به قوت خود باقی است.این سازمان، کیفیت را از طریق مطابقت دادن با استانداردهای بین المللی و هدایت برنامه های کنترل کیفیت ایجاد و تضمین می نماید. برنامه های کنترل کیفیت در OCLC و مؤسسه های عضو، رکوردهای WorldCat را از طریق حذف موارد تکراری و اصلاح اشتباهات بهبود می بخشند. همچنین، برنامه های بهینه سازی بخش کنترل کیفیت OCLC، و برنامه حذف خودکار تکراریها و شفاف سازی رکوردها، کیفیت بالایی را تضمین می نمایند.

▪ فهرست نویسی

فهرستنویسی مشترک با OCLC به صورت منحصربه فردی، سرمایه گذاری بلندمدت ارزشمندی در آینده کتابخانه ها به شمار می رود زیرا WorldCat:

ـ دربرگیرندة بیش از 49 میلیون رکورد فهرستویسی است که توسط کتابخانه های سراسر جهان ایجاد شده اند، البته با این توضیح که در هر 12 ثانیه یک رکورد به این مجموعه افزوده می شود.

ـ دانش ثبت شده ای را با 400 زبان زنده دنیا را با گستره ای بالغ بر 4000 سال در خود جای داده است.

ـ و بالاخره دربرگیرندة 887334989 فهرست جایابی است.

ـ پرمراجعه ترین پایگاه اطلاعات در حوزه آموزش عالی به شمار می رود.

● FirstSearch

کتابخانه ها و مراجعان آنها می توانند از طریق این خدمت به جستجو در پایگاه اطلاعات WorldCat اقدام کنند. پایگاه WorldCat نیز برای جستجوی علاقه مندان در FirstSearch امکان سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره را به عنوان یک تزاروس قابل جستجو فراهم آورده است.همچنین فضاهایی (آیکونهایی) برای نمایش انواع مدارک درنظر گرفته شده است و رکوردهای بسیار زیادی دارای تصویر و فهرست مندرجات هستند. در صورت اشتراک و استفاده از این خدمت، می توان از خدمات شرکایی مانند باوکر((Bow ker، ابسکو(EBSCOhos)، و اکس لیبریس( (ExLibris بهره مند شد.

▪ امانت بین کتابخانه ای

دسترسی به WorldCat از طریق خدمات امانت بین کتابخانه ای OCLC علاوه بر صرفه جویی در زمان، اجازة استفاده از امکانات زیر را نیز فراهم می آورد:

ـ کنکاش در زمینه صحت اطلاعات کتابشناختی؛

ـ یافتن امانت دهندگان از طریق ارایه سیاهة کتابخانه هایی که مدرک موردنظر را نگهداری می کنند؛

ـ جایابی سریع موادی که یافتن آنها دشوار یا ناممکن است.

با توجه به اهمیت WorldCat به عنوان یکی از خدمات ارزندة OCLC و توجه خاص OCLC به تعهد و جایگاه خود در زمینه همکاریهای جهانی و بسط آنها، استراتژی سه ساله ای طراحی و تبیین شده است که در آن به توصیف استراتژی نوین WorldCat و چهار برنامه پشتیبان آن می پردازد. در شمارة قبل برای آشنایی خوانندگان با OCLC و خدمت WorldCat کلیاتی مطرح شد. بنابراین در این شماره خلاصه ای از این استراتژی سه ساله و برنامه های پشتیبان آن ارایه می شود.

▪ وب جهانگستر و کتابخانه ها

وب جانگستر، کتابخانه ها و OCLC را با فرصتها و چالشهایی روبرو کرده است. استفاده مطلوب از این فرصتها حین رویارویی با چالشها نیازمند:

ـ درک محیط وب شامل انتظارات افزایش یافته کاربران؛

ـ نقش تغییر یافتة کتابخانه ها در این محیط؛ و

ـ نقش OCLC، شبکة منطقه ای ایالات متحده، و سهامداران بین المللی در کمک به موفقیت کتابخانه ها در این محیط است.OCLC ـ به عنوان یک همکاری بین کتابخانه ای ـ نیازمند برنامه ای عملیاتی است تا رهبری شکل دادن به محیطی را فراهم آورد که کتابخانه ها در آن بتوانند به موفقیت دست یابند.

این مدرک برنامة عملیاتی پیش گفته و خدمات جدیدی را ارایه می کند که OCLC در سال 2000 تا 2003 برای کمک به کتابخانه ها در استمرار همکاریشان جهت پاسخ به نیازهای کاربران در محیط وب، به انجام خواهد رساند.

OCLC در پاسخ به ایده های مطرح شده از سوی مجمع کاربران OCLC، کمیته های مشاوره OCLC، و شبکه های منطقه ای الحاقی OCLC ایالات متحده که بیانگر نیازها و نقشهای در حال تغییر کتابخانه ها هستند، این استراتژی را دنبال می کند. به علاوه، دریافت ایده هایی از سوی این جامعه کتابخانه ها از طریق نشستهای متمرکز گروهی به شکل دادن این استراتژی کمک کرد.

● مروری بر گسترش WorldCat

استراتژی سه سالة OCLC به گسترش WorldCat در حد یک منبع اطلاعات شبکه شده در سطح جهان برای تأمین دسترسی عمومی به محتوا و تخصص کتابخانه ها، موزه ها، و سایر مراکز واسپاری اطلاعات علمی، ادبی، و آموزشی جهان اختصاص دارد.تا به حال، WorldCat عمدتا" بر افزایش دسترسی کاربران به اطلاعات کتابشناختی و موجودی کتابخانه ها تمرکز داشته است. در حالی که استفادة کاربران نهایی از WorldCat مرتبا" در حال افزایش است، این پایگاه اطلاعات کتابشناختی همچنان به عنوان ابزاری در اختیار کتابداران است تا برای مدیریت مجموعه ها و اشتراک منابع خود از آن بهره جویند. نسخة توسعه یافتة WorldCat شامل یک پایگاه دانش مشترک و مجموعه ای یکپارچه از ابزارها و خدمات مبتنی بر وب خواهد بود که تولید، بازیابی، تحویل، و نگهداری دانش و تخصص مشترک مؤسسه های همکار را پشتیبانی می کند.کتابداران و کاربران اطلاعات در سراسر جهان ـ شامل اعضای هییت علمی، دانشجویان، دانشمندان، افراد شاغل در بخش بازار و تجارت، و فراگیران بزرگسال خودراهبر ـ از این منبع جدید استفاده خواهند کرد. این کاربران، نیازی مشترک به اطلاعات از منابع مورد اعتماد دارند که از طریق WorldCat توسعه یافته و خدمات کتابخانه ها بتوانند به جست وجو و جایابی این اطلاعات حتی در گوشه ای دیگر از جهان اقدام کنند. در نهایت، از طریق این خدمت، منابع اطلاعات در فرمت و چارچوب زمانی ای که به بهترین نحو پاسخگوی نیازهای کاربران خواهد بود، عرضه می شوند.این دسترسی توسعه یافته به اطلاعات به این دلیل امکان پذیر است که کتابخانه های سراسر جهان از طریق OCLC برای ساخت این منبع مشترک، با یکدیگر همکاری می کنند. در نتیجة این همکاری کتابخانه ها همگام با عرضه کنندگان اطلاعات تجاری، می توانند نقش خود را به عنوان عنصری کلیدی در زیرساخت اطلاعاتی جهان حفظ کنند. از این منظر، کتابخانه ها می توانند حین حمایت از ارزشهای سنتی کتابخانه ها مانند دسترسی آزاد به اطلاعات؛ در شکل دادن به سیاستها و عملیات بازار اطلاعات نیز شرکت جویند. چند ویژگی بارز WorldCat توسعه یافته، آن را به طرز چشمگیری قوی تر از WorldCat امروزی ساخته اند. این موارد عبارت اند از:

ـ پوشش بهبود یافته و جامع. کاربران می توانند به رکوردهای توصیفی طیف جامعی از فرمتها و رسانه ها ـ اغلب به عناصر تمام متن و دیجیتالی ـ دست یابند. هم چنین قادر خواهند شد به محتوا و اطلاعات از کشورها در سراسر جهان دست یابند و توصیفی از فهرست مندرجات، نقدها، پیشنهادات، عکسهای جلد، قطعات صوتی و ویدیویی، و سایر موارد مانند اولین فصل کتابها را مشاهده کنند.

ـ دسترس پذیری آزاد. کاربران می توانند از مسیرهای مختلفی مانند درگاههای کتابخانه ها و درگاههای همکاران WorldCat توسعه یافته به ویرایشهای متنوعی از WorldCat دست یابند.

ـ برهم کنش با کاربران نهایی. کاربران می توانند با افزودن استنادها یا پیشنهادهایی حین استفاده از WorldCat توسعه یافته به شکلی فعال در فرایند ایجاد آن مشارکت نمایند.

ـ شخصی سازیWorldCatکاربران می توانند متناسب با نیاز خود حوزه های مناسبی از توسعه یافته را گزینش نمایند.

ـ جست وجوWorldCatکاربران می توانند با بهره گیری از امکانات بازیابی آشنا، به جست وجو در توسعه یافته بپردازند و منابع موردعلاقة خود را بیابند.

همچنین موارد زیر از دیگر محاسن و مزایای WorldCat توسعه یافته برای کتابخانه ها به شمار می آیند:

ـ مشاهده پذیری بیشتر کتابخانه ها برای جست وجوگران اطلاعات.

ـ افزایش استفاده از کتابخانه ها و دسترس پذیری به منابع آنها.

ـ بهبود کارآیی در ارایه خدمات به کاربران.

ـ کاهش هزینه ها از طریق افزایش بهره وری کارکنان کتابخانه ها.

▪ مروری بر استراتژی

استراتژی نوین OCLC مشتمل بر توصیفی از WorldCat توسعه یافته و چهار برنامه پشتیبانی است که OCLC به اجرا درخواهد آورد:

ـ برنامه فراداده ها. ایجاد فراداده های جامع و خدمات مدیریت برای کتابداران، کاربران کتابخانه ها، و همکاران.

ـ برنامه مدیریت محتوا. ارایه خدماتی برای نگهداری و دیجیتال سازی منابع پژوهشی.

ـ برنامه کاوش و بازیابی. تعاملات رابط کاربر مؤثر و مشتری پسند برای جست وجوی WorldCat توسعه یافته.

ـ برنامه اجرا. ارایه خدمات سریع تحویل اطلاعات.

برای تحقق این دورنما و پاسخگویی به چالشهای فراروی استراتژی، OCLC و شبکه های منطقه ای ایالات متحده متعهد شدند که واکنشی سریع در مقابل این فرصت نشان دهند. خدماتی که در این برنامة استراتژیک به آنها اشاره شد، نمایانگر بخش عمده ای از این فرصت هستند که OCLC با درنظرگرفتن شرایط و با توجه بسیار زیادی دنبال خواهد کرد.

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ۱۱:٤٠ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

 درباره OCLC

 

OCLC سازمانی غیرانتفاعی است که 69کتابخانه را در سطح 120 کشور در سراسر جهان از خدمات خود بهره مند نموده است. مأموریت اصلی این سازمان ایجاد امکان دسترسی بیشتر به اطلاعات جهان و کاهش هزینه های کتابخانه ها از طریق ارایه خدمات به کتابخانه ها و کاربران آنها است. OCLC با درنظرگرفتن این چشم انداز که رهبری همکاری جهانی بین کتابخانه ها را به دست خواهد گرفت، فعالیتهای خود را جهت می دهد و با فراهم آوردن دسترسی اقتصادی به دانش از طریق نوآوری و مشارکت؛ کتابخانه ها را در ارایه خدمات به مردم یاری می رساند.

▪ تاریخچه

این سازمان در سال 1967 برای به اشتراک گذاشتن منابع کتابخانه ها و کاهش هزینه های آنها، توسط رؤسای دانشگاهها پایه ریزی شد. در سال 1967 مسیولین دانشکده ها و مدارس عالی در اوهایو یک سیستم کامپیوتری به نام مرکز کتابخانه ای کالج اوهایو را ایجاد نمودند . که در آن کتابخانه های موسسات آکادمیک اوهایو می توانستند در منابع مشترک شده و هزینه ها را کاهش دهند . اولین دفاتر oclc در کتابخانه اصلی دانشگاه ایالتی اوهایو مستقر گردیدند و محل کنونی آن در فرانتس رود در دوبلین است oclc از یک سیستم کامپیوتری منطقه ای برای 45 کالج اوهایو شروع شد و در نهایت به یک شبکه بین المللی تبدیل گردید . در سال 1977 اعضای oclc از اوهایو با عضویت کتابخانه های خارج از اوهایو موافقت کردند و امروزه حدود 69هزار کتابخانه از 120 کشور و حوزه جغرافیایی در سطح جهان در فعالیتهای oclc مشارکت داشته و از خدمات آن استفاده می نمایند. روزانه روزآمد می شود و هر سال حدود 2 میلیون رکورد جدید به آن اضافه می شود. OCLC در سال 1971 یک سیستم فهرستنویسی پیوسته مشترک را برای کتابخانه ها وارد عرصه کتابداری نمود که امروزه توسط کتابخانه های سراسر جهان موردبهره برداری قرار می گیرد. خدمات امانت بین کتابخانه ای این سازمان در سال 1979 آغاز شدند و از آن زمان تاکنون بیش از 127 میلیون خدمت امانی میان 6928 کتابخانه در سطح جهان رد و بدل شده است. در سال 1991 نیز خدمت FirstSearch به عنوان یک ابزار مرجع به خدمات این سازمان افزوده شد و در حال حاضر توسط 20035 کتابخانه مورد استفاده قرار می گیرد.

▪ عضویت

عضویت در OCLC یک اقدام همکاری منحصربه فرد است چراکه کتابخانه های عضو از این طریق می توانند دسترسی جهانی به تمام خدمات و پایگاههای اطلاعات این سازمان شامل WorldCat را برای خود فراهم آورند.

OCLC توسط اعضای خود اداره می شود و ساختار مدیریتی آن شامل اعضای عمومی، اتحادیه اعضا، و هییت امنا می باشد.به دنبال تشکیل شورای استفاده کنندگان oclc امروزه انواع مختلف کتابخانه ها از خدمات oclc استفاده می نماید . این شورا متشکل از کتابداران و سایر شرکایی است که شایستگی و صلاحیت آنها برای عضویت منوط به میزان سهمی است که در فهرستگان آنلاین oclc دارند. کتابخانه ها با عضویت در oclc می توانند به همه اطلاعات جهانی و به تمامی خدمات و پایگاههای اطلاعاتی دسترسی یابند . این عضویت ، بزرگترین کنسر سیوم کتابخانه های جهانی را در بر می گیرد . تعداد اعضای آن تا سال 1991 بیش از 7000 کتابخانه در سراسر دنیا بود که اکثر آنها از امریکا وکانادا بودند.

▪ نحوه اداره oclc

شبکه oclc توسط اعضای آن اداره می شود ساختار مدیریتی آن متشکل از اعضای عمومی ، شورای اعضاء و هیات امناء می باشد .

▪ اهداف OCLC

هدف oclc طراحی و ایجاد یک نظام کامپیوتری بود به نحوی که مشارکت منابع و تقلیل هزینه برمبنای افزایش سهولت دستیابی و استفاده از پیکره روبه رشد دانش و اطلاعات علمی ، ادبی و آموزشی و افزایش قابلیت دسترسی به منابع کتابخانه برای مراجعین به کتابخانه ها و کاهش هزینه های هر واحد کتابخانه می باشد.

▪ خدمات و سرویس های oclc

امروزه oclc به منظور تامین نیازهای انواع کتابخانه ها در سطح جهان ، طیف وسیعی از خدمات را ارایه می دهد که شامل خدمات فهرستنویسی ، امانت بین کتابخانه ای ، جستجو و فهرستگان ادواریها می باشد . به طور کلی می توان گفت که در سه زمینه: 1_ خدمات مرجع و نشر الکترونیکی2- توسعه فهرستنویسی 3- خدمات اشتراک منابع و توسعه بین المللی فعالیت داشته است . یکی از مهترین خدمات و سرویسهای oclc سرویس امانت بین کتابخانه ای است که در سال 1979 معرفی. یکی دیگر از این سرویسها خدمات جستجوی اولیه می باشد که به عنوان یک ابزار مرجع در سال 1991 معرفی شد و اکنون در 1946 کتابخانه استفاده می شود . مقالات مجلات در oclc به طور الکترونیک ذخیره می شود . کتابخانه ها می توانند از طریق شبکه جهانی وب ، با استفاده از یک مرورگر وب اشتراکی و از طریق رابط پشتیبانی کننده از جستجو در مجلات به آنها دست یابند . از طریق خدمات جستجوی اولیه استفاده کنندگان می توانند به 70 پایگاه اطلاعاتی مشهور و شناخته شده دسترسی پیدا کنند این بخش همچنین دارای پیوندهای (link) متعددی به منابع تمام متن ، مجلات تخصصی الکترونیکی ، منابع مرجع وب و پیوندهایی برای دستیابی به موجودی کتابخانه ها و امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک می باشد .یکی دیگر از خدمات و سرویس های oclc سرویس همکاری کتابخانه ای مرکز خدمات غرب است . این سرویس به منظور استفاده از قدرت جمعی 1700 کتابخانه عضو بر سه نوع خدمات متمرکز است و فراهم آوری امکاناتی برای ایجاد پایگاه اطلاعاتی ، حفاظت و رقمی کردن منابع و ایجاد فرصت های آموزش می باشد.

▪ پژوهش

موارد زیر از جمله اقداماتی هستند که OCLC در زمینه پژوهش انجام می دهد:

ـ پژوهش را در سطح دانشگاهها و سایر مراکز پژوهشی ـ چه در داخل و چه در خارج ـ هدایت می کند،

ـ ابتکار عمل فرادادة هسته ای دوبلین [2] برای سهولت بازیابی منابع الکترونیکی، استانداردی جهانی را پیشنهاد می کند که متشکل از 15 عنصر فراداده ای است،

ـ سلسله سمینارهای ممتاز OCLC، برانگیزانندة تبادل عقاید در خصوص موانع زمانی، فضایی، و رشته های علمی هستند.

خدمات و پایگاههای اطلاعات

این سازمان برای پاسخگویی به نیازهای انواع کتابخانه ها خدماتی به شرح زیر ارایه می دهد:

ـ ابزارهای فهرستنویسی؛

ـ پایگاههای اطلاعات مرجع و خدمات جستجوی پیوسته؛

ـ ابزارهای اشتراک منابع؛

ـ خدمات حفاظت و نگهداری [مواد کتابخانه ای]؛

ـ رده بندی دهدهی دیویی.

oclc در راستای اهداف و فعالیتهای خود دارای پایگاههای اطلاعاتی متعددی است شامل موارد زیر می باشد . World cat , Articlefirst , Net first , Electonic collection online , paperfirst , pais interntional , proceedings first , oclc union lists of periodicalsدر این میان پایگاههای اطلاعاتی world cat بیشترین استفاده را در آموزش عالی دارد و سابقه دانش بشری را از 4000 سال گذشته تا کنون به 400 زبان در برمی گیرد

● WorldCat دنیایی از اطلاعات

WorldCat قلب همکاری OCLC است. این خدمت سمبل ایده آلی از همکاری بین کتابخانه هاست که دسترسی به مجموعه ای مجازی را فراهم می آورد که هیچ کتابخانه ای به تنهایی قادر به داشتن چنین مجموعه ای در خود نیست.این خدمت که در سال 1971 به جمع خدمات OCLC وارد شد، 54 کتابخانه دانشگاهی و دانشکده ای را در اوهایو به هم پیوند می داد. در حال حاضر، این مجموعه دربرگیرندة فهرستهای ادغام شدة کتابخانه ها در سراسر جهان است و در واقع بزرگترین و غنی ترین پایگاه اطلاعات کتابشناختی به حساب می آید.

لوگوی جدید WorldCat ـ که به عنوان طرح دو رنگ زمینه اتفاق استفاده شده است ـ نمادی است از مشارکت جهانگستر کتابخانه ها. پنج بازوی لوگو، بیانگر چیزهای بسیاری هستند: پنج قاره، پنج حس (بویایی، چشایی، بینایی، شنوایی، و لامسه)، پنج حوزه اصلی خدمات OCLC (فهرستنویسی، مدیریت مجموعه، دیجیتال سازی و حفاظت مواد کتابخانه ای، مرجع، و اشتراک منابع) میان سایر کتابخانه هاست. بالاخره این لوگو، نمایانگر دارایی منحصربه فردی است که به آنهایی تعلق دارد که به ساخت این مجموعه ادامه می دهند.

WorldCat بیش از 49 میلیون رکورد کتابشناختی را در خود جای داده است که هر رکورد یربرگیرندة توصیف فیزیکی مدرک و اطلاعاتی از محتوای آن می باشد. همچنین OCLC محتوای ارزیابانه ای نظیر فهرست مندرجات، جلد اثر، خلاصه کتابها، و یادداشتهایی در خصوص نویسندگان به موارد یاد شده می افزاید.

WorldCat کتابداران، دانشمندان، دانشجویان، محققان، و متقاضیان اطلاعات را به مجموعة ثبت شده 4000 ساله ای از منابع اطلاعات ـ از لوحهای گلی تا کتابهای الکترونیکی و از اطاعات ضبط شده روی موم تا MP3 ها ـ متصل می نماید. به محض تعیین منبع دلخواه، لیستی از کتابخانه های عضو دارندة مواد درخواستی در WorldCat ضمیمه شده اند که جوینده اطلاعات را به محل نگهداری منبع رهنمون می کنند. بنابراین اگر فردی در جستجوی منبعی باشد، امکان دسترسی به آن از طریق WorldCat مهیا شده است.

▪ آمارهای WorldCat

این خدمت بین جولای 2001 و جون 2002 به 7/2 میلیون رکورد رشدیافته است. کتابخانه ها برای فهرستنویسی و تنظیم موجودی خود، 4/49 میلیون مورد از موجودی این پایگاه را مورد استفاده قرار داده و 9/8 میلیون مورد امانت بین کتابخانه ای ترتیب داده اند. همچنین کارکنان و کاربران کتابخانه ها برای پژوهش، مرجع، و جایابی مواد، 6/35 میلیون جستجو در WorldCat را از طریق امکان FirstSearch به انجام رسانده اند.

▪ ارزیابی WorldCat

اعضای OCLC و مؤسسه های همکار از طریق خدماتی به WorldCat دسترسی پیدا می کنند که در زمان و منابع آنها صرفه جویی ایجاد می کند.

▪ ارزشهای افزوده کیفی

OCLC در زمینه ادارة WorldCat با جدیت خاصی عمل می کند. بیش از 43559 کتابخانه در سراسر جهان به کیفیت رکوردهای موجود در این پایگاه متکی هستند، از اینرو OCLC نیاز سازمانی متقاضیان و استفاده کنندگان خدمات خود را درنظرگرفته و در روزآمدسازی آنها دقت ویژه ای دارد. خواه اطلاعات این پایگاه برای نیازهای مرجع استفاده شوند، اشتراک منابع، یا فهرستنویسی؛ تعهد OCLC در ارایه خدمات کیفی تر، دسترسی سریعتر، و رکوردهای کتابشناختی دقیقتر به قوت خود باقی است.این سازمان، کیفیت را از طریق مطابقت دادن با استانداردهای بین المللی و هدایت برنامه های کنترل کیفیت ایجاد و تضمین می نماید. برنامه های کنترل کیفیت در OCLC و مؤسسه های عضو، رکوردهای WorldCat را از طریق حذف موارد تکراری و اصلاح اشتباهات بهبود می بخشند. همچنین، برنامه های بهینه سازی بخش کنترل کیفیت OCLC، و برنامه حذف خودکار تکراریها و شفاف سازی رکوردها، کیفیت بالایی را تضمین می نمایند.

▪ فهرست نویسی

فهرستنویسی مشترک با OCLC به صورت منحصربه فردی، سرمایه گذاری بلندمدت ارزشمندی در آینده کتابخانه ها به شمار می رود زیرا WorldCat:

ـ دربرگیرندة بیش از 49 میلیون رکورد فهرستویسی است که توسط کتابخانه های سراسر جهان ایجاد شده اند، البته با این توضیح که در هر 12 ثانیه یک رکورد به این مجموعه افزوده می شود.

ـ دانش ثبت شده ای را با 400 زبان زنده دنیا را با گستره ای بالغ بر 4000 سال در خود جای داده است.

ـ و بالاخره دربرگیرندة 887334989 فهرست جایابی است.

ـ پرمراجعه ترین پایگاه اطلاعات در حوزه آموزش عالی به شمار می رود.

● FirstSearch

کتابخانه ها و مراجعان آنها می توانند از طریق این خدمت به جستجو در پایگاه اطلاعات WorldCat اقدام کنند. پایگاه WorldCat نیز برای جستجوی علاقه مندان در FirstSearch امکان سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره را به عنوان یک تزاروس قابل جستجو فراهم آورده است.همچنین فضاهایی (آیکونهایی) برای نمایش انواع مدارک درنظر گرفته شده است و رکوردهای بسیار زیادی دارای تصویر و فهرست مندرجات هستند. در صورت اشتراک و استفاده از این خدمت، می توان از خدمات شرکایی مانند باوکر((Bow ker، ابسکو(EBSCOhos)، و اکس لیبریس( (ExLibris بهره مند شد.

▪ امانت بین کتابخانه ای

دسترسی به WorldCat از طریق خدمات امانت بین کتابخانه ای OCLC علاوه بر صرفه جویی در زمان، اجازة استفاده از امکانات زیر را نیز فراهم می آورد:

ـ کنکاش در زمینه صحت اطلاعات کتابشناختی؛

ـ یافتن امانت دهندگان از طریق ارایه سیاهة کتابخانه هایی که مدرک موردنظر را نگهداری می کنند؛

ـ جایابی سریع موادی که یافتن آنها دشوار یا ناممکن است.

با توجه به اهمیت WorldCat به عنوان یکی از خدمات ارزندة OCLC و توجه خاص OCLC به تعهد و جایگاه خود در زمینه همکاریهای جهانی و بسط آنها، استراتژی سه ساله ای طراحی و تبیین شده است که در آن به توصیف استراتژی نوین WorldCat و چهار برنامه پشتیبان آن می پردازد. در شمارة قبل برای آشنایی خوانندگان با OCLC و خدمت WorldCat کلیاتی مطرح شد. بنابراین در این شماره خلاصه ای از این استراتژی سه ساله و برنامه های پشتیبان آن ارایه می شود.

▪ وب جهانگستر و کتابخانه ها

وب جانگستر، کتابخانه ها و OCLC را با فرصتها و چالشهایی روبرو کرده است. استفاده مطلوب از این فرصتها حین رویارویی با چالشها نیازمند:

ـ درک محیط وب شامل انتظارات افزایش یافته کاربران؛

ـ نقش تغییر یافتة کتابخانه ها در این محیط؛ و

ـ نقش OCLC، شبکة منطقه ای ایالات متحده، و سهامداران بین المللی در کمک به موفقیت کتابخانه ها در این محیط است.OCLC ـ به عنوان یک همکاری بین کتابخانه ای ـ نیازمند برنامه ای عملیاتی است تا رهبری شکل دادن به محیطی را فراهم آورد که کتابخانه ها در آن بتوانند به موفقیت دست یابند.

این مدرک برنامة عملیاتی پیش گفته و خدمات جدیدی را ارایه می کند که OCLC در سال 2000 تا 2003 برای کمک به کتابخانه ها در استمرار همکاریشان جهت پاسخ به نیازهای کاربران در محیط وب، به انجام خواهد رساند.

OCLC در پاسخ به ایده های مطرح شده از سوی مجمع کاربران OCLC، کمیته های مشاوره OCLC، و شبکه های منطقه ای الحاقی OCLC ایالات متحده که بیانگر نیازها و نقشهای در حال تغییر کتابخانه ها هستند، این استراتژی را دنبال می کند. به علاوه، دریافت ایده هایی از سوی این جامعه کتابخانه ها از طریق نشستهای متمرکز گروهی به شکل دادن این استراتژی کمک کرد.

● مروری بر گسترش WorldCat

استراتژی سه سالة OCLC به گسترش WorldCat در حد یک منبع اطلاعات شبکه شده در سطح جهان برای تأمین دسترسی عمومی به محتوا و تخصص کتابخانه ها، موزه ها، و سایر مراکز واسپاری اطلاعات علمی، ادبی، و آموزشی جهان اختصاص دارد.تا به حال، WorldCat عمدتا" بر افزایش دسترسی کاربران به اطلاعات کتابشناختی و موجودی کتابخانه ها تمرکز داشته است. در حالی که استفادة کاربران نهایی از WorldCat مرتبا" در حال افزایش است، این پایگاه اطلاعات کتابشناختی همچنان به عنوان ابزاری در اختیار کتابداران است تا برای مدیریت مجموعه ها و اشتراک منابع خود از آن بهره جویند. نسخة توسعه یافتة WorldCat شامل یک پایگاه دانش مشترک و مجموعه ای یکپارچه از ابزارها و خدمات مبتنی بر وب خواهد بود که تولید، بازیابی، تحویل، و نگهداری دانش و تخصص مشترک مؤسسه های همکار را پشتیبانی می کند.کتابداران و کاربران اطلاعات در سراسر جهان ـ شامل اعضای هییت علمی، دانشجویان، دانشمندان، افراد شاغل در بخش بازار و تجارت، و فراگیران بزرگسال خودراهبر ـ از این منبع جدید استفاده خواهند کرد. این کاربران، نیازی مشترک به اطلاعات از منابع مورد اعتماد دارند که از طریق WorldCat توسعه یافته و خدمات کتابخانه ها بتوانند به جست وجو و جایابی این اطلاعات حتی در گوشه ای دیگر از جهان اقدام کنند. در نهایت، از طریق این خدمت، منابع اطلاعات در فرمت و چارچوب زمانی ای که به بهترین نحو پاسخگوی نیازهای کاربران خواهد بود، عرضه می شوند.این دسترسی توسعه یافته به اطلاعات به این دلیل امکان پذیر است که کتابخانه های سراسر جهان از طریق OCLC برای ساخت این منبع مشترک، با یکدیگر همکاری می کنند. در نتیجة این همکاری کتابخانه ها همگام با عرضه کنندگان اطلاعات تجاری، می توانند نقش خود را به عنوان عنصری کلیدی در زیرساخت اطلاعاتی جهان حفظ کنند. از این منظر، کتابخانه ها می توانند حین حمایت از ارزشهای سنتی کتابخانه ها مانند دسترسی آزاد به اطلاعات؛ در شکل دادن به سیاستها و عملیات بازار اطلاعات نیز شرکت جویند. چند ویژگی بارز WorldCat توسعه یافته، آن را به طرز چشمگیری قوی تر از WorldCat امروزی ساخته اند. این موارد عبارت اند از:

ـ پوشش بهبود یافته و جامع. کاربران می توانند به رکوردهای توصیفی طیف جامعی از فرمتها و رسانه ها ـ اغلب به عناصر تمام متن و دیجیتالی ـ دست یابند. هم چنین قادر خواهند شد به محتوا و اطلاعات از کشورها در سراسر جهان دست یابند و توصیفی از فهرست مندرجات، نقدها، پیشنهادات، عکسهای جلد، قطعات صوتی و ویدیویی، و سایر موارد مانند اولین فصل کتابها را مشاهده کنند.

ـ دسترس پذیری آزاد. کاربران می توانند از مسیرهای مختلفی مانند درگاههای کتابخانه ها و درگاههای همکاران WorldCat توسعه یافته به ویرایشهای متنوعی از WorldCat دست یابند.

ـ برهم کنش با کاربران نهایی. کاربران می توانند با افزودن استنادها یا پیشنهادهایی حین استفاده از WorldCat توسعه یافته به شکلی فعال در فرایند ایجاد آن مشارکت نمایند.

ـ شخصی سازیWorldCatکاربران می توانند متناسب با نیاز خود حوزه های مناسبی از توسعه یافته را گزینش نمایند.

ـ جست وجوWorldCatکاربران می توانند با بهره گیری از امکانات بازیابی آشنا، به جست وجو در توسعه یافته بپردازند و منابع موردعلاقة خود را بیابند.

همچنین موارد زیر از دیگر محاسن و مزایای WorldCat توسعه یافته برای کتابخانه ها به شمار می آیند:

ـ مشاهده پذیری بیشتر کتابخانه ها برای جست وجوگران اطلاعات.

ـ افزایش استفاده از کتابخانه ها و دسترس پذیری به منابع آنها.

ـ بهبود کارآیی در ارایه خدمات به کاربران.

ـ کاهش هزینه ها از طریق افزایش بهره وری کارکنان کتابخانه ها.

▪ مروری بر استراتژی

استراتژی نوین OCLC مشتمل بر توصیفی از WorldCat توسعه یافته و چهار برنامه پشتیبانی است که OCLC به اجرا درخواهد آورد:

ـ برنامه فراداده ها. ایجاد فراداده های جامع و خدمات مدیریت برای کتابداران، کاربران کتابخانه ها، و همکاران.

ـ برنامه مدیریت محتوا. ارایه خدماتی برای نگهداری و دیجیتال سازی منابع پژوهشی.

ـ برنامه کاوش و بازیابی. تعاملات رابط کاربر مؤثر و مشتری پسند برای جست وجوی WorldCat توسعه یافته.

ـ برنامه اجرا. ارایه خدمات سریع تحویل اطلاعات.

برای تحقق این دورنما و پاسخگویی به چالشهای فراروی استراتژی، OCLC و شبکه های منطقه ای ایالات متحده متعهد شدند که واکنشی سریع در مقابل این فرصت نشان دهند. خدماتی که در این برنامة استراتژیک به آنها اشاره شد، نمایانگر بخش عمده ای از این فرصت هستند که OCLC با درنظرگرفتن شرایط و با توجه بسیار زیادی دنبال خواهد کرد.

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ۱۱:٤٠ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

 درباره OCLC

 

OCLC سازمانی غیرانتفاعی است که 69کتابخانه را در سطح 120 کشور در سراسر جهان از خدمات خود بهره مند نموده است. مأموریت اصلی این سازمان ایجاد امکان دسترسی بیشتر به اطلاعات جهان و کاهش هزینه های کتابخانه ها از طریق ارایه خدمات به کتابخانه ها و کاربران آنها است. OCLC با درنظرگرفتن این چشم انداز که رهبری همکاری جهانی بین کتابخانه ها را به دست خواهد گرفت، فعالیتهای خود را جهت می دهد و با فراهم آوردن دسترسی اقتصادی به دانش از طریق نوآوری و مشارکت؛ کتابخانه ها را در ارایه خدمات به مردم یاری می رساند.

▪ تاریخچه

این سازمان در سال 1967 برای به اشتراک گذاشتن منابع کتابخانه ها و کاهش هزینه های آنها، توسط رؤسای دانشگاهها پایه ریزی شد. در سال 1967 مسیولین دانشکده ها و مدارس عالی در اوهایو یک سیستم کامپیوتری به نام مرکز کتابخانه ای کالج اوهایو را ایجاد نمودند . که در آن کتابخانه های موسسات آکادمیک اوهایو می توانستند در منابع مشترک شده و هزینه ها را کاهش دهند . اولین دفاتر oclc در کتابخانه اصلی دانشگاه ایالتی اوهایو مستقر گردیدند و محل کنونی آن در فرانتس رود در دوبلین است oclc از یک سیستم کامپیوتری منطقه ای برای 45 کالج اوهایو شروع شد و در نهایت به یک شبکه بین المللی تبدیل گردید . در سال 1977 اعضای oclc از اوهایو با عضویت کتابخانه های خارج از اوهایو موافقت کردند و امروزه حدود 69هزار کتابخانه از 120 کشور و حوزه جغرافیایی در سطح جهان در فعالیتهای oclc مشارکت داشته و از خدمات آن استفاده می نمایند. روزانه روزآمد می شود و هر سال حدود 2 میلیون رکورد جدید به آن اضافه می شود. OCLC در سال 1971 یک سیستم فهرستنویسی پیوسته مشترک را برای کتابخانه ها وارد عرصه کتابداری نمود که امروزه توسط کتابخانه های سراسر جهان موردبهره برداری قرار می گیرد. خدمات امانت بین کتابخانه ای این سازمان در سال 1979 آغاز شدند و از آن زمان تاکنون بیش از 127 میلیون خدمت امانی میان 6928 کتابخانه در سطح جهان رد و بدل شده است. در سال 1991 نیز خدمت FirstSearch به عنوان یک ابزار مرجع به خدمات این سازمان افزوده شد و در حال حاضر توسط 20035 کتابخانه مورد استفاده قرار می گیرد.

▪ عضویت

عضویت در OCLC یک اقدام همکاری منحصربه فرد است چراکه کتابخانه های عضو از این طریق می توانند دسترسی جهانی به تمام خدمات و پایگاههای اطلاعات این سازمان شامل WorldCat را برای خود فراهم آورند.

OCLC توسط اعضای خود اداره می شود و ساختار مدیریتی آن شامل اعضای عمومی، اتحادیه اعضا، و هییت امنا می باشد.به دنبال تشکیل شورای استفاده کنندگان oclc امروزه انواع مختلف کتابخانه ها از خدمات oclc استفاده می نماید . این شورا متشکل از کتابداران و سایر شرکایی است که شایستگی و صلاحیت آنها برای عضویت منوط به میزان سهمی است که در فهرستگان آنلاین oclc دارند. کتابخانه ها با عضویت در oclc می توانند به همه اطلاعات جهانی و به تمامی خدمات و پایگاههای اطلاعاتی دسترسی یابند . این عضویت ، بزرگترین کنسر سیوم کتابخانه های جهانی را در بر می گیرد . تعداد اعضای آن تا سال 1991 بیش از 7000 کتابخانه در سراسر دنیا بود که اکثر آنها از امریکا وکانادا بودند.

▪ نحوه اداره oclc

شبکه oclc توسط اعضای آن اداره می شود ساختار مدیریتی آن متشکل از اعضای عمومی ، شورای اعضاء و هیات امناء می باشد .

▪ اهداف OCLC

هدف oclc طراحی و ایجاد یک نظام کامپیوتری بود به نحوی که مشارکت منابع و تقلیل هزینه برمبنای افزایش سهولت دستیابی و استفاده از پیکره روبه رشد دانش و اطلاعات علمی ، ادبی و آموزشی و افزایش قابلیت دسترسی به منابع کتابخانه برای مراجعین به کتابخانه ها و کاهش هزینه های هر واحد کتابخانه می باشد.

▪ خدمات و سرویس های oclc

امروزه oclc به منظور تامین نیازهای انواع کتابخانه ها در سطح جهان ، طیف وسیعی از خدمات را ارایه می دهد که شامل خدمات فهرستنویسی ، امانت بین کتابخانه ای ، جستجو و فهرستگان ادواریها می باشد . به طور کلی می توان گفت که در سه زمینه: 1_ خدمات مرجع و نشر الکترونیکی2- توسعه فهرستنویسی 3- خدمات اشتراک منابع و توسعه بین المللی فعالیت داشته است . یکی از مهترین خدمات و سرویسهای oclc سرویس امانت بین کتابخانه ای است که در سال 1979 معرفی. یکی دیگر از این سرویسها خدمات جستجوی اولیه می باشد که به عنوان یک ابزار مرجع در سال 1991 معرفی شد و اکنون در 1946 کتابخانه استفاده می شود . مقالات مجلات در oclc به طور الکترونیک ذخیره می شود . کتابخانه ها می توانند از طریق شبکه جهانی وب ، با استفاده از یک مرورگر وب اشتراکی و از طریق رابط پشتیبانی کننده از جستجو در مجلات به آنها دست یابند . از طریق خدمات جستجوی اولیه استفاده کنندگان می توانند به 70 پایگاه اطلاعاتی مشهور و شناخته شده دسترسی پیدا کنند این بخش همچنین دارای پیوندهای (link) متعددی به منابع تمام متن ، مجلات تخصصی الکترونیکی ، منابع مرجع وب و پیوندهایی برای دستیابی به موجودی کتابخانه ها و امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک می باشد .یکی دیگر از خدمات و سرویس های oclc سرویس همکاری کتابخانه ای مرکز خدمات غرب است . این سرویس به منظور استفاده از قدرت جمعی 1700 کتابخانه عضو بر سه نوع خدمات متمرکز است و فراهم آوری امکاناتی برای ایجاد پایگاه اطلاعاتی ، حفاظت و رقمی کردن منابع و ایجاد فرصت های آموزش می باشد.

▪ پژوهش

موارد زیر از جمله اقداماتی هستند که OCLC در زمینه پژوهش انجام می دهد:

ـ پژوهش را در سطح دانشگاهها و سایر مراکز پژوهشی ـ چه در داخل و چه در خارج ـ هدایت می کند،

ـ ابتکار عمل فرادادة هسته ای دوبلین [2] برای سهولت بازیابی منابع الکترونیکی، استانداردی جهانی را پیشنهاد می کند که متشکل از 15 عنصر فراداده ای است،

ـ سلسله سمینارهای ممتاز OCLC، برانگیزانندة تبادل عقاید در خصوص موانع زمانی، فضایی، و رشته های علمی هستند.

خدمات و پایگاههای اطلاعات

این سازمان برای پاسخگویی به نیازهای انواع کتابخانه ها خدماتی به شرح زیر ارایه می دهد:

ـ ابزارهای فهرستنویسی؛

ـ پایگاههای اطلاعات مرجع و خدمات جستجوی پیوسته؛

ـ ابزارهای اشتراک منابع؛

ـ خدمات حفاظت و نگهداری [مواد کتابخانه ای]؛

ـ رده بندی دهدهی دیویی.

oclc در راستای اهداف و فعالیتهای خود دارای پایگاههای اطلاعاتی متعددی است شامل موارد زیر می باشد . World cat , Articlefirst , Net first , Electonic collection online , paperfirst , pais interntional , proceedings first , oclc union lists of periodicalsدر این میان پایگاههای اطلاعاتی world cat بیشترین استفاده را در آموزش عالی دارد و سابقه دانش بشری را از 4000 سال گذشته تا کنون به 400 زبان در برمی گیرد

● WorldCat دنیایی از اطلاعات

WorldCat قلب همکاری OCLC است. این خدمت سمبل ایده آلی از همکاری بین کتابخانه هاست که دسترسی به مجموعه ای مجازی را فراهم می آورد که هیچ کتابخانه ای به تنهایی قادر به داشتن چنین مجموعه ای در خود نیست.این خدمت که در سال 1971 به جمع خدمات OCLC وارد شد، 54 کتابخانه دانشگاهی و دانشکده ای را در اوهایو به هم پیوند می داد. در حال حاضر، این مجموعه دربرگیرندة فهرستهای ادغام شدة کتابخانه ها در سراسر جهان است و در واقع بزرگترین و غنی ترین پایگاه اطلاعات کتابشناختی به حساب می آید.

لوگوی جدید WorldCat ـ که به عنوان طرح دو رنگ زمینه اتفاق استفاده شده است ـ نمادی است از مشارکت جهانگستر کتابخانه ها. پنج بازوی لوگو، بیانگر چیزهای بسیاری هستند: پنج قاره، پنج حس (بویایی، چشایی، بینایی، شنوایی، و لامسه)، پنج حوزه اصلی خدمات OCLC (فهرستنویسی، مدیریت مجموعه، دیجیتال سازی و حفاظت مواد کتابخانه ای، مرجع، و اشتراک منابع) میان سایر کتابخانه هاست. بالاخره این لوگو، نمایانگر دارایی منحصربه فردی است که به آنهایی تعلق دارد که به ساخت این مجموعه ادامه می دهند.

WorldCat بیش از 49 میلیون رکورد کتابشناختی را در خود جای داده است که هر رکورد یربرگیرندة توصیف فیزیکی مدرک و اطلاعاتی از محتوای آن می باشد. همچنین OCLC محتوای ارزیابانه ای نظیر فهرست مندرجات، جلد اثر، خلاصه کتابها، و یادداشتهایی در خصوص نویسندگان به موارد یاد شده می افزاید.

WorldCat کتابداران، دانشمندان، دانشجویان، محققان، و متقاضیان اطلاعات را به مجموعة ثبت شده 4000 ساله ای از منابع اطلاعات ـ از لوحهای گلی تا کتابهای الکترونیکی و از اطاعات ضبط شده روی موم تا MP3 ها ـ متصل می نماید. به محض تعیین منبع دلخواه، لیستی از کتابخانه های عضو دارندة مواد درخواستی در WorldCat ضمیمه شده اند که جوینده اطلاعات را به محل نگهداری منبع رهنمون می کنند. بنابراین اگر فردی در جستجوی منبعی باشد، امکان دسترسی به آن از طریق WorldCat مهیا شده است.

▪ آمارهای WorldCat

این خدمت بین جولای 2001 و جون 2002 به 7/2 میلیون رکورد رشدیافته است. کتابخانه ها برای فهرستنویسی و تنظیم موجودی خود، 4/49 میلیون مورد از موجودی این پایگاه را مورد استفاده قرار داده و 9/8 میلیون مورد امانت بین کتابخانه ای ترتیب داده اند. همچنین کارکنان و کاربران کتابخانه ها برای پژوهش، مرجع، و جایابی مواد، 6/35 میلیون جستجو در WorldCat را از طریق امکان FirstSearch به انجام رسانده اند.

▪ ارزیابی WorldCat

اعضای OCLC و مؤسسه های همکار از طریق خدماتی به WorldCat دسترسی پیدا می کنند که در زمان و منابع آنها صرفه جویی ایجاد می کند.

▪ ارزشهای افزوده کیفی

OCLC در زمینه ادارة WorldCat با جدیت خاصی عمل می کند. بیش از 43559 کتابخانه در سراسر جهان به کیفیت رکوردهای موجود در این پایگاه متکی هستند، از اینرو OCLC نیاز سازمانی متقاضیان و استفاده کنندگان خدمات خود را درنظرگرفته و در روزآمدسازی آنها دقت ویژه ای دارد. خواه اطلاعات این پایگاه برای نیازهای مرجع استفاده شوند، اشتراک منابع، یا فهرستنویسی؛ تعهد OCLC در ارایه خدمات کیفی تر، دسترسی سریعتر، و رکوردهای کتابشناختی دقیقتر به قوت خود باقی است.این سازمان، کیفیت را از طریق مطابقت دادن با استانداردهای بین المللی و هدایت برنامه های کنترل کیفیت ایجاد و تضمین می نماید. برنامه های کنترل کیفیت در OCLC و مؤسسه های عضو، رکوردهای WorldCat را از طریق حذف موارد تکراری و اصلاح اشتباهات بهبود می بخشند. همچنین، برنامه های بهینه سازی بخش کنترل کیفیت OCLC، و برنامه حذف خودکار تکراریها و شفاف سازی رکوردها، کیفیت بالایی را تضمین می نمایند.

▪ فهرست نویسی

فهرستنویسی مشترک با OCLC به صورت منحصربه فردی، سرمایه گذاری بلندمدت ارزشمندی در آینده کتابخانه ها به شمار می رود زیرا WorldCat:

ـ دربرگیرندة بیش از 49 میلیون رکورد فهرستویسی است که توسط کتابخانه های سراسر جهان ایجاد شده اند، البته با این توضیح که در هر 12 ثانیه یک رکورد به این مجموعه افزوده می شود.

ـ دانش ثبت شده ای را با 400 زبان زنده دنیا را با گستره ای بالغ بر 4000 سال در خود جای داده است.

ـ و بالاخره دربرگیرندة 887334989 فهرست جایابی است.

ـ پرمراجعه ترین پایگاه اطلاعات در حوزه آموزش عالی به شمار می رود.

● FirstSearch

کتابخانه ها و مراجعان آنها می توانند از طریق این خدمت به جستجو در پایگاه اطلاعات WorldCat اقدام کنند. پایگاه WorldCat نیز برای جستجوی علاقه مندان در FirstSearch امکان سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره را به عنوان یک تزاروس قابل جستجو فراهم آورده است.همچنین فضاهایی (آیکونهایی) برای نمایش انواع مدارک درنظر گرفته شده است و رکوردهای بسیار زیادی دارای تصویر و فهرست مندرجات هستند. در صورت اشتراک و استفاده از این خدمت، می توان از خدمات شرکایی مانند باوکر((Bow ker، ابسکو(EBSCOhos)، و اکس لیبریس( (ExLibris بهره مند شد.

▪ امانت بین کتابخانه ای

دسترسی به WorldCat از طریق خدمات امانت بین کتابخانه ای OCLC علاوه بر صرفه جویی در زمان، اجازة استفاده از امکانات زیر را نیز فراهم می آورد:

ـ کنکاش در زمینه صحت اطلاعات کتابشناختی؛

ـ یافتن امانت دهندگان از طریق ارایه سیاهة کتابخانه هایی که مدرک موردنظر را نگهداری می کنند؛

ـ جایابی سریع موادی که یافتن آنها دشوار یا ناممکن است.

با توجه به اهمیت WorldCat به عنوان یکی از خدمات ارزندة OCLC و توجه خاص OCLC به تعهد و جایگاه خود در زمینه همکاریهای جهانی و بسط آنها، استراتژی سه ساله ای طراحی و تبیین شده است که در آن به توصیف استراتژی نوین WorldCat و چهار برنامه پشتیبان آن می پردازد. در شمارة قبل برای آشنایی خوانندگان با OCLC و خدمت WorldCat کلیاتی مطرح شد. بنابراین در این شماره خلاصه ای از این استراتژی سه ساله و برنامه های پشتیبان آن ارایه می شود.

▪ وب جهانگستر و کتابخانه ها

وب جانگستر، کتابخانه ها و OCLC را با فرصتها و چالشهایی روبرو کرده است. استفاده مطلوب از این فرصتها حین رویارویی با چالشها نیازمند:

ـ درک محیط وب شامل انتظارات افزایش یافته کاربران؛

ـ نقش تغییر یافتة کتابخانه ها در این محیط؛ و

ـ نقش OCLC، شبکة منطقه ای ایالات متحده، و سهامداران بین المللی در کمک به موفقیت کتابخانه ها در این محیط است.OCLC ـ به عنوان یک همکاری بین کتابخانه ای ـ نیازمند برنامه ای عملیاتی است تا رهبری شکل دادن به محیطی را فراهم آورد که کتابخانه ها در آن بتوانند به موفقیت دست یابند.

این مدرک برنامة عملیاتی پیش گفته و خدمات جدیدی را ارایه می کند که OCLC در سال 2000 تا 2003 برای کمک به کتابخانه ها در استمرار همکاریشان جهت پاسخ به نیازهای کاربران در محیط وب، به انجام خواهد رساند.

OCLC در پاسخ به ایده های مطرح شده از سوی مجمع کاربران OCLC، کمیته های مشاوره OCLC، و شبکه های منطقه ای الحاقی OCLC ایالات متحده که بیانگر نیازها و نقشهای در حال تغییر کتابخانه ها هستند، این استراتژی را دنبال می کند. به علاوه، دریافت ایده هایی از سوی این جامعه کتابخانه ها از طریق نشستهای متمرکز گروهی به شکل دادن این استراتژی کمک کرد.

● مروری بر گسترش WorldCat

استراتژی سه سالة OCLC به گسترش WorldCat در حد یک منبع اطلاعات شبکه شده در سطح جهان برای تأمین دسترسی عمومی به محتوا و تخصص کتابخانه ها، موزه ها، و سایر مراکز واسپاری اطلاعات علمی، ادبی، و آموزشی جهان اختصاص دارد.تا به حال، WorldCat عمدتا" بر افزایش دسترسی کاربران به اطلاعات کتابشناختی و موجودی کتابخانه ها تمرکز داشته است. در حالی که استفادة کاربران نهایی از WorldCat مرتبا" در حال افزایش است، این پایگاه اطلاعات کتابشناختی همچنان به عنوان ابزاری در اختیار کتابداران است تا برای مدیریت مجموعه ها و اشتراک منابع خود از آن بهره جویند. نسخة توسعه یافتة WorldCat شامل یک پایگاه دانش مشترک و مجموعه ای یکپارچه از ابزارها و خدمات مبتنی بر وب خواهد بود که تولید، بازیابی، تحویل، و نگهداری دانش و تخصص مشترک مؤسسه های همکار را پشتیبانی می کند.کتابداران و کاربران اطلاعات در سراسر جهان ـ شامل اعضای هییت علمی، دانشجویان، دانشمندان، افراد شاغل در بخش بازار و تجارت، و فراگیران بزرگسال خودراهبر ـ از این منبع جدید استفاده خواهند کرد. این کاربران، نیازی مشترک به اطلاعات از منابع مورد اعتماد دارند که از طریق WorldCat توسعه یافته و خدمات کتابخانه ها بتوانند به جست وجو و جایابی این اطلاعات حتی در گوشه ای دیگر از جهان اقدام کنند. در نهایت، از طریق این خدمت، منابع اطلاعات در فرمت و چارچوب زمانی ای که به بهترین نحو پاسخگوی نیازهای کاربران خواهد بود، عرضه می شوند.این دسترسی توسعه یافته به اطلاعات به این دلیل امکان پذیر است که کتابخانه های سراسر جهان از طریق OCLC برای ساخت این منبع مشترک، با یکدیگر همکاری می کنند. در نتیجة این همکاری کتابخانه ها همگام با عرضه کنندگان اطلاعات تجاری، می توانند نقش خود را به عنوان عنصری کلیدی در زیرساخت اطلاعاتی جهان حفظ کنند. از این منظر، کتابخانه ها می توانند حین حمایت از ارزشهای سنتی کتابخانه ها مانند دسترسی آزاد به اطلاعات؛ در شکل دادن به سیاستها و عملیات بازار اطلاعات نیز شرکت جویند. چند ویژگی بارز WorldCat توسعه یافته، آن را به طرز چشمگیری قوی تر از WorldCat امروزی ساخته اند. این موارد عبارت اند از:

ـ پوشش بهبود یافته و جامع. کاربران می توانند به رکوردهای توصیفی طیف جامعی از فرمتها و رسانه ها ـ اغلب به عناصر تمام متن و دیجیتالی ـ دست یابند. هم چنین قادر خواهند شد به محتوا و اطلاعات از کشورها در سراسر جهان دست یابند و توصیفی از فهرست مندرجات، نقدها، پیشنهادات، عکسهای جلد، قطعات صوتی و ویدیویی، و سایر موارد مانند اولین فصل کتابها را مشاهده کنند.

ـ دسترس پذیری آزاد. کاربران می توانند از مسیرهای مختلفی مانند درگاههای کتابخانه ها و درگاههای همکاران WorldCat توسعه یافته به ویرایشهای متنوعی از WorldCat دست یابند.

ـ برهم کنش با کاربران نهایی. کاربران می توانند با افزودن استنادها یا پیشنهادهایی حین استفاده از WorldCat توسعه یافته به شکلی فعال در فرایند ایجاد آن مشارکت نمایند.

ـ شخصی سازیWorldCatکاربران می توانند متناسب با نیاز خود حوزه های مناسبی از توسعه یافته را گزینش نمایند.

ـ جست وجوWorldCatکاربران می توانند با بهره گیری از امکانات بازیابی آشنا، به جست وجو در توسعه یافته بپردازند و منابع موردعلاقة خود را بیابند.

همچنین موارد زیر از دیگر محاسن و مزایای WorldCat توسعه یافته برای کتابخانه ها به شمار می آیند:

ـ مشاهده پذیری بیشتر کتابخانه ها برای جست وجوگران اطلاعات.

ـ افزایش استفاده از کتابخانه ها و دسترس پذیری به منابع آنها.

ـ بهبود کارآیی در ارایه خدمات به کاربران.

ـ کاهش هزینه ها از طریق افزایش بهره وری کارکنان کتابخانه ها.

▪ مروری بر استراتژی

استراتژی نوین OCLC مشتمل بر توصیفی از WorldCat توسعه یافته و چهار برنامه پشتیبانی است که OCLC به اجرا درخواهد آورد:

ـ برنامه فراداده ها. ایجاد فراداده های جامع و خدمات مدیریت برای کتابداران، کاربران کتابخانه ها، و همکاران.

ـ برنامه مدیریت محتوا. ارایه خدماتی برای نگهداری و دیجیتال سازی منابع پژوهشی.

ـ برنامه کاوش و بازیابی. تعاملات رابط کاربر مؤثر و مشتری پسند برای جست وجوی WorldCat توسعه یافته.

ـ برنامه اجرا. ارایه خدمات سریع تحویل اطلاعات.

برای تحقق این دورنما و پاسخگویی به چالشهای فراروی استراتژی، OCLC و شبکه های منطقه ای ایالات متحده متعهد شدند که واکنشی سریع در مقابل این فرصت نشان دهند. خدماتی که در این برنامة استراتژیک به آنها اشاره شد، نمایانگر بخش عمده ای از این فرصت هستند که OCLC با درنظرگرفتن شرایط و با توجه بسیار زیادی دنبال خواهد کرد.


اصغر موسایی منابع و مأ خذ 1ـ دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی تالیف پوری سلطانی تهران فرهنگ معاصر 1379 2ـ نطام نمایه سازی و ورداسمیت در شبکه کتابشناسی او سی ال سی نوشته فاطمه معتمدی فصلنامه علوم اطلاع رسانی دوره 17 شماره سوم و چهارم و بهار و تابستان 1381 ص 12 16 3 دایره المعارف کتابداری 4 سایت www oclc org 5 کتابخانه کامپیوتری پیوسته oclc نوشته آذر افتخار مجله الکترونیکی مرکز مدارک علمی ایران شماره چهارم دوره اول 6 معرفی پایگاه oclc نوشته فاطمه دهنوی دانشگاه آزاد اسلامی _علوم و تحقیقات http www librarian31 persianblog com aboat oclc online available at http www oclc com Accessd in

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ۱۱:۳٤ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

 درباره OCLC

 

OCLC سازمانی غیرانتفاعی است که 69کتابخانه را در سطح 120 کشور در سراسر جهان از خدمات خود بهره مند نموده است. مأموریت اصلی این سازمان ایجاد امکان دسترسی بیشتر به اطلاعات جهان و کاهش هزینه های کتابخانه ها از طریق ارایه خدمات به کتابخانه ها و کاربران آنها است. OCLC با درنظرگرفتن این چشم انداز که رهبری همکاری جهانی بین کتابخانه ها را به دست خواهد گرفت، فعالیتهای خود را جهت می دهد و با فراهم آوردن دسترسی اقتصادی به دانش از طریق نوآوری و مشارکت؛ کتابخانه ها را در ارایه خدمات به مردم یاری می رساند.

▪ تاریخچه

این سازمان در سال 1967 برای به اشتراک گذاشتن منابع کتابخانه ها و کاهش هزینه های آنها، توسط رؤسای دانشگاهها پایه ریزی شد. در سال 1967 مسیولین دانشکده ها و مدارس عالی در اوهایو یک سیستم کامپیوتری به نام مرکز کتابخانه ای کالج اوهایو را ایجاد نمودند . که در آن کتابخانه های موسسات آکادمیک اوهایو می توانستند در منابع مشترک شده و هزینه ها را کاهش دهند . اولین دفاتر oclc در کتابخانه اصلی دانشگاه ایالتی اوهایو مستقر گردیدند و محل کنونی آن در فرانتس رود در دوبلین است oclc از یک سیستم کامپیوتری منطقه ای برای 45 کالج اوهایو شروع شد و در نهایت به یک شبکه بین المللی تبدیل گردید . در سال 1977 اعضای oclc از اوهایو با عضویت کتابخانه های خارج از اوهایو موافقت کردند و امروزه حدود 69هزار کتابخانه از 120 کشور و حوزه جغرافیایی در سطح جهان در فعالیتهای oclc مشارکت داشته و از خدمات آن استفاده می نمایند. روزانه روزآمد می شود و هر سال حدود 2 میلیون رکورد جدید به آن اضافه می شود. OCLC در سال 1971 یک سیستم فهرستنویسی پیوسته مشترک را برای کتابخانه ها وارد عرصه کتابداری نمود که امروزه توسط کتابخانه های سراسر جهان موردبهره برداری قرار می گیرد. خدمات امانت بین کتابخانه ای این سازمان در سال 1979 آغاز شدند و از آن زمان تاکنون بیش از 127 میلیون خدمت امانی میان 6928 کتابخانه در سطح جهان رد و بدل شده است. در سال 1991 نیز خدمت FirstSearch به عنوان یک ابزار مرجع به خدمات این سازمان افزوده شد و در حال حاضر توسط 20035 کتابخانه مورد استفاده قرار می گیرد.

▪ عضویت

عضویت در OCLC یک اقدام همکاری منحصربه فرد است چراکه کتابخانه های عضو از این طریق می توانند دسترسی جهانی به تمام خدمات و پایگاههای اطلاعات این سازمان شامل WorldCat را برای خود فراهم آورند.

OCLC توسط اعضای خود اداره می شود و ساختار مدیریتی آن شامل اعضای عمومی، اتحادیه اعضا، و هییت امنا می باشد.به دنبال تشکیل شورای استفاده کنندگان oclc امروزه انواع مختلف کتابخانه ها از خدمات oclc استفاده می نماید . این شورا متشکل از کتابداران و سایر شرکایی است که شایستگی و صلاحیت آنها برای عضویت منوط به میزان سهمی است که در فهرستگان آنلاین oclc دارند. کتابخانه ها با عضویت در oclc می توانند به همه اطلاعات جهانی و به تمامی خدمات و پایگاههای اطلاعاتی دسترسی یابند . این عضویت ، بزرگترین کنسر سیوم کتابخانه های جهانی را در بر می گیرد . تعداد اعضای آن تا سال 1991 بیش از 7000 کتابخانه در سراسر دنیا بود که اکثر آنها از امریکا وکانادا بودند.

▪ نحوه اداره oclc

شبکه oclc توسط اعضای آن اداره می شود ساختار مدیریتی آن متشکل از اعضای عمومی ، شورای اعضاء و هیات امناء می باشد .

▪ اهداف OCLC

هدف oclc طراحی و ایجاد یک نظام کامپیوتری بود به نحوی که مشارکت منابع و تقلیل هزینه برمبنای افزایش سهولت دستیابی و استفاده از پیکره روبه رشد دانش و اطلاعات علمی ، ادبی و آموزشی و افزایش قابلیت دسترسی به منابع کتابخانه برای مراجعین به کتابخانه ها و کاهش هزینه های هر واحد کتابخانه می باشد.

▪ خدمات و سرویس های oclc

امروزه oclc به منظور تامین نیازهای انواع کتابخانه ها در سطح جهان ، طیف وسیعی از خدمات را ارایه می دهد که شامل خدمات فهرستنویسی ، امانت بین کتابخانه ای ، جستجو و فهرستگان ادواریها می باشد . به طور کلی می توان گفت که در سه زمینه: 1_ خدمات مرجع و نشر الکترونیکی2- توسعه فهرستنویسی 3- خدمات اشتراک منابع و توسعه بین المللی فعالیت داشته است . یکی از مهترین خدمات و سرویسهای oclc سرویس امانت بین کتابخانه ای است که در سال 1979 معرفی. یکی دیگر از این سرویسها خدمات جستجوی اولیه می باشد که به عنوان یک ابزار مرجع در سال 1991 معرفی شد و اکنون در 1946 کتابخانه استفاده می شود . مقالات مجلات در oclc به طور الکترونیک ذخیره می شود . کتابخانه ها می توانند از طریق شبکه جهانی وب ، با استفاده از یک مرورگر وب اشتراکی و از طریق رابط پشتیبانی کننده از جستجو در مجلات به آنها دست یابند . از طریق خدمات جستجوی اولیه استفاده کنندگان می توانند به 70 پایگاه اطلاعاتی مشهور و شناخته شده دسترسی پیدا کنند این بخش همچنین دارای پیوندهای (link) متعددی به منابع تمام متن ، مجلات تخصصی الکترونیکی ، منابع مرجع وب و پیوندهایی برای دستیابی به موجودی کتابخانه ها و امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک می باشد .یکی دیگر از خدمات و سرویس های oclc سرویس همکاری کتابخانه ای مرکز خدمات غرب است . این سرویس به منظور استفاده از قدرت جمعی 1700 کتابخانه عضو بر سه نوع خدمات متمرکز است و فراهم آوری امکاناتی برای ایجاد پایگاه اطلاعاتی ، حفاظت و رقمی کردن منابع و ایجاد فرصت های آموزش می باشد.

▪ پژوهش

موارد زیر از جمله اقداماتی هستند که OCLC در زمینه پژوهش انجام می دهد:

ـ پژوهش را در سطح دانشگاهها و سایر مراکز پژوهشی ـ چه در داخل و چه در خارج ـ هدایت می کند،

ـ ابتکار عمل فرادادة هسته ای دوبلین [2] برای سهولت بازیابی منابع الکترونیکی، استانداردی جهانی را پیشنهاد می کند که متشکل از 15 عنصر فراداده ای است،

ـ سلسله سمینارهای ممتاز OCLC، برانگیزانندة تبادل عقاید در خصوص موانع زمانی، فضایی، و رشته های علمی هستند.

خدمات و پایگاههای اطلاعات

این سازمان برای پاسخگویی به نیازهای انواع کتابخانه ها خدماتی به شرح زیر ارایه می دهد:

ـ ابزارهای فهرستنویسی؛

ـ پایگاههای اطلاعات مرجع و خدمات جستجوی پیوسته؛

ـ ابزارهای اشتراک منابع؛

ـ خدمات حفاظت و نگهداری [مواد کتابخانه ای]؛

ـ رده بندی دهدهی دیویی.

oclc در راستای اهداف و فعالیتهای خود دارای پایگاههای اطلاعاتی متعددی است شامل موارد زیر می باشد . World cat , Articlefirst , Net first , Electonic collection online , paperfirst , pais interntional , proceedings first , oclc union lists of periodicalsدر این میان پایگاههای اطلاعاتی world cat بیشترین استفاده را در آموزش عالی دارد و سابقه دانش بشری را از 4000 سال گذشته تا کنون به 400 زبان در برمی گیرد

● WorldCat دنیایی از اطلاعات

WorldCat قلب همکاری OCLC است. این خدمت سمبل ایده آلی از همکاری بین کتابخانه هاست که دسترسی به مجموعه ای مجازی را فراهم می آورد که هیچ کتابخانه ای به تنهایی قادر به داشتن چنین مجموعه ای در خود نیست.این خدمت که در سال 1971 به جمع خدمات OCLC وارد شد، 54 کتابخانه دانشگاهی و دانشکده ای را در اوهایو به هم پیوند می داد. در حال حاضر، این مجموعه دربرگیرندة فهرستهای ادغام شدة کتابخانه ها در سراسر جهان است و در واقع بزرگترین و غنی ترین پایگاه اطلاعات کتابشناختی به حساب می آید.

لوگوی جدید WorldCat ـ که به عنوان طرح دو رنگ زمینه اتفاق استفاده شده است ـ نمادی است از مشارکت جهانگستر کتابخانه ها. پنج بازوی لوگو، بیانگر چیزهای بسیاری هستند: پنج قاره، پنج حس (بویایی، چشایی، بینایی، شنوایی، و لامسه)، پنج حوزه اصلی خدمات OCLC (فهرستنویسی، مدیریت مجموعه، دیجیتال سازی و حفاظت مواد کتابخانه ای، مرجع، و اشتراک منابع) میان سایر کتابخانه هاست. بالاخره این لوگو، نمایانگر دارایی منحصربه فردی است که به آنهایی تعلق دارد که به ساخت این مجموعه ادامه می دهند.

WorldCat بیش از 49 میلیون رکورد کتابشناختی را در خود جای داده است که هر رکورد یربرگیرندة توصیف فیزیکی مدرک و اطلاعاتی از محتوای آن می باشد. همچنین OCLC محتوای ارزیابانه ای نظیر فهرست مندرجات، جلد اثر، خلاصه کتابها، و یادداشتهایی در خصوص نویسندگان به موارد یاد شده می افزاید.

WorldCat کتابداران، دانشمندان، دانشجویان، محققان، و متقاضیان اطلاعات را به مجموعة ثبت شده 4000 ساله ای از منابع اطلاعات ـ از لوحهای گلی تا کتابهای الکترونیکی و از اطاعات ضبط شده روی موم تا MP3 ها ـ متصل می نماید. به محض تعیین منبع دلخواه، لیستی از کتابخانه های عضو دارندة مواد درخواستی در WorldCat ضمیمه شده اند که جوینده اطلاعات را به محل نگهداری منبع رهنمون می کنند. بنابراین اگر فردی در جستجوی منبعی باشد، امکان دسترسی به آن از طریق WorldCat مهیا شده است.

▪ آمارهای WorldCat

این خدمت بین جولای 2001 و جون 2002 به 7/2 میلیون رکورد رشدیافته است. کتابخانه ها برای فهرستنویسی و تنظیم موجودی خود، 4/49 میلیون مورد از موجودی این پایگاه را مورد استفاده قرار داده و 9/8 میلیون مورد امانت بین کتابخانه ای ترتیب داده اند. همچنین کارکنان و کاربران کتابخانه ها برای پژوهش، مرجع، و جایابی مواد، 6/35 میلیون جستجو در WorldCat را از طریق امکان FirstSearch به انجام رسانده اند.

▪ ارزیابی WorldCat

اعضای OCLC و مؤسسه های همکار از طریق خدماتی به WorldCat دسترسی پیدا می کنند که در زمان و منابع آنها صرفه جویی ایجاد می کند.

▪ ارزشهای افزوده کیفی

OCLC در زمینه ادارة WorldCat با جدیت خاصی عمل می کند. بیش از 43559 کتابخانه در سراسر جهان به کیفیت رکوردهای موجود در این پایگاه متکی هستند، از اینرو OCLC نیاز سازمانی متقاضیان و استفاده کنندگان خدمات خود را درنظرگرفته و در روزآمدسازی آنها دقت ویژه ای دارد. خواه اطلاعات این پایگاه برای نیازهای مرجع استفاده شوند، اشتراک منابع، یا فهرستنویسی؛ تعهد OCLC در ارایه خدمات کیفی تر، دسترسی سریعتر، و رکوردهای کتابشناختی دقیقتر به قوت خود باقی است.این سازمان، کیفیت را از طریق مطابقت دادن با استانداردهای بین المللی و هدایت برنامه های کنترل کیفیت ایجاد و تضمین می نماید. برنامه های کنترل کیفیت در OCLC و مؤسسه های عضو، رکوردهای WorldCat را از طریق حذف موارد تکراری و اصلاح اشتباهات بهبود می بخشند. همچنین، برنامه های بهینه سازی بخش کنترل کیفیت OCLC، و برنامه حذف خودکار تکراریها و شفاف سازی رکوردها، کیفیت بالایی را تضمین می نمایند.

▪ فهرست نویسی

فهرستنویسی مشترک با OCLC به صورت منحصربه فردی، سرمایه گذاری بلندمدت ارزشمندی در آینده کتابخانه ها به شمار می رود زیرا WorldCat:

ـ دربرگیرندة بیش از 49 میلیون رکورد فهرستویسی است که توسط کتابخانه های سراسر جهان ایجاد شده اند، البته با این توضیح که در هر 12 ثانیه یک رکورد به این مجموعه افزوده می شود.

ـ دانش ثبت شده ای را با 400 زبان زنده دنیا را با گستره ای بالغ بر 4000 سال در خود جای داده است.

ـ و بالاخره دربرگیرندة 887334989 فهرست جایابی است.

ـ پرمراجعه ترین پایگاه اطلاعات در حوزه آموزش عالی به شمار می رود.

● FirstSearch

کتابخانه ها و مراجعان آنها می توانند از طریق این خدمت به جستجو در پایگاه اطلاعات WorldCat اقدام کنند. پایگاه WorldCat نیز برای جستجوی علاقه مندان در FirstSearch امکان سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره را به عنوان یک تزاروس قابل جستجو فراهم آورده است.همچنین فضاهایی (آیکونهایی) برای نمایش انواع مدارک درنظر گرفته شده است و رکوردهای بسیار زیادی دارای تصویر و فهرست مندرجات هستند. در صورت اشتراک و استفاده از این خدمت، می توان از خدمات شرکایی مانند باوکر((Bow ker، ابسکو(EBSCOhos)، و اکس لیبریس( (ExLibris بهره مند شد.

▪ امانت بین کتابخانه ای

دسترسی به WorldCat از طریق خدمات امانت بین کتابخانه ای OCLC علاوه بر صرفه جویی در زمان، اجازة استفاده از امکانات زیر را نیز فراهم می آورد:

ـ کنکاش در زمینه صحت اطلاعات کتابشناختی؛

ـ یافتن امانت دهندگان از طریق ارایه سیاهة کتابخانه هایی که مدرک موردنظر را نگهداری می کنند؛

ـ جایابی سریع موادی که یافتن آنها دشوار یا ناممکن است.

با توجه به اهمیت WorldCat به عنوان یکی از خدمات ارزندة OCLC و توجه خاص OCLC به تعهد و جایگاه خود در زمینه همکاریهای جهانی و بسط آنها، استراتژی سه ساله ای طراحی و تبیین شده است که در آن به توصیف استراتژی نوین WorldCat و چهار برنامه پشتیبان آن می پردازد. در شمارة قبل برای آشنایی خوانندگان با OCLC و خدمت WorldCat کلیاتی مطرح شد. بنابراین در این شماره خلاصه ای از این استراتژی سه ساله و برنامه های پشتیبان آن ارایه می شود.

▪ وب جهانگستر و کتابخانه ها

وب جانگستر، کتابخانه ها و OCLC را با فرصتها و چالشهایی روبرو کرده است. استفاده مطلوب از این فرصتها حین رویارویی با چالشها نیازمند:

ـ درک محیط وب شامل انتظارات افزایش یافته کاربران؛

ـ نقش تغییر یافتة کتابخانه ها در این محیط؛ و

ـ نقش OCLC، شبکة منطقه ای ایالات متحده، و سهامداران بین المللی در کمک به موفقیت کتابخانه ها در این محیط است.OCLC ـ به عنوان یک همکاری بین کتابخانه ای ـ نیازمند برنامه ای عملیاتی است تا رهبری شکل دادن به محیطی را فراهم آورد که کتابخانه ها در آن بتوانند به موفقیت دست یابند.

این مدرک برنامة عملیاتی پیش گفته و خدمات جدیدی را ارایه می کند که OCLC در سال 2000 تا 2003 برای کمک به کتابخانه ها در استمرار همکاریشان جهت پاسخ به نیازهای کاربران در محیط وب، به انجام خواهد رساند.

OCLC در پاسخ به ایده های مطرح شده از سوی مجمع کاربران OCLC، کمیته های مشاوره OCLC، و شبکه های منطقه ای الحاقی OCLC ایالات متحده که بیانگر نیازها و نقشهای در حال تغییر کتابخانه ها هستند، این استراتژی را دنبال می کند. به علاوه، دریافت ایده هایی از سوی این جامعه کتابخانه ها از طریق نشستهای متمرکز گروهی به شکل دادن این استراتژی کمک کرد.

● مروری بر گسترش WorldCat

استراتژی سه سالة OCLC به گسترش WorldCat در حد یک منبع اطلاعات شبکه شده در سطح جهان برای تأمین دسترسی عمومی به محتوا و تخصص کتابخانه ها، موزه ها، و سایر مراکز واسپاری اطلاعات علمی، ادبی، و آموزشی جهان اختصاص دارد.تا به حال، WorldCat عمدتا" بر افزایش دسترسی کاربران به اطلاعات کتابشناختی و موجودی کتابخانه ها تمرکز داشته است. در حالی که استفادة کاربران نهایی از WorldCat مرتبا" در حال افزایش است، این پایگاه اطلاعات کتابشناختی همچنان به عنوان ابزاری در اختیار کتابداران است تا برای مدیریت مجموعه ها و اشتراک منابع خود از آن بهره جویند. نسخة توسعه یافتة WorldCat شامل یک پایگاه دانش مشترک و مجموعه ای یکپارچه از ابزارها و خدمات مبتنی بر وب خواهد بود که تولید، بازیابی، تحویل، و نگهداری دانش و تخصص مشترک مؤسسه های همکار را پشتیبانی می کند.کتابداران و کاربران اطلاعات در سراسر جهان ـ شامل اعضای هییت علمی، دانشجویان، دانشمندان، افراد شاغل در بخش بازار و تجارت، و فراگیران بزرگسال خودراهبر ـ از این منبع جدید استفاده خواهند کرد. این کاربران، نیازی مشترک به اطلاعات از منابع مورد اعتماد دارند که از طریق WorldCat توسعه یافته و خدمات کتابخانه ها بتوانند به جست وجو و جایابی این اطلاعات حتی در گوشه ای دیگر از جهان اقدام کنند. در نهایت، از طریق این خدمت، منابع اطلاعات در فرمت و چارچوب زمانی ای که به بهترین نحو پاسخگوی نیازهای کاربران خواهد بود، عرضه می شوند.این دسترسی توسعه یافته به اطلاعات به این دلیل امکان پذیر است که کتابخانه های سراسر جهان از طریق OCLC برای ساخت این منبع مشترک، با یکدیگر همکاری می کنند. در نتیجة این همکاری کتابخانه ها همگام با عرضه کنندگان اطلاعات تجاری، می توانند نقش خود را به عنوان عنصری کلیدی در زیرساخت اطلاعاتی جهان حفظ کنند. از این منظر، کتابخانه ها می توانند حین حمایت از ارزشهای سنتی کتابخانه ها مانند دسترسی آزاد به اطلاعات؛ در شکل دادن به سیاستها و عملیات بازار اطلاعات نیز شرکت جویند. چند ویژگی بارز WorldCat توسعه یافته، آن را به طرز چشمگیری قوی تر از WorldCat امروزی ساخته اند. این موارد عبارت اند از:

ـ پوشش بهبود یافته و جامع. کاربران می توانند به رکوردهای توصیفی طیف جامعی از فرمتها و رسانه ها ـ اغلب به عناصر تمام متن و دیجیتالی ـ دست یابند. هم چنین قادر خواهند شد به محتوا و اطلاعات از کشورها در سراسر جهان دست یابند و توصیفی از فهرست مندرجات، نقدها، پیشنهادات، عکسهای جلد، قطعات صوتی و ویدیویی، و سایر موارد مانند اولین فصل کتابها را مشاهده کنند.

ـ دسترس پذیری آزاد. کاربران می توانند از مسیرهای مختلفی مانند درگاههای کتابخانه ها و درگاههای همکاران WorldCat توسعه یافته به ویرایشهای متنوعی از WorldCat دست یابند.

ـ برهم کنش با کاربران نهایی. کاربران می توانند با افزودن استنادها یا پیشنهادهایی حین استفاده از WorldCat توسعه یافته به شکلی فعال در فرایند ایجاد آن مشارکت نمایند.

ـ شخصی سازیWorldCatکاربران می توانند متناسب با نیاز خود حوزه های مناسبی از توسعه یافته را گزینش نمایند.

ـ جست وجوWorldCatکاربران می توانند با بهره گیری از امکانات بازیابی آشنا، به جست وجو در توسعه یافته بپردازند و منابع موردعلاقة خود را بیابند.

همچنین موارد زیر از دیگر محاسن و مزایای WorldCat توسعه یافته برای کتابخانه ها به شمار می آیند:

ـ مشاهده پذیری بیشتر کتابخانه ها برای جست وجوگران اطلاعات.

ـ افزایش استفاده از کتابخانه ها و دسترس پذیری به منابع آنها.

ـ بهبود کارآیی در ارایه خدمات به کاربران.

ـ کاهش هزینه ها از طریق افزایش بهره وری کارکنان کتابخانه ها.

▪ مروری بر استراتژی

استراتژی نوین OCLC مشتمل بر توصیفی از WorldCat توسعه یافته و چهار برنامه پشتیبانی است که OCLC به اجرا درخواهد آورد:

ـ برنامه فراداده ها. ایجاد فراداده های جامع و خدمات مدیریت برای کتابداران، کاربران کتابخانه ها، و همکاران.

ـ برنامه مدیریت محتوا. ارایه خدماتی برای نگهداری و دیجیتال سازی منابع پژوهشی.

ـ برنامه کاوش و بازیابی. تعاملات رابط کاربر مؤثر و مشتری پسند برای جست وجوی WorldCat توسعه یافته.

ـ برنامه اجرا. ارایه خدمات سریع تحویل اطلاعات.

برای تحقق این دورنما و پاسخگویی به چالشهای فراروی استراتژی، OCLC و شبکه های منطقه ای ایالات متحده متعهد شدند که واکنشی سریع در مقابل این فرصت نشان دهند. خدماتی که در این برنامة استراتژیک به آنها اشاره شد، نمایانگر بخش عمده ای از این فرصت هستند که OCLC با درنظرگرفتن شرایط و با توجه بسیار زیادی دنبال خواهد کرد.


اصغر موسایی منابع و مأ خذ 1ـ دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی تالیف پوری سلطانی تهران فرهنگ معاصر 1379 2ـ نطام نمایه سازی و ورداسمیت در شبکه کتابشناسی او سی ال سی نوشته فاطمه معتمدی فصلنامه علوم اطلاع رسانی دوره 17 شماره سوم و چهارم و بهار و تابستان 1381 ص 12 16 3 دایره المعارف کتابداری 4 سایت www oclc org 5 کتابخانه کامپیوتری پیوسته oclc نوشته آذر افتخار مجله الکترونیکی مرکز مدارک علمی ایران شماره چهارم دوره اول 6 معرفی پایگاه oclc نوشته فاطمه دهنوی دانشگاه آزاد اسلامی _علوم و تحقیقات http www librarian31 persianblog com aboat oclc online available at http www oclc com Accessd in

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ۱۱:۳٤ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

بانک مرجع کتابشناسی ملی ایران

جامع‌‌ترین و کاملترین بانک اطلاعاتی کتابخانه ملی ایران حاوی تمامی عناوین کتب موجود در کتابخانه ملی ایران

شامل:

جستجوی پیشرفته فارسی در عنوانهای:
- پدید آورنده (شخص) - پدید آورنده (سازمان)
- عنوان کتاب - موضوع (کلید واژه‌‌ای)
- موضوع (سرعنوانی) - کد و شماره مدرک
- سال انتشار - شماره راهنما
- ناشر - ISSN/ISBN
- محل نشر - فروست
- فیلد آزاد
جستجوی پیشرفته لاتین در عنوانهای:
- Main entry (person) - Main entry ( org...)
- title - Subject (Key Word)
- Subject -Code Docnumber
Dot of pub - Help Index
- Publisher - ISSN/ISBN
- Place of pub - Series
- free search
جستجوی ساده:
- عمومی - پدید آورنده
- موضوع - عناوین
- نمایش خطی نتیجه جستجو: نمایش خطی مدارک جستجو شده
- انتخاب فرمول جستجوهای قبلی: نمایش فرمول جستجوهای قبلی انجام شده
- نمایش براساس شماره رکورد: نمایش کتابها بر اساس شماره رکورد آنها
- فرمت خروجی: فرمتهای ذخیره کردن در 2 فرمت: Card format-
Label Format-
- نمایش فایل: بازکردن فایلهای مختلف با فرمتهای مربوطه در برنامه
- نمایش خطی مدارک جستجو شده حاوی عناوین:
- رکورد کتاب - سرشناسنامه
- عنوان کتاب - محل چاپ کتاب
- ناشر کتاب - تاریخ چاپ
- شماره راهنما - موضوع کتاب
- مدرک - نمایش مشخصات کتاب حاوی
- شماره کتاب - سرشناسنامه فارسی
- عنوان کتاب - مولف کتاب
- مترجم کتاب - ویرایشگر کتاب
- صفحه شمار و تعداد صفحات کتاب - رده‌‌بندی کنگره
- رده‌‌بندی دیویی - موضوع - شناسه
امکانات:
- امکان چاپ مشخصات و رکورد کتاب مورد نظر
- امکان ذخیره مشخصات کتاب مورد نظر
- صدور ایزو برای کتاب
- راهنمای کامل برای هر قسمت برنامه

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ۱٠:٠۳ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

خدمات مرجع فوری

   خدمت مرجع فوری، بر اساس نظر رانگاناتان، خدمتی است که در زمان بسیار کوتاهی پایان پذیرد. بنابراین می توان گفت، مفهوم این نوع خدمت مرجع، بر پایه زمان است. در خدمت مرجع فوری، کتابدار مرجع در مدت زمان بسیار کوتاه قادر به پاسخ گویی است.

 

چیستی خدمات مرجع فوری

   خدمت مرجع فوری، بر اساس نظر رانگاناتان، خدمتی است که در زمان بسیار کوتاهی پایان پذیرد. بنابراین می توان گفت، مفهوم این نوع خدمت مرجع، بر پایه زمان است. در خدمت مرجع فوری، کتابدار مرجع در مدت زمان بسیار کوتاه قادر به پاسخ گویی است.

نمونه هایی از خدمات مرجع فوری به شرح زیر است:

·          ارتفاع قله اورست چقدر است؟

·          چه کسی در سال 1975 جایزه نوبل در شیمی را کسب کرد؟

·          تاریخ تولد مهاتما گاندی چیست؟

·          جمعیت شهر پونا چقدر است/

·          آدرس انجمن شیمی آمریکا چیست؟

·          مقصود از symbiosis چیست؟

·          IFLA به چه معنایی است؟

 

   خدمت مرجع فوری به گونه ای همان، دستیابی به حقیقت است. برای جست و جوی حقیقت، معمولا از منابعی همانند دایره المعارف ها، فرهنگ های لغت، سالنامه ها، زندگی نامه ها، منابع جغرافیایی و غیره استفاده می شود. کاربرد کتاب های مرجع، مشورت بوده و مانند دیگر کتاب ها از ابتدا تا انتها خوانده نمی شوند و اطلاعات موجود در این کتاب ها، به راحتی بازیابی می شود.

 

چرایی خدمات مرجع فوری

    عنوان کتاب ممکن است گویا نباشد و یک کاربر معمولی با ویژگی های کتاب های مرجع آشنا نباشد. بنابراین نیازمند خدمات مرجع فوری است تا به وی کمک کند. در مورد پرسش های تکراری که نیاز به جست و جوی طولانی دارند، انتظار می رود کتابدار پاسخ پرسش ها را به سرعت تهیه کند. این کار باعث صرفه جویی در سطح ملی خواهد شد.

 

چگونگی خدمات مرجع فوری

    چگونگی خدمات مرجع فوری دارای سه فرآیند آماده سازی، خدمات و یکسان سازی است.

آماده سازی:

قبل از حضور کاربر در کتابخانه

خدمات: انواع خدمات به شرح زیر است:

راهنمایی کاربر در مسیر درست، به گونه ای که قادر باشد به خودش کمک کند

فراهم آوری اطلاعات دقیق و درست برای کاربر

یکسان سازی:

جنبه مهمی از خدمت مرجع فوری یکسان سازی یا همانند سازی است. فرآیند جذب اطلاعات همان یکسان سازی است. تجربه در کار، در همانند سازی ی نهایت مهم است. همانند سازی به ما در استفاده از تجربیاتمان کمک می کند.

 

   جست و جو با منابع مرجع فوری شروع می شود، اما با منابع اطلاعاتی دیگر مانند جزوه ها، کتاب های غیر مرجع، نشریه های ادواری ادامه می یابد.

 

  امروزه، به دلیل حضور فناوری اطلاعات، بعد دیگری هم به ویژگی های کتابدار مرجع اضافه شده است. در نتیجه فردی که به پایگاه های اطلاعاتی از جمله پایگاه های تمام متن، دسترسی داشته باشد به سرعت میتواند جست و جو کرده و اطلاعات مورد نیاز را به دست آورد. به این ترتیب، بسیاری از سوال های مربوط به خدمت بلندمدت به سوال های خدمت مرجع فوری تبدیل می شود.

 

   در خدمات مرجع فوری ارائه خدمات، بین چند دقیقه تا نیم ساعت طول می کشد و جست و جو محدود به منابع مرجع فوری می شود و به طور عمده در این گونه خدمات با واقعیت ها مواجه هستیم.

    موفقیت خدمات مرجع فوری به میزان زیادی به وجود کتاب های مرجع و دانش کتابشناسی کتابدار مرجع وابسته است.

 

خدمات مرجع الکترونیکی

    خدمات مرجع الکترونیکی، نوعی از خدمات مرجع است که با استفاده از امکانات و ابزارهای الکترونیکی و شبکه های رایانه ای و اغلب به صورت همزمان کاربران را به متخصصان در زمینه های مختلف موضوعی مرتبط می کنند. این خدمات علاوه بر فراهم آوردن پاسخ، کاربران را با ارجاع به سایر منابع برخط و یا چاپی مورد حمایت قرار می دهند.

 

خدمات مرجع مجازی پیام رسان فوری

   خدمات مرجع پیام رسان فوری یکی از جدیدترین شکل های خدمات مرجع مجازی است و شبیه خدمات مرجع از طریق گفتمان بوده و نوعی از خدمات مرجع همزمان است.

   این خدمت، به طور کلی از طریق برنامه هایی چون MSN Messenger, AOL instant Messenger, Yahoo Messenger و دیگر برنامه های پیام رسانی فوری رایگان ارائه می گردد.

   این برنامه ها هم برای کتابخانه و هم برای کاربران رایگان است. بر اساس مطالعاتی که درباره کاربرد مرجع پیام رسان فوری در کتابخانه موریس دانشگاه ایلینوس جنوبی توسط کرستانا ام.دسائی، صورت گرفت، این خدمات مرجع در حقیقت شباهت زیادی با مراجع سنتی دارد. این خدمات تعاملات مرجع همزمان با  کتابداران به طور زنده ایجاد می کند.

 

تفاوت عمده میان این فناوری جدید و خدمات مرجع سنتی وجود دارد:

-          کاربران برای دریافت پاسخ های خود نیازمند مراجعه به کتابخانه نیستند.

-          امکان ناشناخته ماندن برای هر دو کتابداران و کاربران

-          نبود ایما و اشاره و زبان بدن

-          نبود ختم مقبول مذاکره، در این خدمات کتابداران اغلب نمی دانند که آیا کاربر پاسخ مورد نیاز خود را دریافت کرده است یا نه، زیرا کاربران مصاحبه خود را به پایان نمی رسانند.

 

مزایای مرجع پیام رسان فوری

1-        این فناوری سرعت بیشتری در تعاملات دارد.

2-       کاربران و مشتریان پیام رسانی اغلب به صورت رایگان از این خدمات استفاده می کنند. این خدمت به کارمندان بخش مرجع امکان پاسخ گویی به تعداد بیشتری از مراجعه کنندگان را می دهد.

3-       آگااه کردن کتابداران از دریافت پیام فوری از طریق بخش صدا، آهنگ و علائم دیگر است. در واقع این نرم افزارها با روشن کردن رایانه کتابدار مرجع فعال می شوند و تا زمانی که رایانه خاموش نشده است به صورت فعال، دریافت پیام ها را اعلام می کند.

 

معایب مرجع پیام رسان فوری

    این خدمات مانند بسیاری از برنامه های گپ وب- مدار امکان عملکرد جست و جوی مشترک را ندارد. کتابداران با استفاده از برنامه های پیامک فقط می توانند بگویند کدام صفحات وب را نگاه کنند یا کدام لینک فرامتنی را کلیک کنند، اما هیچ اطمینانی از فهم کامل کاربر وجود ندارد

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ٩:٥٤ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

مرکز اطلاعات منابع آموزشی اریک  (‌ERIC )

   مرکز  اطلاعات منابع آموزشی اریک  مستقر  در  ایالات  متحده آمریکا ، نوعی  نظام  اطلاع رسانی در حوزه آموزش و پرورش است . این مرکز را  اداره تحقیق اصلاح نظام آموزشی وزارت آموزش و پرورش ایالات متحده در سال 1964 تاسیس کرده واز آن پشتیبانی می کند.

اهداف‌:

1)       تضمین دستیابی سریع به منابع انگلیسی زبان جهان درحوزه آموزش و پرورش

2)       تولید منابع جدید اطلاعاتی از طریق بررسی ، تلخیص ، و تجزیه و تحلیل منابع جاری اطلاعاتی

3)       ذخیره اطلاعات مربوط به پیشرفت های آموزشی ، یافته های پژوهشی و نتایح برنامه های نمونه در برنامه ریزی و فعالیت های آموزشی

ذخیره سازی اطلاعات با دو هدف انجام می گیرد: 1 – ایجاد پایگاهی جامع برای شناسایی مدارک جاری و مهم در هر حوزه یا مبحث مورد علاقه معلمان و سایر مراجعه کنندگان 2 – تسریع در دستیابی به مدارک بدون توجه به محل نشر آنها

فعالیت ها :

1-      فراهم آوری نظام و جامع گزارش های مجزا از هزارت منبع در ایالات متحده و منابع برگزیده که به زبان انگلیسی نوشته شده است

2-      انتخاب گزارش های جدید و مهم به منظور اشاعه آنها که در حال حاظر کمتر از یک سوم گزاش های جمع آوری شده از طریق نظام اریک اشاعه می گردد.

3-       چکیده نویسی و نمایه سازی گزارش  برای سهولت دسترسی کاربران

4-      انتشار ماهنامه پژوهش در آموزش و پرورش برای آگاه سازی کاربران

5-      پشتیبانی از نمایه نامه جاری نشریات آموزش و پرورش و

مشهورترین و مهم ترین محصول مرکز اریک ، پایگاه اطلاعات کتابشناختی است که سالهای 1966 تاکنون را پوشش می دهد. و بطور فصلی روزآمد می شود.منبع تعذیه این پایگاه دو چکیده نامه ادواری است که هر دو ماه یکبار منتشر می شود. عبارتند از : 1 – منابع آموزش و پرورش که شامل اسناد است 2 – نمایه نامه نشریات جاری آموزش و پرورش که مقالات نشریات را در بر می گیرد.

در حال حاضر  با افزوده شدن دو مرکز گردآوری و اشاعه اطلاعات شامل : کتابخانه مجازی اسک اریک و شبکه ملی اطلاع رسانی والدین . اریک دارای 18 مرکز اصلی گردآوری و اشاعه اطلاعات ، 11 مرکز فرعی گردآوری و اشاعه اطلاعات و 20 پیمانکار از بخش خصوصی است . هزینه اریک به وسیله اداره تحقیق و توسعه وزارت آموزش و پرورش ایالات متحده تامین می گردد. کتابخانه مجازی آن متن کامل اسناد و مقالات را برای والدین و مربیان فراهم و میز مجازی مرجع امکان دیگری است که همکاری میان علاقمندان به ترویج و بهبود تعلیم و تربیت را میسر می سازد.

 

تاریخ آموزش و پرورش ایران

تاریخ آموزش و پرورش ایران از ایران باستان تا 1380 هجری شمسی ( با تاکید بر دوره معاصر )

همراه با معرفی کلیه وزرای علوم ، معارف ، فرهنگ و آموزش و پرورش 

تالیف : امان اله صفوی

نوبت چاپ اول :1383  - انتشارات رشد

437 ص.

در این کتاب اطلاعات مربوط به تحولات و دگرگونی های آموزش و پرورش از عهد باستان تا سال 1380 هجری شمسی با تاکید بر دوره معاصر فراهم آمده است . آن چه که بشر در گذشته آموخته و عمل و تجربه کرده است. اکنون یا در آینده  برای انسان های کنونی یا در هر دوره ای از حیات بشری مثمر ثمر واقع شده  و براعمال و اندیشه آنها اثر گذار است . چرا که تاریخ هر کشور به منزله پلی است که بین گذشته و حال ارتباط برقرار می کند و سبب می شود که انسان از تحارب مفید گذشتگان بهره گیرد و خطاها و اشتباهات آنان را تکرار نکند.

و از میان عواملی که تاریخ بشر را می سازند . آموزش و پرورش نقش برتری بر عهد ه دارد. زیرا انسان در تعامل دایمی خود با محیط و اجتماع ، فرهنگ بشری را می سازد و آن را از طریق آموزش و پرورش به نسل جدید منتقل می کند. و این فرآیند پویا و تکاملی بی وقفه ادامه می یابد تا در این رهگذر به مقامی برسد که .....

این کتاب در دو بخش و ده فصل آراسته شده است . با مضامینی همچون عوامل تاریخی ، اجتماعی و فرهنگی تاثیر گذار و تاثیر پذیر در آموزش و پرورش در عهد باستان و دوره اسلامی  - عوامل تاثیر گذار و تاثیر پذیر در آموزش و پرورش ایران باستان  -  هدف ها و خط مشی های آموزش و پرورش  - عوامل سازمانی و تشکیلاتی وزارت آموزش و پرورش تا تاسیس دارالفنون تا 1380 – سیر تحولات شورای عالی آموزش و پرورش – تشکیلات سازمان مرکزی وزارت آموزش و پرورش که شامل سازمان های وابسته به وزارت آموزش و پرورش و .. است -   جایگاه تربیت معلم و آموزش صمن خدمت در نمودارهای سازمان مرکزی – نظام تحصیلی ایران از تاسیس دارالفنون تا سال 1380 – هدف های آموزش و پرورش از زمان تاسیس دارالفنون تا 1380 و...

 

دایره المعارف آموزش عالی

زیر نظر : دکتر نادر قلی قورچیان – دکتر حمید رضا آراسته – دکتر پریوش جعفری  و  به همت 130 نفر تالیف گشته است .

انتشارات : بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی - سال انتشار : 1383 

2ج .

این اثر با هدف اینکه به عنوان  مرجع و مخزن ادبیات آموزش عالی جهت ایجاد زبان مشترک حرفه ای و تخصصی مدخلی برای تصمیم سازی ، اداره و توسعه نظام آموزش عالی و نهادینه کردن آن به عنوان یک حوزه تخصصی در کشو ر باشد و بتواند بخشی از آرمانهای آموزش عالی کشور را با توجه به واقعیتهای موجود خلق ، محقق و گسترش دهد و تسهیل کننده و شتاب دهنده توسعه پایدار در کشور باشد تدوین گشته است.

در صفحات مقدماتی کتاب مراحل تدوین دایره االمعارف آموزش عالی و همچنین اهم فعالیتها و تصمیات شورای علمی که به عنوان ناظر علمی بر امر تدوین دایره المعارف تشکیل شده آورده شده است که عبارتند از : تعیین حدود و ثغور علمی دایره المعارف ، تعیین شیوه طبقه بندی و سازمان دهی محتوا ، تعیین و تصویب مدخلها ، تعیین حجم مقالات ( تعداد کلمات هر مقاله ) ، تصویب راهنمای نگارش مقاله و رسم الخط نگارش مقالات ، تصویب شیوه های فراخوان و سفارش مقاله و مهلت و مدت آن ، تعیین شیوه داوری و داوران مقالات ، تصمیم گیری درخصوص آماده سازی نهایی دایره المعارف در دو مجلد.

 دایره المعارف آموزش عالی در مقولاتی همانند آسیب  شناسی و آسیب زدایی پژوهشی کشور ، آسیبهای فرهنگی و اجتماعی دانشگاهها ، آموزش از راه دور ، آموزش عالی و توسعه سیاسی ، اخلاق در آموزش عالی ، انجمنهای علمی ایران ، بحران هدفمندی ومعناگرایی درجسارهای علمی و دانشگاهی ،  برنامه ریزی درسی و نیروی انسانی

تصمیم ساز ی ، تفکر هوشمند در آموزش عالی ‌، شوراها در آموزش عالی ایران  ظهور صنایع دانش ، سرمایه گذاری در آموزش عالی  ، دانشگاه و مسئله اسلام شدن ، دانشگاه و گفتگوی تمدنها ، دانشگاه فرهنگ و توسعه ، فرهنگ دانشگاهی ، فرهنگستان زبان ادب فارسی  و دیگر مضامین ارزشمند و قابل طرح رقم خورده است  . همچنین این اثر به بررسی و توصیف 64 نظام آموزشی دنیا می پردازد.

این دایره المعارف دارای دو نمایه ، نمایه نام و نمایه موضوع نیز می باشد.

 

 آدینه بوک  ( دایره المعارف کودک و نوجوان  )WWW. Adinebook.com                                                 

این دایره المعارف به دو زبان فارسی و انگلیسی به دسته بندی موضوعات به شرح ذیل پرداخته است.

هنر ، بیوگرافی و خاطرات ، کودک و نوجوان ، تاریخ ، سلامتی – ذهن و بدن ، ادبیات و داستان ، خانواده ، مرجع ، مذهب و روحانیت ، خانه و باغ ، علوم ، سرگرمی ، قانون ، پزشکی ، فنی و حرفه ای ، طبیعت ، کمک درسی و کنکور ، ورزش ، 13 تا 19 سال شامل :  علمی تخیلی ، قانتزی و مهارت های اجتماعی می باشد.

در هریک از موضوعات بالا برای مثال هنر به مقولاتی همچون طراحی ، موزه ها و تاریخ هنر می پردازد. و یا در قمست ادبیات و داستان در خصوص رمان ، شعر ، مقاله و کلاسیک و ... اطلاعات کتابشناختی کتب مربوطه  را ارائه می نماید.

این دایره المعارف بخشی با عنوان فروشگاه اینترنتی دارد که می توان از طریق آن به خرید کتب پرداخت . همچنین پرفروش ترین کتب را معرفی می نماید. برای دسترسی به کتب  نیز بخشی با عنوان لیست ناشران در این دایره المعارف وجود دارد که بر اساس حروف الفبا تهیه شده است .

قابل ذکر است این کتاب در قطع پالتویی در 494 صفحه تهیه ونشر   پیام آزادی و  کتابهای پرنده می باشد.

 

از دایره المعارف های دیگر برای کودکان و نوجوانان می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

نخستین دایره المعارف قرآنی کودک و نوجوان  www. Ettelaat. Com                   

دایره المعارف مدرسه ویژه کودک و نوجوا ن  www. Isffshop . com                      

دانشنامه                                                        www. jazirehdanesh.com                        

 

و همچنین بانک اطلاعات ادبیات کودکان  www. Iranak                            

و سایت اطلاع رسانی آموزش و پرورش                      www. Dmkh . ir         

و سایت های آموزشی            www. Mehranafkami. Com    

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ۸:٤٩ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

 

اولریخ: راهنمای بین المللی نشریات ادواری

 

این منبع معتبرترین ابزار کتابشناختی برای انتخاب نشریات ادواری در جهان محسوب می شود. پوشش زمانی آن از سال 1986 به بعد و پوشش جغرافیایی آن جهانی است. نوع اطلاعات ارائه شده در آن کتابشناختی و فاصله روزآمدسازیش بر طبق قالب[2] ارایه شده متفاوت است که ذکر خواهد گردید. برای هر عنوان نشریه بیش از 75 عنصر از ویژگیهای مربوط به مشخصات نشریه وجود دارد. این پایگاه دارای اطلاعات کتابشناختی مجلات، نشریا ت ادواری و روزنامه ها و سالنامه ها است. یکی از ویژگیهای اساسی این منبع این است که علاوه بر ذکر ویژگیهای عمومی نشریات به مانند عنوان، موضوع،  محل انتشار و ...، شماره رده بندی دیویی برای نشریه است که کار رده بندی در کتابخانه را راحتتر می کند. همچنین از مزایای اساسی این پایگاه می توان به خروجی آن به صورت کارت فهرستنویسی، انواع فرمهای سفارش نشریات از ناشران مختلف، نمایش اطلاعات استاندارد و همچنین اطلاعات تفصیلی اشاره کرد. ناشر مشهور این پایگاه اطلاعاتی انتشارات باوکر[3] است که در زمینه کتابشناختی بسیار مشهور و معتبر می باشد.  (1: 200- 201)

از ویرایش سی و دوم به بعد قالب چاپی، در جلد پنجم(جلد آخر) اطلاعات مربوط به روزنامه ها ارایه می گردد. در برخی موارد شماره رده بندی کنگره نیز آمده است. جلدهای اول تا سوم ویرایش 33 بخش متن یا فهرست مجلات با تنظیم الفبایی را شامل می شود و جلد چهارم دارای 7 نمایه گوناگون است که در زمان انتخاب راهنمای ما می باشند و عبارتند از:

  1. لیست نشریاتی که علاوه بر صورت چاپی صورت پیوسته نیزدارند.
  2. لیست فروشندگان
  3. لیست نشریات پیوسته
  4. لیست نشریاتی که انتشار آنها قطع شده است.
  5. لیست نشریاتی که به وسیله سازمانهای جهانی منتشر می گردند.
  6. نمایه شماره استاندارد بین المللی ادواریها
  7. نمایه عنوان

 در توضیحات مقدمه جلد اول، فهرست ناشران میکروفرم و همچنین فهرست موسسات فراهم کننده مقالات مجلات آورده شده است. (2: 126- 127 و 3)

این پایگاه که یکی از مهمترین منابع مرجع در شناسایی نشریات ادواری در جهان به شمار می آید شامل توضیحات بیش از 250هزار نشریه ادواری و حتی خبرنامه هاست. همچنین فهرست چکیده نامه هایی را که از مجلات چکیده می نویسند در خود دارد. کارگزاران نشریات ادواری را که دارای خدمات تحویل مدرک هستند را نیز در خود گنجانده و طرق دسترسی به نشریات همراه با قالب آنها نیز آمده است. قالب روی دیسک اولریخ، فصل به فصل روزآمد می شود، این در حالی است که قالب پیوسته آن هفتگی و قالب چاپی آن سالانه روزآمد می گردد. قالب الکترونیکی آن نقد و بررسی مجلات را نیز مورد ملاحظه قرار می دهد. در قالب پیوسته پیوند[4]هایی به مجلات و ناشران و فهرست مندرجات و چکیده مجلات و خدمات تحویل مدرک نیز تعبیه شده است. (4: 300)

آخرین اطلاعات راجع به اولریخ در سال 6- 2005  از این قرار است: راهنمای ادواریهای اولریخ دارای 186100 ادواری است که به صورت مرتب چاپ می گردند و زیر 896 سرعنوان موضوعی قرار گرفته اند و عناوین مجلات زیر هر موضوع الفبایی می گردند. آخرین  ویرایش این منبع با آخرین اطلاعات سال 2005 به روز شده است. فعلا اولریخ در سطح جهان جامعترین راهنمای نشریات ادواری است که داریم. این منبع حتی منابعی را که دیگر چاپ نمی گردند را نیز تحت پوشش قرار داده است. سری 4 جلدی آن دارای توصیف 6000 مجله روی دیسک و 36000مجله پیوسته و 5000 روزنامه و هفته نامه خبری است که در مورد تعدادی از نشریات شماره رده بندی کنگره و دیویی نیز قید شده است. چهل و چهارمین ویرایش آن مربوط به نوامبر 2005 با قیمت 850 دلار آمریکا عرضه می گردد. CSA از حامیان آن محسوب می شود و نماینده ارایه خدمات این منبع نیز می باشد. (5 و 6)

کتز علت آوردن International در نام آن را دارا بودن مواردی از انتشارات 70هزار ناشر از 200 کشور بیان می کند و می افزاید این نشریه برای 20000 عنوان از مجلات محبوب، 20-10 خط توصیف نوشته است. داده هایی که بر روی دیسک ارائه گردیده در واقع همان اطلاعاتی است که می توان آن را بر روی نسخه پیوسته یافت. آنطور که کتز در سال 1997 آورده، قالب پیوسته آن ماهانه روزآمد می شده ولی امروزه هفتگی است. مکمل رایگان آن نیز دو بار در سال می آید که استفاده از آن دردسر ساز است و مجبور به مراجعه به قالب چاپی می گردیم. کتز، صورت چاپی آن را برای کتابخانه های کوچک و متوسط و قالب الکترونیکی آن برای کتابخانه های بزرگ مناسب دانسته است. کتز در میان منابع مرجع، اولریخ را هم جزو منابع کتابشناختی و هم در بخش منابع مرجع آماده در بخش راهنماها نیز آورده که منطقی به نظر می رسد. (7: 106-107؛ 258)

فهرست منابع

1. جعفرنژاد، آتش. آشنایی با بانکهای اطلاعاتی. تهران: سمت، 1382.

2. سینایی، علی. مجموعه سازی در کتابخانه ها،جلد اول: انتخاب مواد کتابخانه ای. تهران: سمت، 1382.

3. بابایی، محمود. "معرفی پایگاههای اطلاعاتی خارجی(CD-ROM) موجود در مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران". فصلنامه اطلاع رسانی،دوره 11، شماره 3(بهار1375).

4. محسنی، حمید. مجموعه سازی و خدمات تحویل مدرک. تهران: کتابدار، 1383.

[ ۱۳٩۱/۱٠/٢٥ ] [ ۸:٤٦ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

[ ۱۳٩۱/۱٠/۱٠ ] [ ٩:٤٢ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه