علم اطلاعات و دانش شناسی

کتابداری - انجمن کتابداران - آموزش کتابداری - اخبار فرهنگی و کتابداری

A study at Strayer University found that most people think success is about achieving your personal goals.

Ultra successful people delight themselves by blowing their personal goals out of the water. They succeed along many different dimensions of life—their friendships, their physical and mental health, their families, and their jobs (which they are not only good at but also enjoy).

TalentSmart has conducted research with more than a million people, and we’ve found that ultra successful people have a lot in common. In particular, 90% of them are skilled at managing their emotions in order to stay focused, calm, and productive.

These super successful folks have high emotional intelligence (EQ), a quality that’s critical to achieving your dreams.

While I’ve run across numerous effective strategies that ultra successful people employ to reach their goals, what follows are twelve of the best. Some of these may seem obvious, but the real challenge lies in recognizing when you need to use them and having the wherewithal to actually do so.

1. They’re Composed

Ultra successful people are composed because they constantly monitor their emotions, they understand them, and they use this knowledge in the moment to react to challenging situations with self-control. When things go downhill, they are persistently calm and frustratingly content (frustrating to those who aren’t, at least). They know that no matter how good or bad things get, everything changes with time. All they can do is adapt and adjust to stay happy and in control.

2. They’re Knowledgeable

Super successful people know more than others do because they’re constantly working to increase their self-awareness. They vow constant growth. Whenever they have a spare moment, they fill it with self-education. They don’t do this because it’s “the right thing to do”; they do it because it’s their passion. They’re always looking for opportunities to improve and new things to learn about themselves and the world around them. Instead of succumbing to their fear of looking stupid, truly exceptional people just ask the questions on their mind, because they would rather learn something new than appear smart.

3. They’re Deliberate

Ultra successful people reach decisions by thinking things out, seeking advice from others, and sleeping on it. They know that (as studies show) impulsively relying too much on gut-instinct is ineffective and misleading. Being able to slow down and logically think things through makes all the difference.

4. They Speak with Certainty

It’s rare to hear super successful people utter things like “Um,” “I’m not sure,” and “I think.” Successful people speak assertively because they know that it’s difficult to get people to listen to you if you can’t deliver your ideas with conviction.

5. They Use Positive Body Language

Becoming cognizant of your gestures, expressions, and tone of voice (and making certain they’re positive) draws people to you like ants to a picnic. Using an enthusiastic tone, uncrossing your arms, maintaining eye contact, and leaning towards the person who’s speaking are all forms of positive body language that super successful people use to draw others in. Positive body language makes all the difference in a conversation because how you say something can be more important than what you say.

6. They Leave a Strong First Impression

Research shows that most people decide whether or not they like you within the first seven seconds of meeting you. They then spend the rest of the conversation internally justifying their initial reaction. This may sound terrifying, but by knowing this, you can take advantage of it to make huge gains in how people respond to you. First impressions are tied intimately to positive body language. A strong posture, a firm handshake, a smile, and open shoulders help ensure that your first impression is a good one.

7. They Seek Out Small Victories

Successful people like to challenge themselves and compete, even when their efforts yield only small victories. Small victories build new androgen receptors in the areas of the brain responsible for reward and motivation. The increase in androgen receptors increases the influence of testosterone, which further increases their confidence and eagerness to tackle future challenges. When you achieve a series of small victories, the boost in your confidence can last for months.

8. They’re Fearless

Fear is nothing more than a lingering emotion that’s fueled by your imagination. Danger is real. It’s the uncomfortable rush of adrenaline you get when you almost step in front of a bus. Fear is a choice. Exceptional people know this better than anyone does, so they flip fear on its head. Instead of letting fear take over, they are addicted to the euphoric feeling they get from conquering their fears.

9. They’re Graceful

Graceful people are the perfect combination of strong and gentle. They don’t resort to intimidation, anger, or manipulation to get a point across because their gentle, self-assured nature gets the job done. The word gentle often carries a negative connotation (especially in the workplace), but in reality, it’s the gentleness of being graceful that gives ultra successful people their power. They’re approachable, likeable, and easy to get along with—all qualities that make people highly amenable to their ideas.

10. They’re Honest

Super successful people trust that honesty and integrity, though painful at times, always work out for the best in the long run. They know that honesty allows for genuine connections with people in a way that dishonesty can’t and that lying always comes back to bite you in the end. In fact, a Notre Dame study showed that people who often lied experienced more mental health problems than their more honest counterparts.

11. They’re Grateful

Ultra successful people know that it took a lot of ambition, passion, and hard work to get where they are in life. They also know that their mentors, colleagues, families, and friends all played a huge role in their success. Instead of basking in the glory of achievement, super successful people recognize others for the wonderful things they’ve done for them.

12. They’re Appreciative

Truly exceptional people are able to achieve so much because they know the importance of slowing down and appreciating everything they already have. They know that a huge amount of their positivity, grit, and motivation comes from their ability to stay grounded and appreciate the opportunities that life has given them thus far.

Bringing It All Together

These habits can make any of us more successful if we use them every day. Give them a try and see where they take you.

What other habits set ultra successful people apart? Please share your thoughts in the comments section below as I learn just as much from you as you do from me.

ABOUT THE AUTHOR:

Dr. Travis Bradberry is the award-winning co-author of the #1 bestselling book, Emotional Intelligence 2.0, and the cofounder of TalentSmart, the world's leading provider of emotional intelligence tests and training, serving more than 75% of Fortune 500 companies. His bestselling books have been translated into 25 languages and are available in more than 150 countries. Dr. Bradberry has written for, or been covered by, Newsweek, TIME, BusinessWeek, Fortune, Forbes, Fast Company, Inc., USA Today, The Wall Street Journal, The Washington Post, and The Harvard Business Review.

[ ۱۳٩٤/٤/۱ ] [ ٤:٥۸ ‎ب.ظ ] [ جمشید چایانی - کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

[ ۱۳٩٤/۳/٢٦ ] [ ۸:٠٦ ‎ب.ظ ] [ جمشید چایانی - کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

[ ۱۳٩٤/۳/٢٦ ] [ ۸:٠۳ ‎ب.ظ ] [ جمشید چایانی - کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

[ ۱۳٩٤/۳/٢٦ ] [ ۸:٠٠ ‎ب.ظ ] [ جمشید چایانی - کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

امروزه در جامعه اى ما والدین نقش ویژه اى در آموزش فرزندان خود به عهده گرفته اند. این امر از یک سو به احساس مسئولیت و نگرانى آنها نسبت به آینده عزیزانشان مربوط مى شود، و از سوى دیگر ناشى از سهمى است که نظام آموزشى کشور و مدارس به عهده آنها گذاشته اند.
به هر حال ، اغلب پدران و مادران در برابر این مسئولیت خطیر از اطلاعات و دانش کافى برخوردار نیستند و مشتاق اند که بدانند چه باید بکنند.
مجموعه (کلیدهاى آموزشى کودکان و نوجوانان ) که یک جلد از آن را در دست دارید، هدفش ارائه اى راهکارهاى عملى و شیوه هاى مؤ ثرى است که مى تواند به والدین کمک کند تا فرزندانشان را در راه رشد علمى و آموزشى یارى کنند.
در ترجمه کتاب هاى این مجموعه و در موارد محدودى ، مثال ها و جایگزین هایى که براى خواننده ى ایرانى آشناتر و قابل استفاده تر باشد، به کار گرفته شده است .
نشر صابرین

مقدمه

سخنى با والدین
فکر مى کنم یکى از آدم هاى خوش اقبال بودم . خانه اى که در آن بزرگ شدم پر از کتاب بود و والدینم هر دو به مطالعه عشق مى ورزیدند. خواندن را خیلى زود آموختم و پس از آن همیشه مى خوانم . هنوز هم تفریح مورد علاقه ام خواندن است .
دختر کوچکى دارم که به کتاب هاى تصویرى علاقه مند است . در بغل من مى نشیند و صفحه هاى کتاب خود را ورق مى زند، گاهى نیز روى صفحه ها خم مى شود و اداى خواندن را در مى آورد. مطمئنم او نیز در آینده خوب مى تواند بخواند، اما این اطمینان را از کجا مى توان به دست آورد؟
توانایى خواندن فرزند خود را نمى توانم با قطعیت پیش بینى کنم اما بهترین کارى که مى توانم انجام بدهم این است که راه او را هموار کنم تا بتواند به ادبیات و متاب علاقه مند شود. از همان ابزارى استفاده مى کنم که در این کتاب پیشنهاد کرده ام : با هم خواندن ، به کتابخانه رفتن ، قصه تعریف کردن و فراهم آوردن محیطى مناسب براى مطالعه در خانه .
این که دخترم در امتحانات استاندارد نمره خوبى کسب کند یا از نظر سطح توانایى خواندن جزو بهترین بچه هاى کلاس باشد، براى من کافى نیست . مى خواهم به خواندن عشق بورزد، در داستان ها گم شود و در پایان هر داستان ، در حالى آن را کنار بگذارد که تحت تاءثیر آن قرار گرفته تغیر کرده است . اما هر پدر و مادرى مى داند که انتقال علایق خود به فرزندان کار ساده اى نیست . دخترم از هم اکنون نیز از خود اراده دارد. آیا او نیز به همان کتاب هاى علاقه خواهد داشت که من داشتم ؟ احتمالا نه . آیا مى توانم با این موضع کنار بیایم ؟ امیدوارم .
فعالیت ها و پیشنهادهاى این کتاب به چهار بخش تقسیم مى شود. بخش ‍ اول (مطالعه را با هم تجربه کنید) است . کارشناسان مطالعه با این مسئله موافق اند که مطالع والدین براى موفقیت بچه ها در خواندن ضرورى است . اما همه بر سر این موضع توافق ندارند. همانطور که خواهید دید، خواندن را مى توان به روشهاى مختلف در زندگى روزمره به کار برد و لازم نیست که حتما مانند یک درس رسمى به آن پرداخت .
بخش دوم ، (مطالب خواندنى در دسترس قرار دهید)، ممکن است غیر معقول به نظر رسد اما من خانه هایى را دیده ام که افراد آن کاملا هوشمند بوده اند اما تنها مطلب خواندنى که در آنجا یافت مى شد یکى دو تا کتاب آشپزى ، یک مجله الکترونیک یا نوشته هاى پشت جعبه کیک آماده بوده است . درست کردن یک کتابخانه در منزل نه مشکل و نه پر هزینه است . روش آن را به شما خواهم گفت .
دو بخش آخر به رفتارهاى فرزندتان و به برخورد خودتان مربوط مى شود. در (رفتار بچه ها را اصلاح کنید) چند روش استاندارد براى خواندن نقادانه ارائه داده ام که به راحتى مى توانید در خانه به کار گیرید.در (رفتار خود را اصلاح کنید) نشان داده ام که چگونه مى توانید با تغییر فکر و رفتار خود توانایى هاى فرزندتان را افزایش دهید. نمى گویم خودتان را از پایه عوض کنید: تغییرات ساده ى شما وضعیت فرزندتان را بهبود خواهد بخشید.
این کتاب از آن کتاب هاى نیست که از صفحه اول نا آخر بخوانید و دوباره در قفسه بگذارید، بلکه مجموعه اى است از پیشنهادها که مى توانید هنگام نیاز از آن استفاده کنید. در ابتداى هر فصل یک حکایت آورده ام که ممکن است احساس آشنایى را در شما نیز زنده کند و بگوید. (آها! من هم چنین تجربه اى داشته ام !) دستورالعمل هاى زیادى نیز در کتاب آورده ام : چگونه براى تابستان برنامه مطالعه شخصى خود را تنظیم کنید، چگونه در خانه نمایش اجرا کنید، چگونه هنگام تعمیر خانه تمرین خواندن کنید، چگونه از روى تصاویر قصه بگویید و الى آخر. فهرست کتاب هاى سرى ، داستان هایى
که کارتون یا فیلم آن ساخته شده است ، کتاب هاى مربوط به مناسبت هاى ملى و مذهبى ، نوارهاى قصه و مجله هاى کودکان را نیز آورده ام . این فهرست ها به شما کمک مى کند کتابخانه منزل خود را تاءسیس یا به آن چیزهایى اضافه کنید.
وقتى کتابى را تمام مى کنم که از آن لذت برده ام ، در بسیارى از اوقات دنبال کتاب هاى دیگرى درباره همان موضع یا از همان نویسنده مى گردم یا درباره موضوعى که قبلا برایم ناشناخته بود با دوستان یا خانواده بحث مى کنم و آنچه را خوانده و آموخته ام در زندگى خود به کار مى گیرم . اگر این کتاب را انتخاب کرده اید نشان مى دهد که دست دارید فرزندتان به خواندن علاقه مند شود. اما این نقطه آغاز راه است . امیدوارم پیشنهادهایم به شما کمک کند تا افکار خود را نیز پروش دهید و امیدوارم به این نتیجه برسید که در تلاش خود براى پرورش فرزندى که به خواندن علاقه مند است ، از منابع دیگر نیز کمک بگیرید.
کتى اى . زاهلر

بخش 1: مطالعه را با هم تجربه کنید
1.بگذارید فرزندتان ببیند که شما مى خوانید
وقتى براندن براى اولین بار به خانه ى جک رفت ، بیش از هز چیز مجذوب جعبه ى حیوانات شد. درون جعبه حیوانات یک لاک پشت کله سرخ و یک قورباغه بود که از برکه گرفته بود. کارت هاى بازى جک نیز براى براندن جالب بود اما موضوع دیگرى نیز توجه براندن را جلب کرد: مادر جک به بچه ها خوش آمد گفته بود، براى آنها نوشابه ریخته بود و برگشته بود سراغ کتابى که مشغول خواندنش بود.
براندن پرسید: (مادرت چه کار مى کند؟)
جک سرش را بالا مرد و گفت : (لابد دارد کتاب مى خواند.)
براندن مکث کرد و بالاخره پرسید: (مگر با این سن و سالش به مدرسه مى رود؟)
اولین نشانه موفقیت بچه ها در مدرسه ، مطالعه در خانه است . براى این که بچه ها در خانه مطالعه کنند باید یک الگوى رفتارى داشته باشند که در خانه مطالعه مى کند. اگر والدین کتاب بخوانند، احتمالا فرزندانشان نیز اهل خواندن مى شوند. اگر والدین اهل مطالعه نباشند، احتمالا فرزندانشان نیز اهل مطالعه نخواهند شد به نظر این بچه ها خواندن فعالیتى است که صرفا به مدرسه مربوط مى شود.
پس خیلى ساده است : اگر مى خواهید فرزندتان در مدرسه موفق باشد و اگر مى خواهید به مطالعه عشق بورزد، اگر مى خواهید فرزندتان را کتاب خوان بار بیاورید، خودتان باید مطالعه کنید.
اگر روزنامه صبح را هنگام صرف صبحانه تورق مى کنید خوب است اما به هیچ وجه کافى نیست . آنچه فرزندتان نیاز دارد این است که ببیند به طور مرتّب براى خواندن کتاب وقت زیادى مى گذارید.
اگر اهل مطالعه نیستید مقدارى کار مى برد:
باید ببینید که به خواندن چه مطالبى علاقه دارید.
باید در خانه کتاب داشته باشید. (به روش هاى 16 و 25 مراجعه کنید.)
باید تلویزیون را خاموش کنید. (به روش 46 مراجعه کنید.)
باید کارى در نظر بگیرید که فرزندانتان در زمان مطالعه شما به آن بپردازند. (چطور است به آنها هم کتاب بدهید؟)
هر چقدر هم که کتاب خواندن برنامه زمانى شما را تحت فشار قرار دهد و از وقت شما براى انجام کارهاى دیگر بکاهد. نتیجه آن در طولانى مدت با ارزش است . اگر خودتان از مطالعه کردن لذت نمى برید. چطور مى توانید انتظار داشته باشید فرزندتان لذت ببرد؟ اگر فکر مى کنید فرزندتان باید صرف این که بچه است کارى را انجام بدهد که خود شما انجام نمى دهید، کارتان از روى دورویى است . اگر وقت بگذارید و کتاب بخوانید به طور غیر مستقیم به فرزندتان مى گویید که خواندن مهم است . اما اگر برایش ‍ سخنرانى کنید و او را پند و اندرز دهید و برایش موعظه کنید، هرگز نمى توانید این پیام را به او منتقل کنید.

2.اطلاعاتى را که از مطالعه به دست مى آورید، تقسیم کنید
هر وقت که جرامایا از فرزندش پرسید: (امروز در مدرسه چه آموختى ) تنها جوابى که مى شنید این بود: (چیز خواصى یاد نگرفتم ) این بار تصمیم گرفت که سر میز شام سر صحبت را جور دیگرى باز کند و گفت :
(امروز در روزنامه خواندم که افرادى که کلسترول طبیعى دارند مى تواند بدون این که با مشکلى رو به رو شوند روزانه دو تا تخم مرغ بخورند.)
همه بلافاصله شروع به صحبت کردند. پسر نوجوانش بهتندى گفت : (هر چه راجع به کلسترول مى گویند چرت است .)
همسرش با تعجب گفت : (اصلا این طور نیست کلسترول خون عمویت بالاست و به همین دلیل در خطر بیمارى قلبى است .)
دخترش گفت : (بله ، ولى اگر واقعا راست مى گویند چراهر چند ماه یک بار، نظرشان عوض مى شود؟ کتاب بهداشت ما پنج سال پیش چاپ شده و مطالبى که در آن نوشته اند با آنچه امروز مى گویند کاملا تفاوت دارد.)
پسر جرامایا از جایش بلند شد و گفت : آگهى این مجله را نگاه کنید. تبلیغ تخم مرغ است که مى گوید حالا دیگر همه مى توانند تخم مرغ بخورند. مى بینید، هنوز نتیجه تحقیقات منتشر نشده است که تبلیغ در مجله چاپ مى شود! فکر نمى کنید مسئله کمى مشکوک است ؟)
جرامایا به پشتى صندلى خود تکیه داد. او از واکنش خانواده نسبت به سخنى که بدون قصد و غرض به زبان آورده بود، جا خورده بود.
شما از مطلبى که مى خوانید، روزانه چیزهایى مى آموزید. پس چرا آن را با خانواده خود در میان نگذارید؟ خبر کوتاه یک روزنامه ، شایعه اى که در خبرنامه شرکتتان چاپ شده یا آمارى که در گزارش سالانه چاپ مى شود مى تواند جرقه یک بحث یا گفت وگو را بزند.
بعضى از بچه ها بیشتر به هدف سرگرمى کتاب مى خوانند و گاهى از این که مى توان با هدف کسب اطلاعات نیز مطالعه کرد، بى خبرند. گرچه از کتاب هاى درسى خود در مدرسه اطلاعاتى به دست مى آوردند اما اگر آنها را به حال خود بگذاریم مطالب علمى را انتخاب نمى کنند. اما بزرگسالان بیشتر به هدف اطلاعات مطالعه مى کنند نه به این دلیل که دوست دارند، بلکه چون این مطالب بخش عمده اى از کار روزانه ى آنها را تشکیل مى دهد.
اگر اطلاعاتى را که از مطالعه خود به دست مى آورید با فرزندانتان در میان بگذارید، مى توانید آنها را براى خواندن به قصد کسب اطلاعات آماده کنید. با این کار به بچه ها مى فهمانید که به آنچه مى خوانید علاقه دارید و دوست دارید آنها نیز به آن علاقه مند شوند. وقتى بچه ها مى بینند که چگونه از اطلاعاتى که به دست آورده اید استفاده مى کنید، دیگر کمتر از خواندن به قصد کسب اطلاعات خواهند ترسید.
حتى مى توانید فرزندانتان را تشویق کنید اطلاعاتى را که از خواندن به دست مى آوردند با شما در میان بگذارند، اگر بپرسید: )در کتاب علوم شما درباره کلسترول چه چیزى نوشته اند؟) جالب تر از آن است که بپرسید: )امروز در مدرسه چه چیزى یاد گرفتى ؟)
حتى یک هفته بعد از صحبت کلسترول در خانواده جرامایا سر میز شام ، بحث همچنان داغ بود. دختر جرامایا یک بخش از کتاب بهداشت خودرا براى همه خوانده بود و همسر او نیز جزوه اى را زا مطب دکتر به خانه آورده بود.
پسرش با خواندن جزوه متقاعد شده بود که کلسترول مى تواند مسئله آفرین باشد اما همچنان اعتقاد داشت که کلکى در کار صنایع تولید تخم مرغ هست . از طرفى جرامایا نیز از این که دیگر مجبور نیست عبارت کلیشه اى از بچه ها بپرسد، تا آنها نیز از سر بى حوصلگى جواب دهند، سرشار از شادى بود چون خانواده اش واقعا با هم ارتباط کلامى برقرار کرده بودند.

3.با صداى بلند بخوانید
(لوک ) که تازه خواندن یاد گرفته بود، هنگام خواندن کتاب داشتان خود، سر این جمله گیر کرد: (آن را به من بده ، دادش روباه .) او همه کلمات را مى توانست بخواند اما معنى جمله را نمى فهمید. فکر مى کرد شاید جمله باید این طور نوشته مى شد: (آن را به دادش من بده ، روباه .) یا (آن را به دادش روباه من بده ) لوک هنوز علائم نقطه گذارى را خوب نمى فهمید و کلمات را تک تک و با لحن یکسان مى خواند و به همین دلیل نمى توانست معنى این جمله خاص را بفهمد.
لوک بعدها از پدرش خواست که داستان را با صداى بلند بخواند. پدرش ‍ قصه را با لحن مناسب خواند تا به جمله اسرار آمیز رسید و سپس قصه را تمام کرد. لوک تک تک کلمات داستان را فهمید.
درک مطلب بچه ها هنگام خواندن ، به طور طبیعى از توانایى آنها هنگام برقرارى ارتباط کلامى کمتر است . بچه ها هنگامى که مدرسه را شروع مى کنند صدها کلمه را مى فهمند اما فقط چند کلمه را مى توانند بخوانند یا بخش کنند. این اختلاف زمانى از بین مى رود که بچه ها در خواندن مهارت به دست بیاورند و کلماتى را که قبلا به صورت شفاهى استفاده مى کردند، به طور مرتب به صورت نوشتارى ببینند.
علاوه بر آن سطح توانایى بچه ها در خواندن ، از سطح علایق آنها نیز پایین تر است . بچه هاى کلاس اول قادر به درک مطالبى بسیار پیچیده تر از )بابا آب داد) هستند. اما چون هنگام خواندن مهارت کافى براى درک مطلب نوشتارى پیچیده ندارند، دچار محدودیت مى شوند.
یکى از مهم ترین کارهایى که مى توانید در طول عمرتان براى بچه ها انجام بدهید این است که با صداى بلند برایشان کتاب بخوانید. این کار را مى توانید کمى بعد از تولد آنها شروع کنید و تا پیش دبستانى و سال ها بعد نیز ادامه بدهید. هنگامى که با صداى بلند براى بچه ها کتاب مى خوانید، فرصت خوبى پیدا مى کنید که نوشته ها را با هم تجربه کنید. با این کار فرزندانتان به زبان توجّه مى کنند و مهارت هاى ضرورى درک مطلب آنها که در مدرسه و در سال هاى بعد به آن نیاز دارند، پرورش مى یابد.
براى موفقیت تحصیلى بچه ها، درک مطلب ، پرورش دایره ى لغات و قدرت تشخیص لغات آنها با میزانى که والدین با صداى بلند برایشان کتاب مى خوانند رابطه ى مستقیم دارد. مهم تر از آن این که وقتى با صداى بلند کتاب مى خوانند رابطه ى مستقیم دارد. مهم تر از آن این که وقتى با صداى بلند کتاب مى خوانید به بچه ها مى فهمانید که براى کتاب ارزش و اهمیت قائلید و کتاب خواندن بخش مهمى از تعاملات خانوادگى شما را تشکیل مى دهد.
چگونه با صداى بلند بخوانید
با حالت و لحن مناسب بخوانید.
براى هر یک از شخصیّت ها از یک صداى خاص استفاده کنید. از علائم نقطه گذارى کمک بگیرید تا لحن خواندنتان را عوض کنید یا براى افزایش ‍ تاءثیر خواندنتان مکث کنید.
با علاقه بخوانید و با متن درگیر شوید.
اگر به طرح داستان یا مشکلات شخصیت هاى آن علاقه مند شده اید به زبان بیاورید تا فرزندانتان بدانند. اگر اتفاقات هیجان انگیز است با لحنى هیجان زده بخوانید، اگر ترسناک است با لحنى بخوانید که نشان ترس ‍ است .
از سؤ ال هاى جدید و هوشمندانه استفاده کنید.
قبل از این که ورق بزنید، از بچه ها بپرسید که به نظرشان چه اتفاقى خواهد افتاد. از آنها بخواهید نام شخصیت هایى را که در تصاویر دیده مى شوند، بگویند. (براى مطالب بیشتر درباره خواندن جدى و هوشمندانه مراجعه کنید به روش 34.)
تماس چشمى برقرار کنید.
شما بازیگر هستید و فرزندتان تماشاچى . سرتان را بالا بیاورید و به حالت چهره فرزندتان توجه کنید. همراه او بخندید و براى اظهار نظر درباره روند داستان مکث کنید.
اگر درباره مهارت یا صدایتان هنگام خواندن ، درباره توانایى تان براى انتخابِ کتاب یا میزان وقتى که مى توانید براى این کار بگذارید نگرانى دارد، آن را برطرف کنید. خواندن با صداى بلند مهم تر از این است که بتوانید از آن چشم پوشى کنید و هیچ وقت براى شروع این کار دیر نیست .

4.روزنامه را خانوادگى بخوانید
پدرم همیشه اصرار دارد که قسمت طنزهاى کاریکاتورى روزنامه باعث شد تا ما خواندن یاد بگیریم . وقتى ما سه خواهر و برادر خیلى کوچک بودیم ، او این قسمت ها را برایمان مى خواند و وقتى من به کلاس اول رسیدم ، پدرم بنهانه مى آورد که وقت ندارد و پیشنهاد مى کرد خودمان بخوانیم . انگیزه ى خواندن در درون ما تقویت شد: ما واقعا دلمان مى خواست بدانیم که در این تصاویر خوش آب رنگ چه مى گذرد. پس از مدتى من مى توانستم براى خواهر و برادر کوچک ترم بخوانم و بالاخره نیز هر سه مى توانستیم بر سر این صفحات با هم بجنگیم و آنها را جدا از هم بخوانیم .
اگر فرصت کمى دارید که با فرزندانتان و براى آنها بخوانید، روزنامه مى تواند منجى شما باشد. سطح بیشتر روزنامه ها طورى است که بچه هاى بین کلاس سوم دبستان و اول راهنمایى مى توانند آنها را بفهمند، و بیشتر روزنامه ها شامل سبک ها و انواع ادبى گوناگونى است . پس هر یک از اعضاى خانواده مى تواند مطلبى را که باب طبع خود باشد در آنها پیدا کنند.
روزنامه هایى که صفحات ویژه ى کودکان و نوجوانان یا ویژه نامه کودکان و نوجوانان چاپ مى کنند از همه بهتر است چون مطالب آن هم مناسب فرزندان دبستانى شماست و هم مناسب فرزند نوجوانتان . پس وقتى از راه مى رسید همین طور روزنامه را نیندازید و بروید. هدف شما مشارکت خانوادگى است پس بگذارید فرزندانتان شما را در حال روزنامه خواندن ببینند.
اگر مى توانید یک قدم جلوتر نیز بروید و برخى از مطالبى را که خواندید با آنها در میان بگذارید. از فرزند ده دوازده ساله تان بپرسید درباره ى فیلم هاى جدید چه چیزى خوانده است و از فرزند نوجوانتان بخواهید مهم ترین اخبار ورزشى را برایتان بازگو کند. از فرزند دبستانى خود بپرسید کدام یک از مطالب طنز روزنامه از همه خنده دارتر بود. خودتان نیز مى توانید به نامه هاى جالبى که خوانندگان نوشته اند، یا به هر مطلب جالب دیگرى اشاره کنید. ضرورتى ندارد که هنگام مطالعه سکوت را رعایت کنید و خواندن روزنامه مى تواند فعالیت پر سر و صدایى باشد. هنگامى که به صورت فردى مى خوانید، با صداى بلند نیز اظهار نظر کنید و بدین ترتیب فرزندان خود را تشویق کنید که به صورت جدى بخوانند (مراجعه کنید به روش 34)، این مهارت به آنها کمک مى کند که آنچه را مى خوانند به خاطر بسپارند و آن را خوب درک کنند.

5.تشویق کنید که نسل هاى مختلف باهم بخوانند (خواندن بین نسلى )
استفان در یک خانواده اى گسترده در بروکلین بزرگ شد. پدربزرگ هایش ‍ چند ایستگاه دورتر و خاله ها، عمه ها، دایى ها و عموهایش همه در فاصله چند کوچه از آنها زندگى مى کردند. خانه آنها پر سر و صدا و پر رفت و آمد بود و همیشه پر بود از بچه ها، بزرگ ترها و از بوى غذاى ایتالیایى که روى اچاق مى پخت . استفان و خاله زاده ها و دایى زاده ها و عموزاده هایش همه خاطره شرین مهمانى هاى دوره اى بزرگ را که به صورت منظم در خانه اعضاى فامیل برگزار مى شد، به یاد مى آوردند.
همیشه بعد زا شام بچه ها را که خسته بودند و از نا رفته بودند به یکى از اتاق ها مى فرستادند و آنها را به صورت ردیفى روى یک تخت بزرگ یا روى تشک هایى روى زین مى خواباندند. وقتى همه بچه دراز مى کشیدند، فرد مورد علاقه شان مى آمد و قصه قبل از خواب را برایشان مى خواند. بیشتر اوقات خاله کارولین مى آمد و با لباس هاى مد روز و عطر لطیفش کنار تخت مى نشست و با لحن پر هیجان خود براى هر یک از شخصیت هاى داستان یک جور حرف مى زد و بچه ها با اظهار نظرهاى خود درباره طرح داستان مى خنداند. البته محبوب ترین قصه گو پدر بزرگ بود که بعد از 40 سال زندگى در بروکلین هنوز لهجه غلیظ ایتالیایى خود را حفظ کرده بود. آشناترین قصه ، با لهجه پدربزرگ بیگانه و جدید به نظر مى رسید. پدر بزرگ کتاب را از صفحه اول مى گشود و صفحه عنوان را با همان علاقه و حیرتمى خواند که خود قصه را.
بین ساختار خانوادگى و موفقیّت کودک در خواندن و زبان ، روابط دوجانبه اى وجود دارد که یکى از مهم ترین آنها در حیطه ى تعامل با بزرگسالان است . بچه هایى که به خانواده هاى گسترده تعلق دارند و به طور مرتب به دیدن اعضاى بزرگ تر فامیل مى روند و با بزرگسالان به گردش و مسافرت مى روند و به انجام فعالیت هاى مختلف مى پردازند، نسبت به بچه هایى که دست رسى کمترى به افراد بزرگسال دارند، در خواندن پیشرفته ترند.
این خبر براى والدین ناامید و خسته خبر خوبى است : توانایى هاى زبانى فرزندانتان و توانایى آنها در خواندن تنها به شما بستگى ندارد. اگر مى خواهید بچه هایى بار بیاورید که هم عاشق خواندن و هم خواننده هاى موفقى باشند، ایجاد ارتباط بین آنها و بزرگسالان دیگر مى تواند کمى از بار را از دوش شما بردارد.
اگر والدینتان مهمان شما هستند، از آنها بخواهید در آیین قصه خوانى شبانه شرکت کنند. اغلب پدربزرگ ها و مادربزرگ ها دوست دارند که بدین ترتیب مرکز توجه قرار بگیرند. گهگاهى از والدین یا از همسایه هاى مسن ترتان بخواهید هنگامى که از خانه بیرون مى روید از فرزندانتان مراقبت کنند، مطالب خواندنى نیز در اختیارشان قرار دهید تا با بچه ها بخوانند.
اگر بچه ها عادت کرده باشند که فقط والدین خودشان برایشان کتاب بخوانند، ابتدا باید آنها را آماده کرد تا بتوانند از سبک کتاب خوانى بزرگسالان دیگر لذت ببرند. به بچه ها بگویید که خوانندگان مختلف یک ترانه ى واحد را به صورت هاى متفاوت مى خوانند و هنرپیشه هاى مختلف یک نقش واحد را به صورت هاى متفاوت اجرا مى کنند. اگر کسى مى خواهد براى اولین بار براى فرزندانتان قصه بخواند، بهتر است کتاب جدیدى را در اختیار او قرار دهید، تا این که کتابى را بخواند که مورد علاقه بچه هاست و داستان آن را از بر مى دانند.
استفان اکنون پدر دو نفر است و فامیل هایش در سراسر کشور پخش ‍ شده اند اما چون از قصه خوانى بین نسلى خاطره خوبى دارد سعى کرده است تجربه ى دوران کودکى خود را براى فرزندانش بازسازى کند. آنها خانه مسنى را که در همسایگى شان زندگى مى کند، به صورت منظم دعوت مى کنند تا صبحانه را با آنها صرف کند و مجله هاى بچه ها را با آنها بخواند. همسر استفان ، مارسیا، براى مراقبت از بچه ها از افرادى از هر سن و سال کمک مى گیرد. استفان و مارسیا از این که بچه هایشان شب را در منزل دوستانشان بگذرانند یا دوستانشان شب را در منزل آنها بگذرانند استقبال مى کنند و قصه خوانى را در برنامه چنین شب هایى مى گنجانند.
وقتى پدر مارسیا به خانه آنها مى آید، با بچه ها در طبیعت قدم مى زند یا آنها را به باغ وحش مى برد و وقتى بچه ها به خانه او مى روند، او آنها را به دفتر کار خود مى برد تا روز خود را به تعامل با بزرگسالان مشغول کار بگذرانند. گرچه بچه ها فقط 5 و 8 سال سن دارند، دایره ى لغات آنها و توانایى شان براى گفت و گو و تعامل با بزرگسالان به صورت واضحى پیش رفته است .

6.تشویق کنید که بچه هاى یک نسل با هم بخوانند (خواندن بین نسلى )
دختر 14 ساله آندریا اخیرا به نقش پرستار بچه هاى خانواده ارتقا یافته است . ه ثابت کرده است که مى توانند برادران دوقلوى خود را به خوبى غذا بدهد، به حمام ببرد و به موقع بخواباند. اما هنگامى که قصه قبل از خواب را براى بچه ها مى خواند، کارش واقعا مى درخشد. آندریا مى گوید: (از اول باید از نرا مى خواستم قصه را بخواند. او واقعا هنر پیشه است و کارى مى کند که قصه ها زنده بشوند! الان دوقلوها حتى وقتى من هم در خانه هستم مى خواهند که قصه را نرا بخواند. گرچه چندان احساس خوبى به من دست نمى دهد که بچه ها نرا را به من ترجیح دهند اما به هر حال وقت من شب ها آزاد مى شود که عالى است . گاهى من هم پیش پسرها مى نشینم و به قصه اى که نرا مى خواند گوش مى دهم !)
قانونى وجود ندارد که بگوید فقط بزرگسالان باید براى بچه ها کتاب بخوانند، بچه هاى بزرگ تر مى توانند از این فرصت استفاده کنند و هنرهاى خود را به رخ خواهرها و برادرهاى کوچک تر خود بکشند. این کار به نفع خواننده ، شنونده و به نفع شماست .
خواندن با صداى بلند، باعث فصاحت مى شود و دایره لغات بچه ها را بهبود مى بخشد و به آنها مى آموزد که چگونه با حالت و لحن مناسب بخوانند. جلب رضایت شنوندگان کم سن و سال کار ساده اى نیست و کسى که مى خواهد قصه را با موفقیت بخواند و به جاىِ هُو با هوراى شنوندگان مواجه شود، باید با احساس ، با صدایى واضح و با لحن مناسب بخواند. اگر به طور موقت این نقش خود را به فرزند بزرگ ترتان محوّل کنید تجربه خوبى به دست مى آورد و ممکن است انگیزه پیدا کند که این نقش را به خوبى اجرا کند.
هنگامى که روابطه نسبتا صلح آمیز است ، بچه هاى کوچک تر از صرف وقت با خواهران و برادران بزرگ تر خود سود مى برند. وقتى کوچک ترها مى بینند که خواندن چقدر مهم است مى بینند که بزرگ ترها با موفقیت مى خوانند. خود نیز براى خواندن انگیزه پیدا مى کنند. اگر فرزند بزرگ تر خود را تشویق کنید کتاب هاى مورد علاقه خود را با صداى بلند بخواند بسیار مؤ ثر است . وقتى بچه ها براى بچه ها یک کتاب مى خوانند، کمى بار از دوش شما برداشته مى شود. شما همیشه فرصت ندارید که کارتان را کنار بگذارید و براى آنها کتاب بخوانید، شاید حتى فرصت نکنید مطالبى را که روى بسته بندى مواد غذایى نوشته شده است براى بچه ها بخوانید. اگر فرزند بزرگ ترتان سواد خواندن دارد، مى تواند به شما کمک کند، دستور بازى ها را بخواند، معنى لغتى را در لغت نامه پیدا کند و قبل از خواب براى خواهر یا برادر کوچکش قصه بخواند.

7. با صداى بلند با همدیگر بخوانید
برنیس همیشه براى پسرش جروم با صداى بلند کتاب مى خواند و ساعت کتاب خوانى شاعت مورد علاقه هر دوى آنهاست . اکنون که جروم در کلاس ‍ دوم دبستان است برنیس متوجه چیز جدیدى شده است : هنگامى که مادرش کلمات را با صداى بلند مى خواند، اغلب اوقات جروم نیز لب هاى خود را حرکت مى دهد و بدون صدا مى خواند. گاهى نیز روى صفحه خم مى شود و به بخشى جلوتر از آنچه برنیس مى خواند توجه کند. برنیس گاهى مکث مى کند واز جروم مى پرسد که آیا علاقه دارد کهخودش براى مادرش ‍ بخواند، اما جرو همیشه مى گوید نه و از مادرش مى خواهد که خواندن را ادامه دهد.
وقتى بچه ها یاد گرفتند که به تنهایى بخوانند، باز هم باید به کار خود ادامه بدهیم و براى آنها با صداى بلند کتاب بخوانیم . البته مى توانیم روال کار را تغییر دهیم . اکنون دیگر مى توانیم کار خواندن را با فرزندمان تقسیم کنیم . براى این کار روش هاى زیادى وجود دارد که برخى از آنها را توضیح مى دهیم . اگر فرزندتان در برابر این کار مقاومت کرد، از آن یک بازى بسازید. خواندن شعرها به صورت مشترک به طور طبیعى از هر چیز دیگرى راحت تر است اما انواع دیگر قطعات ادبى را نیز مى توان به صورت مشترک خواند.
چگونه کار خواندن را تقسیم کنیم
نفرى یک خط.
شما خط اول را بخوانید، خط دوم ، و الى آخر. روش دیگر این است که نفرى یک صفحه بخوانید.
شما: یکى بود یکى نبود
کودک : زیر گنبد کبود
دیالوگ .
شما روایت را بخوانید و فرزندتان دیالوگ را، یا هر یک از شما متن گفته هاى یکى از شخصیت ها را بخوانید.
شما: بچه ها در را باز کنید، من مادرتونم . (آقا گرگه )
کودک : اگر تو راست مى گى ، دست هایت را نشان بده !(شنگول )
(قصه شنگول و منگول )
شما: لک لک به مرد گفت : مرا آزاد کن ، من لک لکم ، نه دُرنا.
کودک : من ترا با دُرناها گرفتم و همراه دُرناها هم مى کشمت .
(مورچه و کبوتر)(1)
ترجیح بند (بند برگردان )
شما: که یکى هست و هیچ نیست جز او.
هر دو: وحده لا اله الا هو
(هاتف اصفهانى )
با همدیگر (هر دو با هم مى خوانید.)
هر دو: دویدم و دویدم
سر کویى رسیدم
دوتا خاتونى دیدم ...
وقتى با همدیگر با صداى بلند مى خوانید به فرزندتان مى گویید که خواندن با صداى بلند تنها کار شما نیست ، بلکه کارى است که از آن لذت مى برید و فرزندتان نیز مى تواند از آن لذت ببرد. یکى از محاسن آن این است که همیشه نسبت به توانایى فرزندتان در خواندن ، یعنى میزان روان بودن ، درک مطلب و دایره لغات او آگاهى خواهید یافت . فایده دیگر آن این است که فرزندتان را براى خواندن براى هم نسل هاى خود آماده مى کند (مراجعه کنید به روش 6)، که اگر کودک خردسالى داشته باشید و وقتتان نیز کم باشد، کمک بزرگى است .

8.درباره مطالب مورد علاقه خود در خانواده صحبت کنید
(تازگى ها چیز جالبى خوانده اى ؟)
(رمانى که من مى خوانم درباره مردم زادگاه توست !)
(در شماره ى این ماه مجله ى بهداشت مقاله اى هست که حتما باید بخوانى )
تو تا به حال از قصر امین پور چیزى خوانده اى ؟ حتما از او خوشت مى آید!)
(به محص این که کتاب هفته را بخوانم آن را به تو قرض مى دهم .)
بسیارى از بزرگسالانى که من مى شناسم خیلى راحت کتاب ها و مقاله هایشان را با همدیگر عوض مى کنند، انگار که یک پیمانه شکر یا مته برقى را مى خواهند قرض بگیرند. با این کار مى توانید نویسندگان جدید و انواع سبک هاى ادبى جدید را کشف کنید، علایق تازه اى پیدا کنید و در عین حال دوستانتان و سلیقه ى آنها را نیز بشناسید.
اما بسیارى از همین بزرگسالان که کتاب هاى خود را به دوستانشان قرض ‍ مى دهند هرگز به این فکر نمى افتند که همین تبادل ساده را نیز در خانه آغاز کنند. اگر مى خواهید فرزندان خود را با آنچه مى خوانید آشنا کنید و خود نیز با آنچه فرزندانتان مى خوانند آشنا شوید، بهترین روش این است که درباره مطالب مورد علاقه ى خود در خانواده صحبت کنید.
آیا مطلب جذّابى مى خوانید؟ درباره اش صحبت کنید! اگر فرزندانتان کوچک تر از آنند که بتوانند آن مطلب را بخوانند اشکالى ندارد. کافیست بفهمید که از آنچه مى خوانید لذت مى برید و به آن علاقه دارید و دوست دارید که علاقه ى خود را با آنها در میان بگذارید.
فرزندان بزرگ ترتان را نیز تشویق کنید که درباره ى آنچه مى خوانند صحبت کنند و بگویند که چه جنبه اى از آن را دوست دارند (مراجعه کنید به روش ‍ 38.) آیا علاقه دارند که قسمت کوتاهى از آن را براى شما با صداى بلند بخوانند؟ آیا از همان نویسنده مطلبى هست که به درد بچه هاى کوچک تر خانواده بخورد؟
به صورت خانوادگى به کتابخانه بروید و پس از بازگشت به خانه همیشه این آیین را اجرا کنید: کتاب ها را در یک قفسه ى مخصوص کتابخانه بگذارید. این کار دو فایده دارد: اول این که کتاب هاى کتابخانه کمتر گم مى شوند و کمتر اتفاق مى افتد که در بازگرداندن آنها تاءخیر کنید و دوم این که همه اعضاى خانواده مى بینند که بقیه چه کتابى مى خوانند. بچه ها به تدریج علایق خود را در زمینه هاى مختلف ، از غذا و لباس گرفته تا مطالب خواندنى ، پیدا مى کنند. اگر بتوانند ببینند که افراد دیگر چگونه براساس ‍ ملاک هاى متفاوت انتخاب مى کنند، خود نیز مى توانند علایق خود را در زمینه کتاب خوانى گسترش دهند و به سلیقه ى ناب ترى دست یابند.

9.صحنه هاى مورد علاقه خود را در خانواده اجرا کنید
سارا کتابش را بست و کنارى گذاشت . او با لذت گفت : (پدر مى دانى بهترین قسمت داستان شازده کوچولو (2)کجاست ؟
پدرش در حالى که سرش را از روى روزنامه بر مى داشت ، گفت : (نه ، کجاست ؟)
(وقتى که بالاخره یک روز صبح ، درست به هنگام میدن خورشید، خودنماى کرده بود.
- آه من هنوز خواب آلوده ام ... از شما عذر مى خواهم ... گیسوانم چقدر آشفته است ...
آن وقت شازده کوچولو نتوانسته بود از تعجب و تحسین خود دارى کند.
و پدرش همراه با سارا گفت : (تو چه زیبایى !)
- گل به نرمى گفته بود: مگر نیستم ؟! آخر من هم با خورشید در یک دم شکفته ام ...)
در یک لحظه شده بود گل و پدرش شازده کوچولو!
معلمینى که هنرهاى زبانى را آموزش مى دهند، فواید تئاتر را در این زمینه به خوبى درک مى کنند. تئاتر بچه ها را در متن دیالوگ ، شخصیت پردازى و طرح قرار مى دهد و به آنها کمک مى کند آنچه را که مى خوانند بهتر درک کنند و به خاطر بسپارند. با این روش عالى نیز مى تونید بچه هایى را که به خواندن تمایل ندارند، ترغیب کنید که مهارت هاى خود را بیازمایند.
همان طورى که در مثال قبل دیدید، لازم نیست صحنه اى را که مى خواهید اجرا کنید، صحنه پیچیده اى باشد. مى توانید صحنه را با تعریف داستان مورد علاقه فرزندتان بازسازى کنید. هنگامى که به صورت خانوادگى کتاب مى خوانید، اگر پس از خواندن یک صحنه پرحادثه خواندن را قطع کنید و آن را اجرا کنید، لذت بخش است . از توانایى فرزندانتان براى اجراى صحنه به راحتى پى مى برید که چه مقدار از آن را به خاطر سپرده اند و پیچیدگى هاى شخصیت ها و طرح را تا چه حد درک مى کنند.
چگونه صحنه ها را در خانه اجرا کنیم
1. صحنه اى ساده را که آغاز و پایانى مشخص دارد انتخاب کنید.
2. نقش هر فرد را مشخص کنید یا اجازه بدهید بچه ها نقش دلخواه خود را انتخاب کنند.
3. ابتدا صحنه ها را مغشوش و به هم ریخته یادآورى کنید و بعد آنها را به ترتیب وقوع مشخص کنید.
4. صحنه را اجرا کنید و در صورت امکان از دیالوگ و حرکت نیز استفاده کنید.
5. در آخر درباره آن بحث کنید: هر یک از شخصیّت ها چه احساسى دارد؟ علت رفتارهاى آنها چه بوده ؟ در آینده چه اتفاقى ممکن است رخ بدهد؟
هر چه تعداد فرزندانتان بیشتر باشد یا هر چه بچه هاى بیشترى را بتوانید به این کار مشغول کنید، تئاترتان پیشرفته تر مى شود. در صورت تمایل مى توانید همه بچه هاى محل را درگیر کار کنید. از آنها بخواهید متن نمایش ‍ را براساس داستان هاى مورد علاقه خود بنویسند، لباس بازى خود را درست کنند، نقش هاى خود را تمرین کنند و نمایش را براى دوستان و والدین خود اجرا کنند. بعضى از بچه هایى که به هیچ وجه علاقه اى به خواندن نشان نمى دهند، کاملا مایل هستند متن گفت وگوهاى خود را حفظ کنند، آنها به خوبى از پس این کار برمى آیند و نقش خود را به صورت عالى در برابر تماشاچیان اجرا مى کنند. نقش بازى کردن یکى از بهترین روش ها براى مشغول کردن بچه ها به خواندن است و به آنها انگیزه مى دهد که خود نیز به تنهایى کتاب بخوانند.

10.خواندن کتاب هاى مورد علاقه ى خود را به فرزندانتان توصیه کنید
در انبارى خانه پدر و مادرم یک جعبه پر از کتاب است که اغلب کتاب هاى آن را من و خواهرم خوانده ایم . امروزه بسیارى از آن کتابها به سختى پیدا مى شود اما آنها همه کتاب هاى مورد علاقه مادرم بودند و او آنها را براى ما نگه داشته بود. با دیدن علاقه اى که مادرمان نسبت به آن کتاب ها نشان مى داد، توجه ما نیز به آنها جلب شد. براى ما باز کردن کتاب هاى قدیمى با جلد اعلاى خاک آلود و صفه آرایى و حروفچینى قدیمى شان ، خیلى هیجان انگیز بود. قدیمى بودن کتاب ها باعث مى شد فکر کنیم که مخصوص ‍ بزرگسالان و مهم هستند.
کتاب هاى مورد علاقه شما در دوران کودکى چه بود؟ آیا آنها را در اختیار فرزندتان قرار داده اید؟ اگر خواندن کتاب هاى مورد علاقه خود را به فرزندانتان توصیه کنید دو مطلب را به صورت ظریف و غیر مستقیم به آنها مى فهمانید: اول این که خودتان به خواندن علاقه دارید و دوم این که فرزندانتان را آن قدر دوست دارید که مى خواهید علاقه خود را با آنها نیز در میان بگذارید.
طبق تحقیقى که کارول چامسکى (3) در 1972 انجام داد، بین مراحل رشد زبانشناختى بچه ها و تعداد کتاب هایى که مادران آنها با خاطره خوب از دوران کودکى خود به یاد داشته و براى فرزندانشان خوانده اند، رابطه مهمى وجود دارد. وقتى مادران کتاب هاى گوناگون و مورد علاقه دوران کودکى خود را به یاد مى آوردند، بچه ها نیز به ارزش این کار نزد مادرانشان پى مى برند و نسبت به بچه هاى دیگر براى کتاب خواندن ارزش بیشترى قائل مى شوند.
پس به گذشته خود بیاندیشید، در صورت لزوم به کتابخانه سرى بزنید تا خطراتتان زنده شود. شاید ببینید که یکى از نویسندگان مورد علاقه دوران کودکى تان هنوز مى نویسد و کتاب هاى جدید بسیارى وجود دارد که مى توانید همراه با فرزندتان براى اولین بار بخوانید.
اگر فرزندتان مانند شما نیست و به کتاب یا نویسنده خاصّى شور و شوق نشان نمى دهد، ناامید نشوید. سلیقه هاى افراد با هم متفاوت است و براى این که کسى به کتاب هاى چارلز دیکنز یا سى .اس .لوئیس علاقه مند شود، شاید لازم باشد که سلیقه اش پرورش یابد. مهم تلاش است . همین که به طور غیرمستقیم به فرزندتان بفهمانید که شما نیز زمانى کودک بودید و توانایى ها و علائق تان نیز در حد یک کودک بود، باب هاى ارتباط و گفت وگو بین شما گشوده مى شود.

11.براى خواندن دلیل هاى عملى بیاورید: خرید
ایوا که دخترى 13 ساله است ، از دسته مجله هایى که خاله اش به او داده بود رو برگرداند و غرغر کنان گفت : (حوصله ام سر رفته !) خاله اش که کلافه شده بود پرسید، (خوب مى خواهى چه کار کنى ؟ باران مى بارد و نمى توانیم ساحل برویم . تنها کارى که مى توانیم بکنیم خواندن است !)
ایوا ناله کنان گفت : (من از خواندن متنفرم ، اگر در خانه خودمان بودم به مرکز خرید مى رفتم .)
- (مرکز خرید؟ باشد، نزدیک ترین مرکز خرید 20 کیلومتر از اینجا فاصله دارد. به آنجا مى رویم ولى باید براى خرید تابع قواعدى باشى که من تعین مى کنم .)
ایوا گفت : (قبول است !)
وقتى حب مرکز خرید رسیدند، خاله ایوا از او خواست جاى پارک را پیدا کند و موقعیت آن را به خاطر بسپارد و سپس راهنماى مرکز خرید را به ایوا نشان داد و گفت :
(سه تا از فروشگاه ها را انتخاب کن و راه رسیدن به هر کدام را نیز پیدا کن .)
ایوا دو تا از فروشگاه هاى زنجیره اى مورد علاقه خود و یک فروشگاه که نام جالبى داشت انتخاب کرد. دست خاله اش را گرفت و او را کشان کشان در راهروهاى مرکز خرید برد تا تابلوى اولین فروشگاه را دید.
خاله اش گفت : (خیلى خب ، حالا قسمتى را پیدا کن که لباسهاى اندازه تو را به نمایش گذاشته اند، مى توانى سه تا از لباس ها را پرو کنى .)
ایوا به سرعت دستورهاى خاله اش را اجرا کرد. یکى از لباس ها واقعا افسانه اى بود اما خاله اش باز هم قواعدى داشت : (به مارک لباس دقت کن . آیا قابل شست و شو ( در ماشین لباس شویى ) است ؟)
متاءسفانه این طورى نبود و ایوا آن را سر جایش گذاشت و همراه خاله اش به فروشگاه دوم رفت و قبل از این که به فروشگاه سوم بروند ایوا لباس هاى زیادى را پرو کرده بود اما آنها را به علت قیمت ، عدم شست و شو یا جنس ، کنار گذاشته بود. در آخرین همان چیزى را پیدا کرد که مى خواست . به سمت ماشین حرکت کردند و ایوا از خاله خود تشکر کرد و گفت : (ببخشید اما من واقعا نمى توانم وقت خود را با خواندن بگذرانم .)
خاله اش گفت : (منظورت چیست ؟ از وقتى که براى خرید آمدیم تو قدم به قدم مشغول خواندن بوده اى !)
بچه ها به سختى مى توانند بین خواندن و فعالیت هاى روزمره خود ارتباط برقرار کنند، به خصوص اگر خواندن را صرفا فعالیتى درسى بدانند. حتى یک خرید ساده نیز به خواندن نیاز دارد و اگر دستورالعمل ساده زیر را به کار گیرید، فرزندتان متوجه آن خواهد شد.
چگونه هنگام خرید تمرینِ خواندن کنیم
از فرزندانتان بخواهید اجناسى را که مى خواهید در راهنماى فروشگاه پیدا کنند و با خواندن علائمى که از سقف آویزان شده است محل مورد نظر را شناسایى کنند.
از فرزندانتان بخواهید مارک هاى مختلف پودر رخت شویى ، ماست ، حبوبات و غیره را از نظر قیمت ، محتویات و اندازه بسته بندى آن با هم مقایسه کنند. با همدیگر ببینید که کدام جنس براى خریدن بهتر است .
علائم تجارى اى را که فرزندتان مى شناسد به او نشان بدهید و براى او توضیح بدهید که تولیدکنندگان از این علائم تجارى استفاده مى کنند تا مردم بتوانند محصولات آنها را در یک نگاه و بدون خواندن کلمات ، پیدا کنند. حتى فرزند پیش دبستانى شما نیز مى تواند محصولات مورد علاقه خود را با )خواندن ) علامت تجارى آنها پیدا کند.
از فرزندانتان بخواهید براساس ملاک هایى که بر ایشان ذکر مى کنید، مارک مشخصى را براى یک محصول انتخاب کنند. مثلا از آنها بخواهید بیسکوئیتى را انتخاب کنند که نسبت به سایر بیسکوئیت ها شکر کمترى در تهیه آن به کار رفته باشد یا نوشابه اى را پیدا کنند که بدون کافئین باشد.
هنگامى که اجناس خریدارى شده را در منزل جابه جا مى کنید با فرزندانتان صحبت کنید و بگویید که خواندن چگونه به شما کمک مى کند تا بتوانید خوب خرید کنید و مواردى را که هنگام خرید از خواندن استفاده کردید برشمرید. مثلا: براى پیدا کردن مغازه ، انتخاب کالا، پیدا کردن بخش مورد نظر فروشگاه ، انتخاب چک پول مناسب و الى آخر. از بچه ها بخواهید تعریف کنند که چه چیزهایى را هنگام خرید خواندند و از آنها بخواهید تصور کنند که اگر نمى توانستند خوب بخوانند، چگونه خرید برایشان سخت تر، گران تر و وقت گیرتر مى شد.

12. براى خواندن دلیل هاى عملى بیاورید: آشپزى
مونا هم از خاطره روزهایى که در منزل مادر بزرگش غذا مى خوردند لذت مى برد.
(من با کتاب آشپزى روى چهارپایه بلندى مى نشستم و برادرم مایرون که در هیچ زمان دیگرى حاضر نبود پیش بند ببندد، پیش بندى به تن مى کرد. مادر بزرگ مثل سرهنگى که سربازانش را تمرین مى داد، داد مى زد: بعد چى ؟ بعد چى ؟ و من صورت مواد لازم را مى خواندم و مایرون و مادر بزرگ این طرف و آن طرف مى رفتند تا همه چیز را پیدا کنند و بچینند، بعد مادر بزرگ مى گفت : بعد چى ؟ بعد چى ؟ و من مراحل تهیه غذا را به ترتیب مى خواندم و مایرون داد مى زد: (نوشته یک پیمانه یا یک چهارم پیمانه ؟) همه چیز آشفته به نظر مى رسید ولى واقعا لذت بخش بود. من هنوز هم از خواندن کتاب هاى آشپزى لذت مى برم ، همه آنها یک ساختار قابل پیش بینى دارند. البته مایرون هم در ارتش آشپز شده است و هر وعده براى صدها نفر غدا مى پزد.
بسیارى از بچه ها هرگز به این فکر نمى افتند که )چرا باید خواند؟) اما بعضى از بچه ها نیاز دارند که رابطه بین خواندن و مسائل عملى را ببینند.
فرزندتان از دیدن این که هنگام آشپزى از مهارت خواندن خود استفاده مى کنید، سود مى برد. حتى اگر براساس غریزه ى خود آشپزى مى کنید و هرگز کتاب آشپزى باز نمى کنید، باز هم هنگام آشپزى مى خوانید و فرزندتان مى تواند در این کار به شما کمک کند.
چگونه هنگام پختن غذا تمرینِ خواندن کنیم
1. اگر از کتاب آشپزى استفاده مى کنید، از یکى از فرزندانتان بخواهید صورت مواد لازم را بخواند و از دیگرى بخواهید جاى هر یک از مواد را در قفسه ها پیدا کند.
2. از یکى از فرزندانتان بخواهید مراحل تهیه غذا را یکى یکى بخواند. این مراحل را در صورت امکان با کمک فرزندتان انجام دهید.
3. هنگام کار به هر چیزى که مى خوانید اشاره کنید. علاوه بر دستور پخت غذا چیزهاى دیگرى نیز هست که باید آنها را بخوانید:
اگر مى خواهید فرزندتان تجربه ى جالبى از خواندن داشته باشد، از او بخواهید دستور غذاى مورد علاقه خود را انتخاب کند، از موادى که باید براى پختن آن بخرد، صورتى تهیه کند، به فروشگاه برود و آن مواد را پیدا کند و سپس در پخت غذا به شما کمک کند. پخت غذا کارى اساسى و روزمرّه است اما به خوبى نشان مى دهد که مردم چگونه در زندگى واقعى خود از خواندن استفاده مى کنند.

13.براى خواندن دلیل هاى عملى بیاورید: تعمیر خانه
شوهرم بى صبرانه انتظار روزى را مى کشد که بچه هایمان بزرگ شوند و بتوانند در انجام کارهاى خانه به او کمک کنند. فکر مى کنم پیش خودش ‍ تصور مى کند که با بچه ها به پشت بام رفته است تا آنتن جدید را نصب یا یکى از کاشى ها را تعمیر کند، و بچه ها ابزار کار به دشت او مى دهند. من از تصور این که بچه هاى کوچک بخواهند از نردبان بالا روند دچار نگرانى و اضطراب مى شوم ، اما با این فکر خودم را آرام مى کنم که (وردست هاى کوچلوى بابا) در خانه یا حیات دنبال چیزى مى گردند تا آن را تعمیر کنند، اگر اتفاقى برایشان نیفتد، از این کار درس هاى ارزشمندى مى آموزند.
دنیاى عجیب تعمیرات خانگى موقعیت هاى فراوانى را براى خواندن فراهم مى کند. اگر شما مثل من باشید باید قبل از تعویض یک لامپ سوخته ، مطالب روى پاکت لامپ جدید را حتما بخوانید و اگر مثل شوهر من باشید اول مورد نظر را شروع مى کنید و بعد در صورت برخوردن به یک مشکل دنبال دستورالعمل مى گردید.
بچه ها اغلب از سنین پایین به استفاده از ابزار علاقه نشان مى دهند و چه بخواهید و چه نخواهید با چکش پلاستیکى خود به اشیا مى کوبند.
اگر بتوانید این انرژى بچه ها را در جهت کارى که به درد زندگى واقعى آنها مى خورد سمت و سو بدهید بسیار عالى است . با این کار به آنها نشان مى دهید که چگونه در زندگى خود به عنوان یک بزرگسال از خواندن استفاده مى کنید.
چگونه هنگام تعمیر خانه تمرین خواندن کنیم
1. ابزارتان را با فرزندتان بررسى کنید و درباه ى نام ، کار و طرز کار هر یک صحبت کنید. حتما تاءکید کنید که بعضى از ابزارها فقط باید توسط بزرگسالان استفاده شود.
2. از ابزارى که براى انجام یک کار خاص لازم دارید صورتى تهیه کنید، از فرزندتان بخواهید آن را بخواند، ابزار را پیدا کنید و آنها را آماده کند.
3. مسئولیت اشیا را به فرزندتان بسپارید. اگر مى خواهید ماشین لباس شویى را نصب کنید، ممکن است داخل بسته مخصوص لوازم آن یک صورت از لوازم نیز وجود داشته باشد. از فرزندتان بخواهید صورت را بخواند و اطمینان حاصل کند که همه لوازم ذکر شده در بسته مخصوص موجود است .
4. به هر چیزى که مى خواهید اشاره کنید. علاوه بر دستورالعمل هاى موجود، چیزهاى دیگرى نیز هست که باید آنها را بخوانید.
دخالت دادن بچه ها در کار تعمیرات خانگى حُسن دارد، چون بچه ها با دیدن نتایج کار به اهمیت خواندن پى مى برند. اگر لوله یا اتصالاتى که تازه تعویض شده اند دچار مشکل شوند یا دستشویى اى که پدر تازه نصب کرده است از جا کنده شود و به زمین بیفتد، لابد یک جاى کار ایراد داشته است . این جور فاجعه ها معمولا زمانى رخ مى دهند که از دستورالعمل پیروى نشود. (گاهى نیز به این دلیل است که دستورالعمل درست نوشته نشده است اما این دیگر از حوصله این کتاب خارج است .)

14.براى خواندن دلیل هاى عملى بیاورید: کارهاى دستى
بسیارى از آشنایان ما براى خواندن رمان و زندگى نامه وقت ندارند چون وقت آزاد خود را صرف کارهاى دستى مى کنند. یکى از این زنان براى بچه هاى دوستانش لحاف هاى بسیار زیبایى مى دوزد، یکى براى سرگرمى صندلى هاى حصیرى مى بافد و شوهرش ساعت هاى قدیمى را تعمیر مى کند. یکى از زنان لباس همه اعضاى خانواده خود را مى دوزد و یکى دیگر مبلمان قدیمى را بازسازى مى کند. همه این افراد سرگرم کارهایى اند که خواند را نیز به نوعى شامل مى شوند و بچه هاى آنها نیز مى توانند از پرداختن به این کارها سود ببرند.
مطالب غیرادبى معمولا اهداف زیر را پى گیرى مى کند: دادن اطلاعات ، متقاعد کردن و دستور دادن یا راهنمایى کردن . ما از صبح تا شب چه پشت جعبه مایکروفر، چه در دفترچه خودرو و چه در نقشه راهنماى مسیرهاى اتوبوس ، دستورالعمل یا راهنما مى خوانیم . براى انجام کارهاى دستى معمولا باید از انواع دستورالعمل ها پیروى کنیم . وقتى در انجام کار خاصى مهارت به دست مى آورید مى توانید از خواندن تمام دستورالعمل آن چشم پوشى کنید اما وقتى به یاد گیرى آن مشغول هستید، استعدادتان در خواندن و عمل کردن به دستورها، نقش اساسى ایفا مى کند.
چگونه هنگام انجام کارهاى دستى تمرین خواندن کنیم
1. مدل ها، دستورالعمل ها و صورت لوازم مورد نیاز را دم دست بگذارید. از فرزندتان بخواهید به شما بگوید که براى انجام کار به چه چیزى نیاز دارید.
2. در صورت تمایل ، فرزندتان را همراه خود به فروشگاه ببرید تا کالاهاى مورد نیاز را پیدا کنید و بخرید: پارچه ، تکه هاى چوب ، نخ ، الگو یا شابلن ، رنگ و غیره .
3. ضمن انجام کار به هر چیزى که مى خوانید اشاره کنید. به غیر از دستورالعمل ها چیزهاى دیگرى نیز هست که باید بخوانید:
بسیارى از بچه ها به طور طبیعى به کارهاى دستى گرایش دارند. هنگام انجام کارهاى دستى مجازند که دست و بال خود را کثیف کنند و نتیجه ى کار نیز برایشان کاملا ملموس است .
وقتى براى اولین بار قلاب بافى مى کنند و تمام نخ ‌ها را به هم گره مى زنند و وقتى قطعات ماکت هواپیماى خود را به میز ناهارخورى تان مى چسبانند، مهارت هایى را مى آموزند که تا آخر عمر از آنها استفاده خواهند کرد. مهارت هاى بصرى اى که براى جور کردن قطعات یک ماکت یا بخش هاى یک الگو استفاده مى شود، پیش نیازى است که به فرزندتان کمک مى کند به خوبى و راحتى بخواند. اگر فرزندتان بخواهد در مدرسه یا در شغل خود کارآیى خوبى داشته باشد، باید بتواند از دستورالعمل هاى دو، سه یا ده مرحله اى پیروى کند. اگر براى سرگرمى به کارهاى دستى مى پردازید، به فرزندانتان اجازه بدهید آنها نیز در انجام این کارها دخالت داشته باشند و بدین ترتیب در حق آنها خدمت بزرگى بکنید.

15.براى خواندن دلیل هاى عملى بیاورید:شغل شما
من و همسرم به خوبى روزهایى را به یاد مى آوریم که به طور مرتب در آزمایشگاه هاى محل کار پدرانمان ، به دیدن آنها مى رفتیم . من بوى مواد شیمیایى ، صندلى هاى گردان و علائم عجیبى را که با گچ رنگى روى تخته سیاه مى نوشتند، به خاطر مى آورم ...وقتى به ما اجازه مى دادند که با گچ رنگى در گوشه اى از تخته سیاه علائم خودمان را بنویسیم یا شکل دانشجویان مشغول کار را رسم کنیم ، چقدر هیجان انگیز بود.
چرا باید دیدار از محل کار پدر و مادر فقط سالى یک بار اتفاق بیفتد؟ محیط کار بهترین موقعیت را فراهم مى کند تا به صورت عملى به فرزندانمان نشان دهیم که چرا باید خواندن ، نوشتن ، جمع و تفریق را بیاموزند. چه مهندس ‍ معمار باشید و چه هنرپیشه ، چه آرایشگر و چه نانوا، در محل کار خود مى خوانید و فرزندانتان باید این را بدانند.
قبل از این که فرزندتان را به محل کارتان دعوت کنید به پاسخ این سؤ ال ها بیاندیشید:
در کار خود چگونه از خواندن استفاده مى کنم ؟ آیا دفترچه راهنما مى خوانم یا نامه ، صفحه نمایشگر رایانه ، دستورالعمل ، ابزار اندازه گیرى ، جدول ، برچسب پوشه ى پرونده ، تابلوى فرمان ، و یا نقشه ؟
این که بتوانم هنگام کار خود خوب و سریع بخوانم چه اهمیّتى دارد؟
کدام یک از مهارت هایى را که در مدرسه آموخته ام در محل کار خود استفاده مى کنم ؟ آیا مى نویسم ؟ آیا حساب مى کنم ؟ آیا از مهارت هاى گفتارى و شنیدارى استفاده مى کنم ؟ چگونه ؟
اگر به این سؤ ال هاى خود پاسخ بدهید مى توانید هنگامى که فرزندانتان از محل کارتان بازدید مى کنند، روى این مسئله که چگونه مهارت هایى را که مى آموزند در کار شما نقش پیدا مى کنند، بهتر تمرکز کنید.
فرزندتان را به بخش هاى مختلف محل کارتان ببرید و قدم به قدم به او بگویید که در یک روز عادى چه کارهایى انجام مى دهید. ابزارهایى را به او نشان دهید که کارتان را ساده تر مى کند و به او بگویید که چگونه آموختید که این کار را انجام دهید. بیشتر بچه ها فکر مى کنند که یاد گیرى با خوردن زنگ و تعطیل شدن مدرسه ، تمام مى شود و به سختى مى توان نظر آنها را عوض ‍ کرد. اگر برایشان تعریف کنید که چگونه هنگام انجام کار چیزهایى مى آموزید، به آنها کمک مى کنید تا بهتر بتوانند تجربیات زندگى تحصیلى خود را به (زندگى واقعى ) بزرگسالان ربط دهند.
اگر مى توانید کار خود را با کار بچه ها مقایسه کنید:
(یادت مى آید در مدرسه یاد گرفتى که چگونه از دستگاه Mac استفاده کنى ؟ من دارم طرز استفاده از این دستگاه جدید را یاد مى گیرم .)
(یادت مى آید هفته گذشته چطور با یک سطر از اعداد مشکل پیدا کرده بودى ؟ حلال ببین من باید با یک صفحه پر از عدد کار کنم !)
(وقتى این قسمت را امتحان مى کنم ، همان کارى را مى کنم که تو هنگام امتحان دادن انجام مى دهى . اول همه کارهایى را انجام مى دهم که بلد هستم و بعد برمى گردم و روى قسمت هایى کار مى کنم که خوب بلد نیستم .)
محل کار شما نباید براى فرزندانتان فضاى اسرارآمیزى باشد که بیشتر روز در آنجا ناپدید مى شوید. اگر فرزندانتان بدانند که چه کارى انجام مى دهید، و چرا و چگونه آن را انجام مى دهید، مى توانند شما را بهتر درک کنند و در ضمن مى فهمند که چرا مشغولیت فعلى آنها یعنى یاد گیرى در مدرسه نقش مهمى را در آینده ایفا خواهد کرد.

بخش 2: مطالب خواندنى را در دسترس قرار دهید

16.در خانه مطالب خواندنى داشته باشید
پدرم تعریف مى کند که یکى از همسایگان مهربانشان سالها پیش به خانه پدر و مادرم که در نزدیکى دانشگاه واشنگتن بود سر زد و وقتى به درون اتاق نشیمن آپارتمان آنها قدم گذاشت ، نفسش بند آمد، دور خود چرخید و گفت : (واى چقدر کتاب ! یک روز حتما باید بیایم و یکى از آنها را از شما قرض بگیرم .) لابد قبل از آن به ذهن والدینم خطور نکرده بود که نحوه ى تزیین خانه شان کمى غیر عادى است . من هم که در جمع خانواده هاى دانشگاهى دیگر بزرگ شده بودم چنین فکر نمى کردم . (البته سالها بعد که شوهر خواهرم مى خواست قفسه هاى کتاب خانه شان را مانند کتابخانه موازى هم بچیند، ناراحتى خواهرم را درک مى کردم . گاهى پیش مى آید که آدم ها زیاده روى بکنند.) خانواده ما از شهرى به شهر دیگر نقل مکان مى کرد و ما بچه ها یاد گرفته بودیم که کتاب ها را چگونه در جعبه بچینیم و از جعبه در بیاوریم و دوباره روى قفسه بچینیم . روزهایى بارانى که از پرسه زدن در خانه کسل مى شدیم ، کتاب هاى قدیمى را از قفسه ها بر مى داشتیم و سرگرم اساطیر یونانى و ماجراهاى جنگ جهانى دوم مى شدیم .
از قفسه هاى کتابهاى والدینمان هر کتابى را مى خواستیم قرض مى کردیم و به مجموعه کتاب هاى خودمان مى افزودیم .
تحقیقات نشان مى دهد که صرف نظر از وضعیت اقتصادى اجتماعى ، بچه هایى که در خواندن موفق اند چند خصوصیت مشترک دارند:
والدینشان از آنها انتظار تحصیلى بالایى دارند.
والدین یا خواهر و برادر بزرگ تر در انجام تکالیف مدرسه به آنها کمک مى کنند.
والدین آنها با صداى بلند کتاب یا مطالب دیگر را برایشان مى خوانند.
آنها در خانه کتاب دارند.
وقتى صحبت از مطالب خواندنى براى بچه ها مى شود، هر چقدر بر اهمیت در دسترس بودن کتاب تاءکید کنیم باز هم کم است . بچه ها نباید فکر کنند خواندن کارى است که فقط باید در مدرسه انجام داد.
شما چند بار با وضعیت زیر روبرو شده اید؟
فرزندتان باید روز شنبه یک گزارش را به معلم خود تحویل دهد. جمعه شب است و شما نمى توانید او را به کتابخانه ببرید.
اگر در قفسه هاى کتاب خود مطالب مرجع داشته باشید فرزندتان مى تواند بدون ترک خانه گزارش قابل قبولى بنویسد. لازم نیست براى درست کردن یک کتابخانه مرجع در خانه خود متحمل هزینه سنگین بشوید. دایرة المعارف ها، لغت نامه ها و مطالب مرجع دیگر در بعضى از جاها به صورت دست دوم به فروش مى رود. سعى کنید کتاب هایى را تهیه کنید که خیلى قدیمى نباشند و آنها را در جایى نگهدارى کنید که به راحتى در دسترس شما و فرزندتان باشد. به خاطر داشته باشید که اگر در خانه رایانه و مودم دارید از منابع مختلف اینترنت نیز مى توانید استفاده کنید. گرچه استفاده از اینترنت مجانى نیست ! (براى اطلاعات بیشتر درباره منابعِ مرجع به روش 42 مراجع کنید.)
هدف اصلى از نوشتن ، انتقال اطلاعات ، متقاعد کردن و سرگرم کردن است . بیشتر مطالبى که بچه ها در مدرسه مى خوانند، به خصوص از کلاس چهارم به بعد، براى دریافت اطلاعات است . اگر بچه ها متوجه جنبه ى سرگرمى بسیارى از کتاب ها و مجلات موجود بشوند، به خواندن در خانه علاقه ى بیشترى پیدا مى کنند.
اگر در خانه مجموعه ى خوبى از کتاب هاى کودکان دارید، قبل از خواب که مى خواهید براى فرزندتان قصه بخوانید، براى پیدا کردن قصه دچار مشکل نمى شوید. باز هم مى توانید از فروشگاه هایى که کتاب هاى دست دوم مى فروشند استفاده کنید. مى توانید از دوستانتان بخواهید کتاب هایى را که دیگر براى گروه سنّى فرزندانشان مناسب نیست به شما بدهند یا با دوستانى که فرزندانشان هم سن فرزندان شما هستند قرار بگذارید که کتاب هایتان را به همدیگر قرض بدهید. وقتى مى گویم کتاب ها باید در دسترس باشند، منظورم دقیقا همین است . بچه ها باید بتوانند به آنها دست پیدا کنند، به آنها دست بزنند، آنها را ورق بزنند و بخوانند. اگر کتاب هاى جلد اعلا را در قفسه هاى شیشه اى نگهدارى کنید و آنها را از دور تحسین کنید هیچ فایده اى به حال فرزندانتان نخواهد داشت . البته خوب است که از سن پایین به فرزندانمان بیاموزیم که به کتاب احترام بگذارند اما اگر روى قفسه کتاب ها علامت (دست نزنید) نصب کنیم یا با رفتار خود به بچه ها نشان بدهیم که نباید به کتاب ها دست بزنند، به جاى تشویق کتاب خوانى ، بچه ها را از این رفتار منصرف مى کنیم .

چگونه احترام گذاشتن به کتاب را آموزش بدهیم

به بچه ها یادآورى کنید که با دست هاى تمیز به کتاب ها دست بزنند.
از آنها بخواهید کتاب ها را پاره نکنند، صفحات کتاب را تا نکنند.
در کتاب ها به خصوص کتاب هاى کتابخانه چیزى نکشند و ننویسند.
فرزندانتان را کمک کنید براى کتاب هاى خود نشان گر درست کنند. به آنها بگویید که به جاى باز گذاشتن کتاب ها در حال دَمَر که به شیرازه ى کتاب فشار وارد مى آورد، از نشان گر استفاده کنند.
به همدیگر کمک کنید و صفحات یا شیرازه ى کتاب هایى که پاره شده اند را تعمیر کنید.
با نام فرزندتان مُهرى تهیه کنید تا در کتاب هاى خود بزند. اگر فرزندتان احساس کند کتاب جزو اموال شخصى اوست ، بهتر مى تواند مسئولیت نگهدارى آن را به عهده بگیرد.
17.به هر جایى که مى روید همراه خود کتاب ببرید
ملانى با عصبانیت گفت : (هیچ کارى مثل این سخت نیست که دو تا بچه ى کوچک را که از شدت گوش درد گریه مى کنند به درمانگاه ببرى و دو ساعت تمام در یک اتاق انتظار که به هیچ وجه مناسب بچه ها نیست انتظار بکشى .
پیر مردهاى عصا به دست زیر لب مرا نفرین مى کردند و زن هاى حامله با وحشت به من زل مى زدند و مى ترسیدند از این که خودشان در آینده مثل من بشوند. البته مطمئن هستم که همه فکر مى کردند بهتر از من مى توانند از پس این کار بربیایند، شاید هم حق داشتند..
اما من یک چیز را یاد گرفتم : دیگر هرگز بدون این که دو - سه تا کتاب توى کیف پسرم بگذارم از خانه خارج نمى شوم . با خواندن مجله ها و کتاب هایى که در اتاق انتظار درمانگاه ها پیدا مى شود نمى شود سر بچه ها را گرم کرد.) بچه ها از انتظار کشیدن متنفرند. اگر ماشین خراب شود، اگر صف فروشگاه بلند یا اگر مطب دندانپزشکى بیش از حد شلوغ باشد حتى خوش خُلق ترین بچه نیز مى تواند رفتارى از خود نشان بدهد که والدین را به ستوه بیاورد.
تنها علاج این است که خود را با سرگرمى هاى گوناگون براى موفقیت هاى اضطرارى مجهّز کنید. هرجا مى روید ممکن است موفقیت اضطرارى پیش ‍ بیاید، پس هرجا که مى روید اسباب بازى و کتاب را بخشى از اثاثیه خود قرار دهید.
قبل از این که از خانه خارج شوید از فرزندتان بخواهید که هر کدام کتاب یا مجله مورد علاقه خود را براى بردن انتخاب کند. مى توانید آنها را در کوله پشتى فرزندتان ، در کیف خود یا در کیف نوزادتان بگذارید.
شاید به نفعتان باشد که بادوام ترین کتاب ها را با خود ببرید یا کتابه ها و مجلاتى را ببرید که از گم شدن یا خراب شدن آنها ناراحت نمى شوید. همه والدین مى دانند که بردن کتاب و اسباب بازى به سفر خیلى از اوقات یعنى جا گذاشتن کتاب یا اسباب بازى در سفر. اگر به جایى مانند ساحل دریا یا رستوران مى روید که ممکن است کتاب هاى خوب در آنجا آسیب ببینند یا اگر فرزندتان حواس پرت است ، کتاب هاى کتابخانه را همراه خود نبرید.
اگر بتوانید بچه ها را در موقعیت پرتنش سرگرم نگه دارید هم براى اعصاب خودتان خوب است و هم پیش همه مردم دنیا عزیز مى شوید. اگر هنگام انتظار کشیدن در صف براى دو کودک سرشار از شیفتگى و هوشیار با صداى بلند کتاب بخوانید خیلى بهتر از آن است که در راهروهاى فروشگاه دنبال یک بچه نق نقو بدویه در حالى که بچه دیگر توى چرخِ دستى نشسته است و جیغ مى کشد و هر آن ممکن است تعادل خود را از دست بدهد و بیفتد. چقدر پدرى که بچه خود را در صندلى مخصوص در رستوران آرام و سرگرم نگه مى دارد در نظرمان خوشایند است و چقدر پدرى که کودک نوپاى خود را ول مى کند تا در رستوران پرسه بزند و مواد غذایى را روى زمین بریزد، ناخوشایند. با کمى برنامه ریزى و چند کتابِ خوب مى توانید روابط خود را دوستان ، همسایگان و غریبه ها بهبود بخشید.

18.در اختیار بچه هاى مریض ، کتاب و مجله قرار دهید
مطمئنم که اعتیاد من به مجله هاى باطله ریشه در زمانى دارد که در کودکى به علت پنومونى (ذات الریه ) در رختخواب مى ماندم . فقط وقتى حالک خیلى بد مى شد پدر و مادرم راضى مى شدند چنین مطالبى در اختیارم بگذارند اما به درد و بیمارى اش مى ارزید چون دست رسى به آنها برایم لطفى افسانه اى داشت و هر یک از آنها را بارها و بارها مى خواندم .
شاید درست نباشد بگویم اما به نظر من خواندن مطالب سطح پایین بهتر از این است که آدم چیزى نخواند. چرا باید بچه ى مریض با چشم هاى تب دار خود به صفحه تلویزیون زُل بزند حال آن که مى تواند مهارت هاى خواندن خود را تقویت کند؟ حتى کتاب هاى کارتونى هم باارزشند. آنها هم مانند ادبیات داستانى (واقعى ) شامل طرح ، شخصیت پردازى و گفت و گویند. مجله هاى نوجوانان با جذابیّت هاى ظاهرى شان براى بچه هاى ده دوازده ساله منبع لذت اند و شامل انواع سبک هاى نوشتارى غیر داستانى نیز مى شوند که بسیارى از بچه ها به قدر کافى فرصت آشنایى با آنها را پیدا نمى کنند. با خواندن این مجله ها، بچه ها براى مطالبى که باید در بزرگسالى بخوانند آمادگى پیدا مى کنند. اگر فرزندتان یک دوران طولانى نقاهت در پیش رو دارد، (مثلا بعد از آبله مرغان ، سرخک یا برونشیت ) اطمینان حاصل کنید که مطالب خواندنى کافى در اختیار دارد تا سرگرم بماند. اگر بتوانید هر روز که از سر کار به منزل برمى گردید چیز جدیدى به مطالبش ‍ اضافه کنید خیلى خوب است . وقتى بچه ها نه آن قدر مریض اند که تمام روز را بخوابند و نه آن قدر سلامتند که به فعالیت هاى روزمرّه بپردازند، خیلى زود کِسِل مى شوند. وقتى به داروخانه مى روید تا شربت سینه بگیرید، به دکّه روزنامه فروشى هم سرى بزنید و مجله اى را که به نظرتان جذاب است انتخاب کنید. اگر جاده سلامتى را ادبیات پیش پا افتاده هموار مى کند مى ارزد با پرداخت این بهاى اندک باعث رضایت فرزندتان شوید و به هر حال خواندن از بسیارى فعالیت هاى دیگر که فرزند بیمارتان مى تواند انتخاب کند، سالم تر است .

19. به عنوان پاداش به فرزندانتان کتاب یا مجله بدهید
مسئله پاداش دادند به بچه ها براى رفتارهایى که از آنها انتظار داریم ، مسئله پیچیده ایست . زنى که من مى شناسم براى این که فرزندان خود را به خواندن تشویق کند در صفحه دهم یا پانزدهم لاى کتاب اسکناس مى گذاشت . استدلال او این بود که اگر تا آن صفحه مى خواندند جذب مى شدند و واقعا هم همینطور بود.
من به شخصه طرفدار این نیستم که به خاطر گرفتن نمره هاى خوب در مدرسه یا به خاطر تعداد کتاب هایى که مى خوانند، به بچه ها پاداش بدهیم . اما قبول دارم که بعضى از اوقات بچه ها مستحق پاداشند و فکر مى کنم بد نیست چیزهایى را به آنها بدهیم که مى خواهیم برایش ارزش قائل شوید. پاداش را به خاطر رفتارهایى باید به بچه ها داد که (وراى وظیفه ) آنهاست نه به خاطر رفتارهایى که در روند عادى زندگى از آنها انتظار داریم . البته که نمره هاى خوب مایه افتخار است . اما نمره هاى خوب باید در طولانى مدت و به خودى خود پاداش کار فرد محسوب شود. خواندن هم همینطور است . بعضى از بچه ها هنگام رقابت شکوفا مى شوند و به همین دلیل نیز برنامه مطالعه تابستانى کتابخانه ها مى تواند مفید باشد (مراجعه کنید به روش 30). البته اگر کودک را با پاداش به خواندن تشویق کنید ممکن است اثر عکس داشته باشد: آیا با برداشتن پاداش انگیزه ى خواندن از بین مى رود؟
فرض کنید فرزندتان یک کار واقعا قابل توجه انجام داده است : مثلا باعث پیروزى تیم فوتبالشان شده است یا دو هفته پشت سر هم در تعطیلات پایان هفته از خواهر و برادر کوچک ترش بدون هیچ شکایتى نگهدارى کرده ، یا براى نظافت محله اهالى محل را بسیج کرده است . چطور است به او نشان بدهید که با موضوع کارش ارتباط داشته باشد: مى توانید به او یک رمان ورزشى یا کتابى درباره ى نگهدارى از بچه بدهید یا او را مشترک یک مجله مربوط به طبیعت و محیط زیست کنید.
اگر کارى که انجام داده است کوچک تر است مى توانید به او یک کتاب مصور یا کتابِ جدول و معما بدهید. و اگر کارش خیلى بزرگ بود مى توانید پاداش بزرگى به او بدهید، مثلا یک دایرة المعارف کودکان . اگر فرزندانتان را طورى بار آورده اید که به خواندن علاقه مند باشند از دریافت چنین پاداشى به هیجان مى آیند. علاوه بر آن وقتى از مطالب خواندنى به عنوان پاداش ‍ استفاده مى کنید این مفهوم را نزد بچه ها تقویت مى کنید که کتاب ، مجله و حتى مجله ى مصور کودکان ، فى نفسه باارزش اند.

20.کارهایى را اختراع کنید که به خواندن مربوط مى شود
اولین کارى که در ازایش پول گرفتم سفارش دادن مقاله براى پدرم بود، کارم این بود که کارت مخصوص را پر کنم ، آدرس مقاله را از پایین صفحه کپى کنم و آدرس گیرنده را بنویسم . پدرم براى هر کارت یک سکه به من مى داد. تلفظ و معنى بسیارى از کلماتى را که آن روزها مى نوشتم ، حتى امروز هم نمى دانم ، کد پستى تقریبا تمام شهرک هاى دانشگاهى ایالات متحده را نیز حفظ شدم .
حتما کارهاى زیادى در خانه دارید که حوصله یا فرصت انجام آنها را ندارید. کدام یک از این کارها شامل خواندن یا نوشتن مى شود؟ اگر فرزندتان کسل و بى حوصله است ، آیا مى توانید او را به انجام آن کار ترغیب کنید؟ شاید فکر کنید که اگر براى فرزندتان کار بسازید براى خودتان دردسر تراشیده اید اما وقتى تعطیلات طولانى تابستانى فرا مى رسد و استخر به علت تعمیرات تعطیل است ، این جور کارها مى تواند نعمتى باشد. به پیش ‍ نهادهاى زیر فکر کنید و خودتان نیز کارهایى را پیشنهاد کنید:
از فرزندتان بخواهید یک صورت غذا براساس حروف الفبا برایتان تهیه کند یا دستور تهیه غذاهایى را که با عجله از تلویزیون یادداشت کرده اید، برایتان پاک نویس کند یا در کامپیوتر تایپ کند.
از فرزندتان بخواهید از جشن ها و مراسم و سالگردهاى افراد فامیل یک تقویم درست کند و آن را براى سایر اعضاى فامیل نیز ارسال کند.
عکس هایى را که مى خواهید در آلبوم بچینید به فرزندتان بدهید و از او بخواهید تاریخ و محل گرفتن هر عکس را روى یک برچسب مشخص ‍ کند.
از فرزندتان بخواهید قفسه کتاب یا مجموعه نوارها و CDهایتان را به ترتیب حروف الفبا و براساس نام خانوادگى نویسنده یا خالق اثر مرتب کند.
از فرزندتان بخواهید کارهایى را که هر یک از اعضاى خانواده باید در خانه انجام دهد، به صورت یک تقویم هفتگى بنویسد که روى در یخچال نصب کنید.
اگر مى خواهید همراه خانواده یا براى خانواده کارى انجام دهید که نیاز به تحقیق و جمع آورى اطلاعات دارد، از فرزندتان بخواهید بخش تحقیق و جمع آورى اطلاعات را به عهده بگیرد. مثلا براى خرید ماشین ، انتخاب محل مناسب براى مسافرت و غیره .
اگر براى فرزندتان عاقلانه کار اختراع کنید، نه تنها مهارت هاى خواندن و نوشتن او را تقویت مى کنید بلکه ترتیب آن را مى دهید که او برخى از کارهاى شما را نیز برایتان انجام دهد. کارى که براى شما تکرارى است و هیچ ارزش ذهنى ندارد مى تواند براى فرزندتان واقعا جالب یا مشکل باشد، به خصوص اگر طورى آن را نشان دهید که ضرورى و باارزش به نظر برسد.

21.مجلاّت کودکان را مشترک شوید
روزى که مجله خواننده هفتگى پخش مى شود، حتى پر سر و صداترین گروه بچه هاى کلاس سوم نیز ساکت و آرام مى شوند. این مجله خبرى هفتگى شامل اخبار کوتاه مربوط به بچه ها، داستان و معما و پازل مى شود. اما بزرگترین حسن این مجله این است که هر یک از بچه ها نسخه مخصوص ‍ خود را دریافت مى کند. بچه ها مى توانند در آن بنویسند یا قسمتهایى از آن را ببرند به خانه ببرند تا به سایر اعضاى خانواده نشان دهند. این که محتواى مجله چه باشد مهم نیست ، فکرى که پشت آن خوابیده است عالى است . ضمیرى که در عنوان مجله به کار رفته است گویاى همه چیز است : این مجله مال من است . در کلاس درس کمتر چیزى پیدا مى شود که واقعا مال بچه ها باشد اما این چند ورق خبرنامه مال خود آنهاست .
احساس تملک نسبت به مطلب مى تواند بى علاقه ترین خواننده را نسبت به ورق زدن و خواندن آن ترغیب کند. به همین دلیل است که داستان هاى شخصى بچه ها تا این حد براى خواننده ى کم سن و سال مؤ ثر است (مراجعه کنید به روش 23) و به همین دلیل است که نامه نگارى روش ‍ موفقیت آمیزى براى وادار کردن بچه ها به استفاده از مهارت هاى زبانى است (مراجعه کنید به روش 22). اگر فرزندتان در میان محموله هاى پستى مجله اى پیدا کند که به نام و آدرس او فرستاده شده باشد، سن و سالش هر چه باشد، به خواندن آن ترغیب مى شود.
مجله هاى بچه ها براساس موضوع و گروه سنّى دسته بندى مى شوند و به همین دلیل است که جالب اند. فرزند شما بیشتر به چه مطالبى علاقه دارد؟ به چه فعالیت هایى علاقه دارد؟ براى هر سلیقه اى مى توانید مجله اى پیدا کنید. قبل از آن که سرمایه گذارى کنید و مجله را آبونمان شوید مى توانید چند شمار آن را از کتابخانه قرض کنید تا علاقه ى فرزندتان را آزمایش کنید. کتابدار نیز شاید بتواند به شما در پیدا کردن عنوان مجلات مناسب کمک کند.
آبونمان مجله یک هدیه ى عالى است . صورت زیر عنوان بعضى از مجلات خوب را نشان مى دهد.

22.براى فرزندتان یک دوست مکاتبه اى پیدا کنید
تاکوئو با والدین خود براى یک اقامت دو ساله از ژاپن به شیکاگو آمد. گرچه ابتدا هیچ انگلیسى بلد نبود اما علاقه او به بیس بال و رفتار دوستانه اش ‍ باعث شد که نزد پسرهاى کلاس محبوبیت کسب کند. نالدو که هم ورزشکار خوبى بود و هم دلقک کلاس بود تاکوئو را زیر پر و بال خود گرفت .
تاکوئو به سرعت یاد مى گرفت و به زودى توانست به انگلیسى بخواند و بنویسد و داستان هایى را از سرزمین مادراش تعریف کند. گرچه ابتدا از نظر خواندن هم سطح دوست خود نالدو بود، اما سرعت ارتقا پیدا کرد و به رده دوم کلاس رسید.
هنگام بازگشت به ژاپن تاکوئو قول داد که براى نالدو نامه بنویسد. نالدو تا آن زمان از کسى نامه دریافت نکرده بود. اما تاکوئو به قول خود وفا کرد و از فرودگاه توکیو براى نالدو یک کارت پستال فرستاد و در آن از جریانات خنده دارى که در سفر طولانى هوایى آنها رخ داده بود، تعریف کرد. نالدو و تاکوئو از آن پس به صورت مرتب با هم مکاتبه کرده اند. تنها چیزى که نالدو بیرون از کلاس مى نویسد نامه است و بیشترین لذت که از خواندن مى برد، هنگام خواندن نامه هاى تاکوئو است .
بعضى از بچه ها براى خواندن به ترغیب زیادى نیاز ندارند، آنها مى دانند که با خواندن وارد دنیاى تازه اى مى شوند، با شخصیت هاى تازه آشنا مى شوند و چیز جدیدى مى آموزند، و همین برایشان کافى است . وقتى در پست مطلبى را دریافت مى کنیم که حامل نام ماست براى خواندن آن ترغیب مى شویم . کمتر بچه اى پیدا مى شود که نامه اى را نخوانده کنار بیاندازد تا تلویزیون تماشا کند تا به بازى هاى رایانه اى بپردازد. حتى نامه هاى تبلیغاتى نیز براى کسى که نامه هاى زیادى دریافت نمى کند، مى تواند هیجان انگیز باشد. بهترین دوست مکاتبه اى براى فرزند شما کسى است که تقریبا هم سن و سال خود او باشد. دوست مکاتبه اى او مى تواند، پسر خاله ، فرزند یکى از همکاران شما یا یک دانش آموز خارجى باشد. در بهترین حالت فرزند شما مى تواند با دوست مکاتبه اى خود علایق مشترکى داشته باشد، اما در بسیارى از اوقات حتى کسانى که زمینه هاى زندگى شان با هم کاملا متفاوت است مى توانند با هم مباحث مکتوب خوبى داشته باشند.
دریافت نامه از دوست مکاتبه اى مى تواند براى کسى که نسبت به خواندن بى میل است ، انگیزه ى تازه اى باشد.این نامه ها به خواندن جدى نیاز دارند (مراجعه کنید به روش 34)، به خصوص اگر گیرنده قصد پاسخ دادن داشته باشد. گیرنده ى نامه مى تواند مطابق میل خود نامه را نگه دارد تا بعدا بخواند، یا آن را به کسى دیگرى نشان دهد. نامه دوست مکاتبه اى جنبه اى کاملا شخصى دارد و به همین علت براى خواننده جالب است . براى کمک به فرزندتان در جهت حفظ یک رابطه ى خواندن / نوشتن خوب با دوست مکاتبه اى خود، نکات زیر را به او توصیه کنید.
چگونه دوستى مکاتبه اى را فعال نگه داریم
1. به مطالبى که دوستت مى گوید یا مى پرسد پاسخ بده .
2. درباره ى زندگى ، احساسات ، آرزوها و اهداف بگو.
3. درباره ى زندگى ، احساسات ، آرزوها و اهداف دوست مکاتبه اى ات سؤ ال کن .
4. نقاط مشترکتان را پیدا کن و درباره ى آنها بنویس .
5. نقاط تمایزتان را پیدا کن و درباره ى آنها بنویس .
6. براى همدیگر عکس و یادگارى بفرستید.
7. طورى بنویس که انگار با دوستت مستقیما صحبت مى کنى .
8. اگر دوست مکاتبه اى ات اینترنتى است باهم قرار ملاقات نگذارید. اگر ارتباط مکاتبه اى فرزندتان موفقیت آمیز شد و فرزندتان از نوشتن و دریافت نامه لذت مى برد مى توانید موارد مشابه زیر را براى برقرارى ارتباط به او پیشنهاد کنید:
به نویسنده مورد علاقه خود نامه بنویس و بگو که چرا از کتابش لذت بردى .
براى اعضاى فامیل که دور از شما زندگى مى کنند یک خبرنامه درست کنید.
براى سردبیر روزنامه مورد علاقه و یا محلى خود نامه اى بنویس و نظر خود را درباره ى یک موضوع مهم بیان کن .

23.در خانواده داستان هاى تجربه ى زبانى خلق کنید
وقتى دانشجوى کارشناسى ارشد بودم ، در آموزش خواندن مفهوم جدیدى مطرح شد: تجربه ى زبانى . براساس این مفهوم توانایى شنیدارى ، گفتارى ، نوشتارى و خواندن ، بخشى از طیف تجربه ى ارتباطى فرد را تشکیل مى دهد و گفتار، نقاشى و نوشتن را که وسیله بیانى افراد است ، نباید از خواندن جدا کرد.
تاکنون برنامه ى درسى کامل و بى نقصى ارائه نشده است اما این که براى یادگیرى خواندن و نوشتن از زبان شفاهى بچه ها شروع کنیم هنوز هم معقول به نظر مى رسد. بیشتر اساتید آموزش نیز معتقدند که براى مطالعه هنرهاى زبانى باید خواندن ، نوشتن ، شنیدن و گفتن را به صورت یک پارچه در نظر گرفت .
براساس رویکرد تجربه ى زبانى ، نوشتن یعنى ثبت زبان شفاهى و خواندن نوعى گفت و گو بین نویسنده و خواننده است . بدین ترتیب توانایى اولیه ى کودک براى حرف زدن و شنیدن به طور طبیعى با خواندن و نوشتن ترکیبى یک پارچه به وجود مى آورد. (داستان تجربه زبانى ) داستانى است که کودک براساس تجربه خود و به زبان خود بیان مى کند.
بسیارى از بچه ها که تازه خواندن مى آموزند براى خواندن مطلبى درباره زندگى خود انگیزه ى زیادى دارند. به همین دلیل (داستان هاى تجربه ى زبانى ) در سال هاى اولیه دبستان براى آموزش خواندن بسیار مفیدند. سن و سال کودکتان هر چه باشد مى توانید از داستان هاى تجربه ى زبانى او به عنوان مطالب خواندنى جالب استفاده کنید.
چگونه داستان تجربه ى زبانى را پدید آوریم
اگر فرزندتان کم سن و سال است ، مطالبى را که به زبان مى آورد بنویسید و اگر بزرگ تر است بگذارید خودش داستان را بنویسد.
موضوع هاى ساده انتخاب کنید:
بزرگ ترین آرزوى تو چیست ؟
ترسناک ترین اتفاقى که برایت افتاد چه بود؟
دوست دارى به کجا سفر کنى ؟
بهترین دوست تو کیست و به چه دلیل ؟
مطلب را ساده نگه دارید. اجازه بدهید چند دقیقه فکر کند سپس چند جمله اى را براى داستان انتخاب کند. خیلى بازنویسى نکنید، سعى کنید داستان را به زبان کودکتان بنویسید.
ضمن این که مى نویسید براى فرزندتان توضیح بدهید که چه مى کنید. اگر فرزندتان کم سن و سال است توضیح بدهید که هر چه مى گوید را مى توان با حروف الفبا نوشت . و حتى افراد غریبه نیز مى توانند بعدا آنچه را که گفته است ، بخوانند.
از فرزندتان بخواهید براى داستان نقاشى بکشد و آن را در یک پوشه یا کلاسور بگذارید.
روز بعد از این که داستان تجربه ى زبانى را نوشتید از فرزندتان بخواهید آن را بخواند. حتى بچه هایى که سواد خواندن ندارند نیز مى توانند برخى از عناصر داستان را به یاد بیاورند یا برخى از کلمات را بشناسند. چون داستان ساخته ى خودِ فرزندتان است ، مى خواهد بداند که هر کلمه چیست .
تعدادى داستان جمع آورى کنید و از بچه ها بخواهید آنها آنها را با اعضاى دیگر خانواده بخوانند. بد نیست خودتان نیز درباره ى موضوعى که به فرزندتان داده اید، بنویسید و اجازه دهید فرزندتان علاوه بر داستان خود، داستانِ شما را نیز بخواند. با این کار داستان فرزند خود را (منتشر) مى کنید و به تجربیات شخصى او مشروعیت مى بخشید و وقتى خودتان مى نویسید به او نشان مى دهید که همه براى انتقال عقاید خود از زبان استفاده مى کنند.

24.براى خانواده دفتر یادگارى درست کنید
وقتى بچه بودم ، سرگرمى مورد علاقه مان در روزهاى بارانى ورق زدن دفترهاى یادگارى قدیمى پدر و مادرمان بود. مادرم که در کودکى صداى قشنگى داشت ، دفترهاى یادگارى بزرگى داشت که برنامه ى کنسرت ها، قطعات موسیقى ، عکس ها و گل هاى خشک خود را در آن چسبانده بود که حس گنجکاوى ما را نسبت به آن دوره زندگى او تحریک مى کرد. پدرم از روزهایى که در نیروى دریایى گذرانده بود، یک آلبوم بزرگ عکس نگه داشته است که در بالاى هر عکس عنوانى نوشته شده است . با دیدن این آلبوم به حقایق تازه اى درباره پدرم دست یافتم : او در لباس نظامى بسیار خوش تیپ بود، زمانى پیپ مى کشیده ، مدتى از عمر خود را در جاهاى بسیار عجیب سپرى کرده و به کشیدن کاریکاتورهاى خنده دار علاقه داشته است . این دفترهاى یادگارى که سالها قبل از تولد ما گرد آورى شده بودند بخشى از تاریخ خانوادگى ما را حفظ کرده بودند.
گردآورى دفتر یادگارى علاوه بر این که روشى عالى براى حفظ تاریخ خانواده است مى تواند یک تجربه آموزشى فوق العاده نیز باشد. کشوى عکس هایى را که با عکس فرزند قنداقى تان شروع مى شود بیرون بریزید. بلیط هواپیماى اولین سفر هوایى خود یا کودکتان ، برچسب هایى که هیچ وقت به ماشین خود نچسباندید، کارت تبریک هایى که از فامیل دریافت کرده اید و هر چیزى که بخشى از فرهنگ خانواده ى شما را تشکیل مى دهد مى تواند در دفتر یادگارى قرار بگیرد.
بچه هاى سنین مختلف مى توانند در گردآورى این دفتر یادگارى کمک کنند. کارها را به روشى که به نظرتان معقول مى آید تقسیم بندى کنید.
بچه هاى کوچک تر مى توانند ...
عکس ها را به دسته هاى مختلف تقسیم کنند.
عکس ها یا کارت پستال ها را روى صفحه تنظیم کنند.
براى هر صفحه عنوانى جدى یا طنز پیشنهاد کنند.
در صفحات دفتر، نقاشى ، کاریکاتور یا طرح بکشند.
بچه هاى بزرگ تر مى توانند ...
مطالب را به ترتیب زمان مرتب کنند.
براى عکس یا کارت پستال ها عنوان یا توضیح بنویسند.
عکس ها یا مطالب یا یاد گارى ها را به صفحه ى دفتر بچسبانند یا وصل کنند.
براى دفتر یادگارى نمایه تنظیم کنند.
وقتى دفتر یادگارى تان کامل شد اجازه بدهید فرزندانتان آن را رسما به دوستان یا اعضاى فامیل نشان دهند. حتى بچه هایى که سواد خواندن ندارند نیز مى توانند متنى را که خود آفریده اند (بخوانند) آنها مى توانند موضوع هر عکس یا یادگارى را تعریف کنند. بچه هاى بزرگ تر مى توانند عنوان ها یا توضیحات را با صداى بلند بخوانند. دفتر یادگارى را جایى بگذارید که همه اعضاى خانواده بتوانند آن را در روزى بارانى که مى خواهند در جاده خاطرات سفر کنند، به راحتى پیدا کنند.
چند پیشنهاد براى دفترهاى یادگارى موضوعى
فعالیت هاى ورزشى فرزند خود را ثبت کنید.
جشن عبادت ، جشن پایان دبستان ، جشن ورود به دبیرستان ، یا هر حادثه اى را که تنها یک بار رخ مى دهد ثبت کنید.
خاطرات یک سفر خانوادگى را گردآورى کنید.
زندگى هر یک از فرزندان خود را در دفترى جداگانه ثبت کنید.
عکس هایى را که فرزندتان در اردوهاى تابستانى یا تشکل هاى دانش آموزى گرفته است در یک دفتر نگهدارى کنید.
براى جشن هاى تولد اعضاى خانواده تان یک دفتر یادگارى درست کنید.

25.مراجعه به کتابخانه را در روال کارهاى جمعى خانواده قرار دهید
من با بهترین دوست خود در کتابخانه آشنا شدم . سال 1963 بود و ما در مقابل قفسه ى (سرى زندگى نامه ها) در قسمت کودکان با هم برخورد کردیم . هر دویمان مجذوب این سرى کتاب ها شده بودیم و علاقه ما به آنها بیشتر به خاطر تعداد زیاد کتاب هاى موجود در سرى بود تا به خاطر علاقه قلبى به زندگى قهرمانان آمریکایى . ما هر دو اهل رقابت بودیم و ملاک یادگیرى براى ما نه دانش کسب شده بلکه کمیت کتاب هایى بود که مى خواندیم .
ما به تنهایى به کتابخانه نمى رفتیم . خانواده هایمان نیز مى آمدند، در طول کودکیمان ، شنبه هر هفته با خانواده هایمان به آنجا مى رفتیم . شنبه صبح که مى شد کتاب ها از زیر تخت ، پشت کوسن هاى مبل ، از روى میز آشپزخانه ، و از لاى قفسه کتاب اتاق نشیمن جمع مى کردیم . آنها را در یک جعبه مى چیدیم ، سوار ماشین مى شدیم و به کتابخانه مى رفتیم . آنجا پخش ‍ مى شدیم : بزرگسالان به اتاق بزرگسالان مى رفتند، بچه هاى کوچک به سراغ کتاب هاى تصویرى ، و من دوستم به سراغ کتاب هاى سرى .
جین چال ، کارشناس خواندن ، معتقد است که خواندن سه پیش نیاز دارد: قابلیت دسترسى ، قابلیت خواندن و علاقه . مراجعه مکرر به کتابخانه هر سه پیش نیاز را فراهم مى کند. والدین ما که رفتن به کتابخانه را روال خانوادگى قرار داده بودند، به ما خدمت بزرگى کردند.
آنها منبع بى پایانى از مطالب خواندنى در اختیارمان قرار دادند. (قابلیت دسترسى )
آنها کارى کردند که بتوانیم مطالبى را پیدا کنیم که با سن و توانایى خواندنمان هماهنگى داشته باشد. (قابلیت خواندن )
آنها ما را به جایى بردند که بتوانیم درباره ى هر موضوع یا در هر سبک ادبى قابل تصور مطلب پیدا کنیم . (علاقه )
و مهم تر از همه :
آنها خواندن را به صورت یک عادت مشترک خانوادگى درآوردند و بدین ترتیب باز هم بر اهمیت آن تاءکید کردند.
ممکن است از فکر این که باید هر روز در معرض دید فرزندتان ، یا براى فرزندتان بخوانید، حیران شوید (مراجعه کنید به روش هاى 1 و 3).
ممکن است بودجه تان اجازه ندهد خیلى کتاب یا مجله بخرید (مراجعه کنید به روش 16). پس مراجعه منظم به کتابخانه مى تواند کمک کند. وقتى فرزندتان آموخت که نام خود را بنویسد مى توانید او را عضو کتابخانه کنید و برایش کتاب قرض کنید.
کتابخانه عمومى محلتان ممکن است تنها از یک اتاق تشکیل شده باشد و یا یک ساختمان بزرگ باشد. اما در هر کتابخانه اى کسى هست که بتواند شما را با آنجا آشنا کند و قوانین کتابخانه را برایتان توضیح دهد.
اطلاعات زیر را حتما بدست بیاورید:
1. زمان مجاز براى نگه داشتن هر کتاب چقدر است ؟
2. جریمه تاءخیر در باز گرداندن کتاب چیست ؟
3. آیا اتاق یا قسمت کودکان وجود دارد؟
4. آیا جلسات کتابخوانى با صداى بلند براى بچه ها برگزار مى شود؟
5. آیا برنامه ى مطالعه ى تابستانى برگزار مى شود؟
6. ساعت کار کتابخانه چگونه است ؟
7. آیا کتابخانه خدمات ویژه مانند دوره هاى آموزشى یا جلسات سخنرانى ارائه مى دهد؟
به فرزندانتان بفهمانید که باید در کتابخانه سکوت را رعایت کرد و باید از اموال کتابخانه بادقت و ملاحظه نگهدارى کرد. با رفتار خودتان به آنها نشان بدهید که کتابخانه جاى مخصوص و باارزشى است که تمام خانواده مى تواند از آن لذت ببرد.
وقتى من و دوستم به سن بلوغ رسیدیم ، دیگر همراه خانواده به کتابخانه نمى رفتیم . (بچه ها بالاخره در یک زمان در مقابل حرکت هاى جمعى خانواده شورش مى کنند. به آنها بگویید که هر وقت مایل باشند با شما بیایند از همراهى آنها استقبال خواهید کرد اما اگر ترجیح مى دهند به تنهایى به کتابخانه بروند، باز هم مى توانند.) اکنون که از آن زمان 30 سال گذشته است و من و دوستم در فاصله 5 هزار کیلومترى هم زندگى مى کنیم باز هم براى خواندن مطالب بیشتر، درباره ى موضوعات بیشتر، با هم رقابت مى کنیم و هنوز هم کتابخانه ى عمومى را بخشى از خانه ى خود به حساب مى آوریم .

26.به نمایشگاه هاى کتاب بروید
(وقتى براى اولین بار به نمایشگاه کتاب رفتم ده ساله بودم ، سالن بزرگى را به یاد مى آورم که پر بود از غرفه ها و قفسه هاى کتاب . در گوشه اى از سالن بچه ها دور میز نشسته بودند و براى شرکت در مسابقه ، نقاشى مى کشیدند و در گوشه اى دیگر، روى میز دور نویسنده اى حلقه زده بودند که داشتان خود را با صداى بلند براى بچه ها مى خواند. آن روز بادستى پر و با کلى کتاب و اسباب بازى فکرى به خانه برگشتم اما بهترن خاطره برایم این بود که در یکى از غرفه ها با نویسنده محبوب خود آشنا شدم ، با او صحبت کردم و او نیز با کمال مهربانى کتاب جدید خود را برایم امضاء کرد.)
فروشگاه هاى زنجیره اى کتاب جاى بسیار جالبى براى جلب علاقه کودکتان به کتاب و کتابخوانى است . در بسیارى از آنها علاوه بر ارائه کتاب هاى کودکان بخش هایى نیز تعبیه شده است که به فعالیت هاى جنبى اختصاص ‍ دارد. اجراى نمایش هاى عروسکى ، گروه هاى قصه خوانى ، کارگاه هاى داستان نویسى ، آشنایى با نویسندگان کودکان ، همه فعالیت هایى اند که مى توانند در شکوفا کردن علاقه ى فرزندانتان نسبت به کتاب و کتابخوانى تاءثیر بگذارند.
به آگهى ها و پوسترهایى که زمان و مکان برگزارى نمایشگاه هاى کتاب را تبلیغ مى کنند دقت و سعى کنید با خانواده در این نمایشگاه ها حضور پیدا کنید. شما مى توانید به غرفه هاى بزرگسالان سر بزنید و کتاب هاى مورد علاقه ى خود را بررسى کنید و به فرزندانتان اجازه بدهید که هم زمان در غرفه هاى مخصوص کودکان گردش و در فعالیت هاى جنبى بخش کودکان شرکت کنند.
حس دیگر این نمایشگاه ها، برخوردارى از تخفیف ویژه خرید کتاب است !

27.فرزند خود را با کتاب هاى سرى آشنا کنید
وقتى بچه بودم عاشق کتاب هاى سرى بودم ، (مثل قصه هاى خوب براى بچه هاى خوب )، و تا امروز هم علاقه ى خود را حفظ کرده ام . وقتى از یک کتاب لذت مى بریم و بعد مى فهمیم که همان نویسنده درباره ى همان شخصیت ها و همان مکان ، سه ، شش یا ده جلد دیگر نیز کتاب نوشته است ، هیجان زده مى شویم . امروزه گرچه سلیقه ام نسبت به موضوع کتاب هاى مورد علاقه کودکى ام تغییر کرده روشم هنوز همان روش است : باید تک تک کتاب ها را بخوانم و بى صبرانه انتظار جلد بعدى را بکشم .
کتاب هاى سرى براى خواننده بهترین دوست به حساب مى آید. گاهى محبوبیت این کتاب ها نه به خاطر کیفیت ادبى بلکه به خاطر کمیت آنهاست . بچه ها آنها را یک جلد بعد از دیگرى با سرعت مى خوانند و باز هم منتظر جلد بعدى اند.
گاهى که بچه ها به سرى کتاب هاى مورد علاقه ى خود دست مى یابند به کلى از جلوى چشم غیب مى شوند و فقط هرچند گاه یک بار پدیدار مى شوند تا بگویند: (بعدى کجاست ؟)
البته بسیارى از کتاب هاى سرى از ارزش ادبى نیز برخوردارند و بسیارى از نویسندگان بزرگ و محبوب به مجموعه ى کتاب هاى کودکان سرى هاى سه یا چند جلدى افزوده اند.
اگر مى خواهید فرزندانتان به خواندن علاقه مند شوند و اگر مى خواهید از دیدن این که غرق یک کتابى شده اند لذت ببرید، مى توانید کمى هم از کیفیت کتاب چشم پوشى کنید. فرصت براى خواندن آثار کلاسیک در آینده بسیار است . در واقع اگر زرنگ باشید مى توانید نویسندگانى مانند آلکوت ، کیپلینگ و شکسپیر را نیز به عنوان سرى نویس معرفى کنید(4).

28. داستان هایى را پیدا کنید که فیلم یا کارتون آن نیز ساخته شده است
کارتن گوژپشت نتردام ، ساخته والت دیزنى تطابق معمول نظرهاى متناقض ‍ منتقدین را برانگیخت : به هیچ وجه امانت را رعایت نکرده است ، بخش هاى مهمى را حذف کرده ، شخصیت ها و اتفاقاتى را به داستان اضافه و داستان را از اصل آن زیباتر و لطیف تر کرده است . درباره سفید برفى و هفت کوتوله و بامبى هم مردم همین را مى گفتند. این داستان ها در شکل اصلى خود چندان براى بچه ها خوشایند نبودند بلکه در واقع تا حدى ترسناک و سیاه هم بودند.
مادرم مى گوید: (اگر دیزنى سفیدبرفى ، پینوکیو و بقیه را به صورت کارتون در نیاورده بود، من هرگز با آن داستان ها آشنا نمى شدم . وقتى من بچه بودم کسى آن داستان ها را برایم نخوانده بود. مادر و پدرم براى من داستان هاى نروژى مى خواندند اما از برادران گرین و هانس گریستین آندرسن چیزى برایم نمى خواندند. من این فیلم هاى کارتونى را بعد از ظهرهاى شنبه در سینما مى دیدم .)
به نظر شما چند خواننده مانند مادر من وجود دارد؟
وقتى مردم درباره ى (سواد فرهنگى ) صحبت مى کنند منظورشان دانش ‍ ما از مجموعه ى فرهنگ است که مردم جامعه به صورت مشترک از آنها استفاده مى کنند. داستان هاى پریان اروپایى بخشى از دانش مشترک مردم آمریکایى را تشکیل مى دهد. بچه ها باید کلیّت داستان زیباى هفته ، سندرلا و بسیارى از داستان هاى دیگر را بدانند. اگر این داستان ها را در خانه نخوانند ممکن است در مدرسه با آنها آشنا شوند. اگر نه چه ؟
آیا باید از شنیدن اشاره هایى که مردم در زندگى روزمرّه خود به این داستان ها مى کنند، یا مثال هایى که از این داستان ها مى زنند، گیج شوند؟ فلیم هاى دیزنى ، به رغم تمام ضعف هایى که دارند، خدمت بزرگى کرده اند و این داستان ها را براى عموم قابل دسترس کرده اند. گرچه ممکن است برادران گریم خود نتوانند بعضى از شخصیت هاى گرم و مهربانى را که دیزنى آفریده است به عنوان شخصیت ترسناک و تلخ اصلى خود بشناسند، اما این فیلم ها شخصیت هاى مهم ادبى را به صورت تصویرى براى چندین نسل ارائه کرده است . گوژپشت نُتردام هم با اضافاتى که دارد یکى از همین هاست .
براى خواندن ، کتاب هاى فراوان و خوبى وجود دارد که فیلم یا سریال تلویزیونى آن ها نیز ساخته شده است . بسیارى از کتاب هایى که هرگز تجدید چاپ نمى شدند، با بسته شدن قرارداد تولید فیلم آن با جلدى خوش آب و رنگ تجدید چاپ مى شوند. بسیارى از کتاب هاى کلاسیک کودکان مانند شازده کوچولو یا زنان کوچک ، با جلدى تازه و مخاطبینى جدید، دوباره متولد مى شوند.
براى این که از این داستان ها و فیلم ها بهترین استفاده را بکنید بهتر است کتاب را قبل از دیدن فیلم به فرزندتان بدهید. بدین ترتیب بچه ها ابتدا فرصت مى کنند شخصیت ها و حوادث را پیش خود تصور کنند و سپس آنها را با تصور فیلم ساز مقایسه کنند. بعضى از بچه ها داستان را بیشتر به این دلیل مى خوانند که مى خواهند بدانند آخر چه مى شود، دیدن فیلم از خواندن داستان ، کتاب را براى چنین بچه هایى خراب مى کند. البته دیدن فیلم براساس داستان نویسنده اى بزرگ ممکن است بچه ها را به خواندن داستان هاى دیگر آن نویسنده نیز ترغیب کند. بعضى از بچه ها نیز دوست دارند کتاب متعلق به خود آنها باشد و ممکن است از این که صاحب کتابى اند که دوستانشان تنها فیلم آن را دیده اند، لذت ببرند. در جدول زیر چند داستان آن ساخته شده است و براى بچه هاى سنین مختلف مناسب است پیشنهاد کرده ام . شاید بد نباشد قبل از این که فرزندتان فیلم را ببیند، خودتان آن را تماشا کنید تا ببینید آیا براى دیدنش آمادگى دارد یا نه .
چند داستان کلاسیک کودکان (کارتون )
چند داستان کلاسیک کودکان (فیلم )
براساس عناوین ترجمه شده به فارسى یا کتاب و فیلم هاى فارسى .

29. از کتاب هایى که موضوع آن جشن هاى ملى و مناسبت هاى مذهبى است ، استفادهکنید
در کتابخانه عمومى محله ما، کتاب هاى کودکان در یک سمت سالن اصلى قرار دارد. اولین بارى که به آن قسمت سر زدم تعجب کردم : یک فقسه ى کامل از کتابخانه به کتاب هایى اختصاص داده شده بود که موضوع آن جشن هاى ملى و مناسبت هاى مذهبى بود، چه دابیات داستانى ، چه کتاب هاى غیر داستانى ، چه شعر و چه انواع ادبى دیگر. ظاهرا میزان درخواست این کتاب ها از طرف والدین و معلم ها آنقدر زیاد است که کتابدارها مجبور شده اند آنها را از سایر کتابها جدا کنند. اگر در قفسه جدایى باشند راحت تر مى شود به آنها دسترسى پیدا کرد. از آن پس دقت کردم و دیدم در کتابخانه ها و کتاب فروشى هاى دیگر نیز قفسه مشابهى وجود دارد که به کتاب هاى مربوط به جشن هاى ملى و مناسبت هاى مذهبى اختصاص ‍ دارد.
اگر تردید دارید که ادبیات الهام گرفته از مناسبت هاى ملى و مذهبى تا چه حد نزد مردم محبوب است یک لحظه به فیل هاى آهنگ برنادت و کریسمسِ چارلى براوان بیاندیشید. اهمیتى ندارد که شما یا فرزندانتان چند بار این فیلم ها را دیده باشید، آنها در تار و پود مناسبت هاى ملى و مذهبى تنیده شده اند.
برقرار کردن رابطه بین ادبیات و زمان معقول به نظر مى رسد. معلمین همیشه همین کار را مى کنند و مناسبت هاى ملى و مذهبى را هر سال با دانش آموزان خود مرور مى کنند، از روز دانش آموز گرفته ، تا سالگرد انقلاب و پیروزى و روز استقلال و اعیاد مذهبى و ...
کتابدار مى تواند به شما کمک کند تا کتاب هایى را پیدا کنید که به این مناسبت ها مربوط مى شود. بعضى از آنها را مى توانید هنگام خواب براى بچه ها بخوانید و بعضى را مى توانید به آنها بدهید تا به تنهایى بخوانند(5).

30.براى تابستان یک برنامه مطالعه ى آزاد تنظیم کنید
دبستان ترگود مارشال که در گذشته بر اساس نظام آموزشى معمول داره مى شد، اخیرا تغییر کرده است و در حال حاضر هر معلم به مدت دو سال به دانش آموزان خود درس مى دهد: اول و دوم ، سوم و چهارم یا پنجم و ششم . معلم ها و دانش آموزان از ارتباط ادامه دار خود با هم در این طرح جدید لذت مى برند اما با الجراى این طرح مشکلى که قبلا هم وجود داشته است اکنون بیشتر به چشم مى آید:
آداکوهن که معلم کلاس سوم و چهارم است گوید: (از نظر تئوریک باید بتوانیم در ابتداى سال دوم ، از آخرین مطالبى که در سال پیش خواندیم شروع کنیم و با سرعت پیش برویم و به برنامه درسى جدید بپردازیم . اما متاءسفانه بچه هایى که در طول تابستان مطالعه نمى کنند خیلى عقب تر از بچه هاى دیگرند و مدتى طول مى کشد تا بتوانند دوباره به توانایى هایى که سال پیش به دست آورده بودند، برسند. بعضى از بچه ها هم انگار هیچ وقت نمى رسند.)
مهارت خواندن در بچه هایى که در خانه مطالعه نمى کنند ممکن است در طول تابستان به اندازه ى یک سال تحصیلى یا بیشتر، پس رفت کند. خواندن هم مانند اغلب مهارت هاى دیگر است : اگر از آن استفاده نکنید آن را از دست مى دهید. معلمان به خوبى نتیجه آن را مى بینند. بچه هایى که در طول تابستان مطالعه مى کنند، در ابتداى هر سال تحصیلى بسیار جلوتر از پایان سال تحصیلى گذشته اند. بچه هایى که کمى مطالعه مى کنند معمولا سطح مهارت هاى خود را حفظ مى کنند و بچه هایى که اصلا مطالعه نمى کنند عقب مى افتند و ممکن است هنگامى که بقیه کلاس پیشرفت مى کند، باز هم عقب بمانند.
بسیارى از کتابخانه ها با برنامه مطالعه تابستانى در مقابله با این مشکل کمک مى کنند. این برنامه هاى مطالعاتى بین طیفى از برنامه هاى پر زرق و برق و رقابت آمیز و برنامه هاى آموزشىِ صرف قرار گرفته اند. در برنامه هاى نوع اول بچه ها درباره ى موضوع هاى خاصى مطالعه مى کنند، مطالب خلاق مى نویسند و به ازاى خواندن تعداد مشخصى کتاب جایزه مى گیرند، اما در نوع دوم کتابدار با بچه ها به طور منظم در تماس است و گاهى مى خواهد که بچه ها از کتاب هایى که خوانده اند گزارش شفاهى ارائه دهند.
اگر فرزندانتان اجتماعى و اهل رقابتند، شاید برنامه مطالعاتى کتابخانه همان چیزى باشد که بتواند خواندن آنها را در سراسر تعطیلات مدرسه تضمین کند. قبل از پایان سال تحصیلى با کتابخانه ى محله تان تماس بگیرید و ببینید براى ایام تابستان چه برنامه اى دارند. حتى برنامه قصه خوانى گروهى هم مى تواند مفید باشد چون به هر حال باعث مى شود که بچه ها به داخل محیط کتابخانه بیایند و آنها را تشویق مى کند کتابى را انتخاب کنند و به خانه ببرند.
اگر کتابخانه محله تان چنین برنامه هایى ارائه مى دهد یا اگر فرزندانتان علاقه ندارند به صورت هدفمند و در رقابت با بچه هاى دیگر مطالعه کنند، مى توانید برنامه شخصى خود را تنظیم کنید. به اهدافى که فرزندانتان بیان مى کنند و پاداش هایى که به دریافت آن علاقه مندند توجه کنید.
چگونه براى تابستان برنامه مطالعه ى شخصى خود را تنظیم کنید
1. از فرزندانتان بپرسید براى تابستان چه آرزوهایى دارند. آیا مى خواهند سفر کنند، به بازى هاى ورزشى بپردازند، باغبانى کنند؟ در کتابخانه کتاب هایى پیدا کنند که به این موضوع ها ربط داشته باشد.
2. با فرزندتان هدفى معقول براى مطالعه تعیین کنید، آیا فرزندتان مى تواند در هفته یک کتاب بخواند؟ دو کتاب چه ؟ آیا باید براى رسیدن به هدف پاداش بگیرد؟
3. براى ماه هاى تابستان یک تقویم درست کنید. هر بار که فرزندتان کتابى را تمام کرد از او بخواهید روى تقویم یک برچسب بچسباند.
4. فرزندتان را تشویق کنید درباره ى کتاب ، یعنى موضوع ، طرح داستان و شخصیت هایش برایتان تعریف کند. از او بپرسید که چه جنبه هایى از کتاب براى او خوشایند یا ناخوشایند بود.
5. به صورت منظم به کتابخانه سر بزنید. وقتى فرزندتان کتابى را تمام کرد حتما کتاب دیگرى در دسترس داشته باشید.
6. در پایان تابستان ، سؤ ال هاى زیر را از فرزندتان بپرسید و برنامه مطالعه ى او را ارزیابى کنید.
آیا به هدف مطالعاتى اولیه خود دست یافتى ؟
آیا چیز جدیدى یاد گرفتى ؟
آیا در میان آنچه خواندى مطلب خیلى جالب هم بود؟
آیا مهارت هاى خواندنت پیشرفت کرده است ؟

31. در سفرهاى طولانى با ماشین کتاب بخوانید
کیت و شوهرش هر تابستان همراه سه فرزندشان با ماشین چبپ خود به مقصدى تازه فر مى کنند: منتانا، کبک ، کوه هاى نیومکزیکو. بیشتر دوستان کیت که حتى مى ترسند سه بچه را با ماشین از خانه تا بازار ببرند تعجب مى کنند که کیت چگونه مى تواند خود را با سه بچه شش ، ده و دوازده ساله در ماشین حبس کند و چندین روز 600 - 500 کیلومتر سفر کند.
کیت مى گوید در صندلى عقب همیشه فقط دو نفر مى نشینند پس اولین کارى که باید بکنم این است که جاى نشستن هر کس را تعیین کنم . بیشتر روزها گرگ با چمدان ها در عقب ماشین مى نشیند تا امبر و اشلى جاى بیشترى داشته باشند. براى خوردن ، شنا کردن و دیدن مناظر زیاد مى ایستیم . بچه ها کلى کتاب نقاشى ، کتاب مصور و داستان هاى ماجرایى همراه دارند. وقتى حوصله بچه ها سر مى رود و با هم دعوا مى کنند با هم (بیرون را تماشاکن ) بازى مى کنیم . ما همه در طول تابستان هاى گذشته بازى هایى اختراع کرده ایم . حتى اشلى هم تابستان گذشته یکى بازى اختراع کرد: هر کس تعداد بیشترى جیپ مانند جیپ ما مى دید یک نوشیدنى جایزه مى گرفت . این جورى وقتمان مى گذرد و از شدت خشم نیز دیوانه نمى شویم .
سفرهاى طولانى با ماشین مى تواند حتى صبورترین پدر و مادرها را از پا دربیاورد و دادن داروى خواب آور به بچه ها چندان تجویز نمى شود. البته مى توانید راه هایى پیدا کنید تا بچه ها در سفرهاى طولانى از سر و کول هم بالا نروند. حتى بعضى از این روش ها تا حدودى کارکرد آموزشى نیز دارند:
بچه ها را مسئول مسیریابى کنید: بچه ها مى توانند، بسته به سن خود، نقشه ، تابلوهاى جاده ، تابلوهاى خیابان ها، علامت خروجى جاده ها یا علامت ابنیه تاریخى را بخوانند. اگر مى خواهید براى صرف ناهار بایستید از فرزندانتان بخواهید تابلو رستوران مورد علاقه شان را پیدا کنند.
(بیرون را تماشا کن ) بازى کنید: بد نیست از پلاک خودروها شروع کنید. ببینید کدام یک از بچه ها مى تواند زودتر از بقیه ده پلاک از ده استان مختلف ببیند، یا از استان مجاور ده پلاک پیدا کند. از بچه ها بخواهید خنده دارترین تابلوى تبلیغاتى یا عجیب ترین نام براى شهرهاى سر راه یا تابلوى جالب ترین مکان دیدنى توریستى را پیدا کنند.
با صداى بلند کتاب بخوانید: منطقى ترین مطلب براى خواندن ، کتابچه ى راهنماى جدید است که همان روز به آنجا مى رسید. از یکى از بچه ها بخواهید تمام اطلاعات مربوط به آنجا را با صداى بلند بخواند. اگر خانواده تان خیلى دموکراتیک باشد مى توانید حتى براى اماکن دیدنى ، محل اقامت ، یا رستورانى که مى خواهید امتحان کنید، راءى گیرى کنید. کار دیگرى که مى توانید بکنید این است که هنگام دیدار از یک مکان ، بروشور مربوط به آن را بردارید و وقتى به ماشین برگشتید آن را با صداى بلند بخوانید.
بازى هاى لُغَوى بکنید: یک موضوع پیدا کنید، مثلا حیوانات . یک حیوان نام ببرید: شیر نفر بعد باید حیوانى را نام ببرد که با حرف آخر حیوان قبلى ، یعنى (ر) شروع شود. آن قدر ادامه بدهید تا همه خسته شوند سپس موضوع را عوض کنید. یا نام شهر، استان یا منطقه اى را که از آن عبور مى کنید به فرزندانتان بگویید و از آنها بخواهید با استفاده از حروف آن هر چند لغت که مى توانند روى کاغذ یادداشت کنند.
بازى هاى جغرافیایى بکنید: سعى کنید به کمک خانواده ، همه ى استان هاى کشور را به ترتیب الفبا نام ببرید، مراکز استان ها یا استان هاى مجاور استانى که در آن قرار دارید را نام ببرید. به اطلس مراجعه کنید تا جواب خود را کنترل کنید.
از بچه ها بخواهید بازى اختراع کنند: به بچه ها پنج دقیقه فرصت دهید تا با هم قوانین یک بازى را تنظیم کنند و بتوانید با هم در ماشین بازى کنید. با گذر زمان مى توانید قوانین بازى را اصلاح کنید و بهبود بخشید. شاید تعجب کنید بسیارى از این بازى ها نزد خانواده تان یک بازى محبوب مى شود و مى تواند همه را کیلومترها سرگرم کند.

32. به نوار قصه گوش کنید
یکى از آشنایان من هر روز براى رفتن به محل کار یک ساعت نیم رانندگى مى کرد تا به لوس آنجلس برسد. اگر من مجبور مى شدم چنین کارى کنم ، حتما دیوانه مى شدم . اما او مى گفت که این کار را دوست دارد و این زمان را (زمان خصوصى خود) مى نامید که مى توانست دور از خانواده و کار خود باشد. او این مسیر را در ماشین کوچک خود طى مى کرد و هر هفته نوارهاى داستان جدیدى را در ضبط صوت ماشین خود مى گذاشت و این اولین بارى بود که من درباره این شکل شنیدارى ادبیات چیزى شنیدم . البته از آن موقع به بعد نوارهاى داستان هم نزد کسانى که باید از خانه تا محل کار مسیرى طولانى طى کنند و هم نزد کسانى که وقت مطالعه ندارند اما مى توانند گوشى را روى گوش هاى خود بگذارند، بسیار محبوبیت پیدا کرده است .
نوار قصه هم براى بزرگسالان وجود دارد و هم براى بچه ها.
بعضى از نوارهاى قصه هاى کودکان نیز در بسته هایى همراه کتاب قصه فروخته مى شود تا کودک بتواند ضمن گوش کردن به قصه متن آن را نیز در کتاب دنبال کند. این روش براى تقویت مهارت هایى که به تازگى در خواندن پیدا شده ، روش مؤ ثرى است و قابل درک است که چرا والدینِ نگران نیز از آن استقبال مى کنند. البته این روش هرگز نباید جاى خواندنِ والدین یا خواندن براى والدین را بگیرد.
بعضى از نوجوانان ، على رغم این که در کودکى خوب مى خواندند، ترجیح مى دهند درِ اتاق را روى خود ببندند و گوشى واکمن را روى گوش هاى خود بگذارند. نوار قصه براى چنین نوجوانانى نیز مى تواند مفید باشد. نوارهاى قصه در بسیارى از کتابخانه ها و کتابفروشى ها یافت مى شود. صورت زیر برخى از نوارهاى موجود در بازار را ذکر مى کند.
حسن کچل
ترانه هاى کودکان
لچک قلى
حسن و خانم حنا
اتل متل توتوله
بزبزقندى
و ...
بخش 3: رفتار بچه ها را اصلاح کنید

33.اطمینان حاصل کنید که فرزندتان براى خواندن آمادگى دارد
جنیفر که متولد ماه آوریل است هنگام ورود به کلاس اول در ماه سپتامبر شش سال تمام داشت . نسبت به سن خود قو بلند بود، خیلى خوب صحبت مى کرد، عاشق رنگ آمیزى بود و بلافاصله از نظر توانایى خواندن در بالاترین گروه کلاس خود قرار گرفت و تا پایان سال تحصیلى نیز در آن گروه درخشید. دو سال بعد که برادرش جاستین به کلاس اول رفت ، او پنج سال و ده ماه سن داشت او یکى از کوچک ترین و کوتاه قدترین بچه هایى کلاس خود بود. معلم او به زودى متوجه شد که جاستین نمى تواند براى مدت زیادى روى موضع واحدى تمرکز کند، هماهنگى بین چشمان و دستان او ضعیف است و هیچ علاقه اى به خواندن از خود نشان نمى دهد. جاستین از نظر خواندن در پایین تر سطح کلاس خود قرار داده شد. در کلاس ‍ سوم جاستین به طور ناگهانى انرژى زیادى را از خود نشان داد، از دانش آموزان دیگر جلو زد و جایگاه حقیقى خود را بین بهترین هاى کلاس ‍ به دست آورد.
وقتى فرزندتان به کلاس اول مى رود با بچه هایى همکلاس مى شود که ممکن است حدود یک سال با هم اختلاف سن داشته باشند، تفاوت سنّى در این مرحله یعنى تفاوت رشد جسمى ، عاطفى و ذهنى . البته سن تقویمى کودک نسبت به عواملى چون جنسیت ، درک تصویرى و شنیدارى ، سلامت جسمى ، توانایى زبانى و علاقه به خواندن ، در آمادگى او براى خواندن تاءثیر کمترى دارد.
دخترها معمولا زودتر از پسرها براى خواندن آمادگى پیدا مى کنند. آمادگىِ بیشتر دخترها به این واقعیت ها ربط دارد که دخترها اغلب زودتر از پسرها زبان باز مى کنند و هنگام ورود به دبستان از دایره ى لغات گسترده ترى برخوردارند.
اطلاعات زمینه اى بچه ها، یعنى تجربیاتى که با خود به مدرسه مى آورند، در آمادگى آنها براى خواندن عامل کلیدى اند. به عنوان نمونه یکى از بچه هایى که من امتحان مى کردم در مرکز شهر بزرگ شده بود، امتحان ، آزمایش ‍ ساده اى بود و او باید کلمات را با تصویر مربوط به خود ربط مى داد. تصویر، تصویر یک حیوان شاخدار بود و کلمات : گاو، پرچم و گوزن . کودک کلمه گاو را برگزید و وقتى از او پرسیدم گفت : (خوب این گاو است .) معلوم شد که هرگز نه گوزن دیده است و نه درباره آن چیزى شنیده است . معلوم شد وقتى باید به کمک قدرت درک خود مى خواند، از موقعیت خوبى برخوردار نبوده است .
درک تصویرى در بچه هاى مختلف با سرعت متفاوتى رشد مى کند. بچه هاى خیلى کوچک ممکن است M و A را با هم اشتباه بگیرند چون نوک هر دو رو به بالا است و وقتى کمى بزرگ تر مى شوند ممکن است d و b، p یا m و w را با هم اشتباه بگیرند.
درک شنیدارى در آمادگى براى خواندن ، به توانایى کودک براى تشخیص ‍ تفاوت صداى حروف یا تشخیص کلمات هم صدا مربوط مى شود. کودکانى که مهارت آنها براى تشخیص تفاوت صداها به قدر کافى رشد نکرده است ، ممکن است نتوانند کلمات هم وزن را تشخیص بدهند یا صداى ب و پ را با هم اشتباه بگیرند.
مشکلاتى جسمى از قبیل ضعف بینایى یا شنوایى و ضعف مهارت هاى حرکتى مى تواند بچه ها را از خواندن باز دارد. و گاهى ناتوانى در تمرکز، به مشکلات جسمى مانند کم خونى ، کمبود خواب و سوء تغذیه برمى گردد و نه مشکلات عاطفى .
وقتى فرزندتان به کلاس اول وارد مى شود احتمالا معنى چند هزار لغت را مى داند و البته دایره لغاتى که به زبان مى آورد و مى شنود بر آمادگى او براى خواندن تاءثیر به سزایى دارد. عامل مؤ ثر دیگر درک درونى او از ساختار و دستور زبان است . اگر این درک درونى را داشته باشید مسلما آنچه را مى خوانید، بهتر مى فهمید. با این درک درونى مى توانید حدس بزنید که کلمه اى که بعد از اسم آمده است و نمى توانید آن را بخوانید صفت است و اسم را توصیف مى کند و مى توانید حدس بزنید که بعد از فاعل بالاخره فعل مى آید. لازم نیست این واژگان دستورى را بلد باشید، تنها چیزى که لازم است بدانید این است که یک زبان چگونه عمل مى کند.
تمایل کودک براى خواندن تابع دو چیز است : رشد عاطفى او و برخوردهایى که در خانه مى بیند. اگر با صداى بلند براى کودکتان مى خوانید و به او نشان داده اید که خواندن کار باارزشى است ، کودکتان با علاقه براى یاد گیرى به کلاس مى آید.
در هر گروهى از بچه هاى کلاس اول ، هم بچه هایى پیدا مى شوند که مى توانند کمى بخوانند، هم بچه هایى که با کمى تلاش براى کسب آمادگى ، خواندن را مى آموزند و هم بچه هایى که تا یکى دو سال بعد آمادگى واقعى را به دست نخواهند آورد. کار معلم سخت است و سخت تر از آن احساس ‍ ناکامى والدینى است که فرزندانشان در گروه سوم قرار مى گیرند، ممکن است فرزندتان در سال دوم دبستان مهارت و علاقه ى لازم را به دست آورد تا به همکلاسى هاى خود برسد و این خود تجربه ى خوبى است . شاید از این بترسید که فرزندتان هیچ وقت به سطح همکلاسى هاى خود نرسد اما مهارت هاى او ناگهان شکوفا شود و شما را به تعجب وا دارد.
هر بچه با بچه هاى دیگر تفاوت دارد (مراجعه کنید به روش 49). تشخیص ‍ این تفاوت ها به شما کمک مى کند با فرزندتان که با سرعت خاص خود براى خواندن آماده مى شود، کنار بیایید. کارهایى هست که مى توانید براى آماده کردن فرزندتان براى خواندن انجام دهید. اما به خاطر داشته باشید که به زودى نمى توان او را وادار به رشد کرد. اگر قبل از این که آمادگى پیدا کند او را به خواندن وادار کنید ممکن است توانایى خواندن داشته باشد اما از خواندن لذت نبرد.
چگونه فرزند خود را براى خواندن آماده کنید.

تجربه
از جاهاى جدید دیدن کنید و درباره ى آنها صحبت کنید.
براى معرفى مفاهیم تازه از برنامه هاى آموزشى تلویزیون استفاده کنید.
درباره ى تجربیات مختلف زندگى براى او صداى بلند قصه بخوانید.
درک بینایى
رسم شکل و نقاشى را از روى سرمشق تمرین کنید.
با همدیگر پازل درست کنید.
با خمیر بازى و آجرهاى خانه سازى کار کنید.
درک شنیدارى
با هم با صداى بلند شعر و ترانه بخوانید و بازى هاى زبانى بکنید(6). (مراجعه کنید به روش 43).
بازهاى لغوى کنید که شامل ذکر کلمه هایى مى شود که مانند هم شروع یا تمام مى شوند.
مشکلات جسمى
قبل از ورود به دبستان بخواهید که چشم ها و گوش هاى فرزندتان توسط متخصص معاینه شود.
توانایى گفتارى
فرزندتان را تشویق کنید جمله ها را به صورت کامل بیان کند.
.وقت بگذارید و از تجربیات خود براى همدیگر تعریف کنید و به حرف یکدیگر گوش کنید.
تمایل براى خواندن
به صورت منظم به کتابخانه سر بزنید.
به بچه هایى که سواد خواندن ندارند کتاب هایى بدهید که ظاهرى جذاب دارند.
در هر فرصت ممکن با صداى بلند کتاب بخوانید.
34. خواندن فعال را تشویق کنید
جادى که 16 سال داشت یک سال تابستان داوطلب شد تا براى بچه ها در کتابخانه قصه هاى پریان بخواند. روز اول وقتى بعد از اتمام کار خود به خانه برگشت ، چهره اش حالت متحیر داشت :
(خیلى عجیب است ، من این همه صداى ترسناک از خود در مى آورم و صداى شخصیت هاى وحشتناک را تقلید مى کنم اما هر بار که به آخر صفحه مى رسم و مى رسم : حالا چه مى شود؟ یا به نظرتان چطور بود؟ هیچ پاسخى نمى گیرم . بچه ها همین طور مى نشینند. آخرش فقط یکى از دخترها گفت : دیو آنها را مى گیرد! و بعد سرخ شد، انگار کسى اجازه ندارد در کتابخانه حرف بزند!
(به خاطر همین بعد از یک جلسه با یکى دو تا از بچه ها حرف زدم و از آنها پرسیدم که آیا از قصه خوششان آمد. گفتند، بله ، خوششان آمد، قصه خوب بود. پرسیدم از خواندن من خوشتان آمد؟ گفتند صداى ترسناکى که تقلید مى کردم خوب بود. پرسیدم چرا خوابم را نمى دادند. گفتند چون معمولا وقتى براى شنیدن قصه مى آیند، کسى که قصه را مى خواند، فقط کتاب را بر مى دارد و از اول تا آخر مى خواند. آنها باید فقط مى نشستند و گوش مى کردند و به همین دلیل نمى دانستند باید چه کار کنند.)
خوانندگان و شنوندگان فعال نسبت به خوانندگان و شنوندگان منفعل مطلب را بهتر درک مى کنند. خودتان فکر کنید: وقتى هوشیار هستید، سؤ ال مى کنید و درباره ى روایت شخص مقابل اظهار نظر مى کنید، گفت و گو را بهتر از حالتى که فقط سخنان گوینده را مى شنوید، دنبال مى کنید و به خاطر مى آورید. به همین دلیل است که بیشتر افراد با شرکت در سمینار بهتر مى آموزند تا با گوش کردن به سخنرانى . احتمالا سقراط اولین کسى بود که فواید یاد گیرى فعال را تشخیص داد. در روش سقراطى با پرسیدن یک سرى سؤ ال از دانشجویان و بررسى عمیق پاسخ آنها، دانش را از زبان خود دانشجویان بیرون مى کشند. بدین ترتیب دانشجویان تشویق مى شوند دانسته هاى خود را در ارتباط با آنچه نمى دانند به کار بگیرند.
اصلى که خواندن جدى براساس آن نهاده شده است نیز شبیه به همین است . گاهى قبل از شروع به خواندن از دانشجویان یک سرى سؤ ال پرسیده مى شود. ممکن است در طول داستان چند بار مکث کنند تا آینده ى داستان را پیشگویى کنند، به سؤ الات پاسخ دهند یا درباره ى اتفاقات داستان اظهار نظر کنند. در پایان داستان ، دانشجویان آنچه را که آموخته اند دوره مى کنند.
ما بزرگسالان بدون این که کسى برایمان سؤ ال فراهم کند به صورت فعال مى خوانیم . از خودمان مى پرسیم که چه چیزهایى برایمان خوشایند و چه چیزهایى ناخوشاینداند، علایقمان چیست ، در دانشمان چه خلاءهایى وجود دارد و بدین ترتیب انتخاب مى کنیم که چه چیزى بخوانیم . هنگامى که مى خوانیم به طور پیوسته آینده را پیشگویى مى کنیم و پیش خودمان درباره تعصّبات نویسنده ، انگیزه ى شخصیت ها یا علاقه مان نسبت به مطلب اظهار نظر مى کنیم . ما به صورت خودکار دانسته هاى خود را در ارتباط با متنى که مى خوانیم به کار مى گیریم و ضمن خواندن ، عقاید خود را تغییر داده و پالایش مى کنیم . فعال ترین خوانندگان بعد از خواندن به عمل واداشته مى شوند: براى ویراستار نامه مى نویسند، با دوستانشان درباره ى آنچه آموخته اند بحث مى کنند یا به جست وجوى کتاب هاى دیگر از همان نویسنده مى پردازند.
یاد گیرى فعال یک مهارت است و بچه ها لزوما به صورت خود به خود به آن دست نمى یابند. اگر هنگامى که با صداى بلند براى فرزندانتان کتاب مى خوانید از برخى از روش هاى زیر استفاده کنید مى توانید به آنها کمک کنید خواندن و گوش دادن فعال را بیاموزند.
خواندن جدى و هوشمندانه را چگونه تشویق کنیم

قبل از خواندن
1. جلد کتاب را بالا نگه دارید و از بچه ها بخواهید موضوع داستان را حدس ‍ بزنند.
2. عنوان کتاب و نام نویسنده را ذکر کنید. اگر داستان مشابهى براى بچه ها خوانده اید برایشان یادآورى کنید یا اگر از همان نویسنده چیزى دیگر خوانده اید ذکر کنید.
در ضمن خواندن
3. تصاویر را به بچه ها نشان دهید و از آنها بخواهید شخصیت هاى داستان و کارهاى آنها را مشخص کنند.
4. درباره ى شخصیت ها و وقایع داستان ، سؤ الاتى مانند سؤ الات زیر بپرسید:
آیا چنین اتفاقى واقعا مى تواند بیفتد؟
چرا چنین کرد؟
اگر تو بودى همین کار را مى کردى ؟
مشکلش چیست ؟
چگونه مى تواند مشکلش را حل کند؟
بعدا چه اتفاقى مى افتد؟
5. اگر داستان به نظم نوشته شده است یا ترجیع بند دارد هنگام رسیدن به بندهاى تکرارى مکث کنید و به بچه ها اجازه بدهید آنها را به زبان بیاورند.
بعد از خواندن
6.به بچه ها یادآورى کنید که درباره ى داستان چه چیزهایى پیش گویى مى کردند و از آنها بپرسید که داستان با پیشگویى آنها چه تفاوتى داشت .
7. نظر بچه ها را درباره ى تصاویر، شخصیت پردازى ، سبک نگارش و طرح داستان بپرسید.
35.اجازه بدهید بچه ها به موضوعى علاقه مند شوند و آن رادنبال کنند
آرون مثل همه بچه ها به مهد کودک مى رود. اگر چیزى حتى شکل سبزیجات باشد، آن را نمى خورد، فقط لباس قرمز و آبى مى پوشید و چند ماه است که تنها به کتاب هاى دایناسورها نگاه مى کند. نود نه درصد از نقاشى هاى که مى کشد نقاشى دایناسورها است . در اتاق خواب خود پوستر دایناسورها را نصب کرده است . و روى هر سطح ممکن نیز دایناسورهاى کوچک پلاستیکى و لاستیکى قرار داده است . از محاسنش این که واقعا درباره دایناسورها چیزهاى زیادى مى داند: نام ها، زیستگاه ها، علایق غذایى و غیره . وقتى مهمان داریم على رغم میل خود چند لحظه اى بازى با دایناسورها را قطع مى کند و کمى از این اطلاعات را با بى میلى با مهمانان در کیان مى گذارد. پدرش مى گوید که در کودکى هرگز چنین دوره اى را با عشق دایناسورها نگذرانده است اما در خاطرات مهمش به یاد مى آورد که در یک دوره تنها چیزى که توجهش را جلب مى کرد آمار بازى هاى بیس بال بود.

چرا دایناسورها مشکل است بگویم که چه چیزى پسرها را به سمت این خزندگان منقرض شده جلب مى کند و چه چیزى دخترهاى کوچک را در یک سن خاص به اسب ها علاقه مند مى کند. پدر و مادرهاى هوشمند از این وسواس هاى زودگذر حسن استفاده را به عمل مى آورند و از آنها به عنوان انگیزه اى براى ایجاد علاقه به خواندن کمک مى گیرند.
یادگیرى براساس پرسش نوعى آموزش است که در آن معلم به دانش آموز اجازه مى دهد که به موضوع خاص خود علاقه مند شود و تا جایى که مى خواهد آن را دنبال کند. این کار براى معلمى که مسئول 30 دانش آموز است پرزحمت است اما اگر یک ، دو یا سه فرزند داشته باشید خیلى ساده تر است . در یاد گیرى براساس پرسش تمام یاد گیرى کودک براساس سؤ ال هایى صورت مى گیرد که نسبت به دنیاى اطراف خود دارد. این روش یاد گیرى روشى طبیعى است که مشابه روش یاد گیرى او درباره ى دنیا، هنگام خردسالى است . این چیه ؟ آها، چقدر نرم است . چه بوى خوبى دارد. مزه اش عجیب است .
بچه ها نسبت به دنیاى خود به طور طبیعى کنجکاوند اما وقتى مجبور مى شوند با 29 نفر دیگر که هر کدام گذشته ، نقطه نظر، علایق و توانایى هاى متفاوتى دارند، در یک کلاس بنشیند، اغلب اوقات این کنجکاوى طبیعى تضعیف مى شود. گاهى بهترین جا براى پرورش این کنجکاوى خانه است .
فرض کنید که جاى یک روز به خانه مى آید و مى پرسد: (امریکاى جنوبى کجاست ؟ امروز یک شاگرد جدید به کلاسمان اضافه شد که از امریکاى جنوبى آمده است . مگر امریکاى کشور ما نیست ؟)
حالا شما فرصت دارید که کره ى جغرافیایى را گردگیرى کنید و قاره ها را به فرزندتان نشان دهید. هنوز وقت آن نرسیده است که با عجله به کتابخانه بروید و با یک بغل کتاب درباره ى پوشش گیاهى و جانورى و تولیدات ناخالص ملى برزیل و اکوادور به خانه برگردید. شاید درسى که با کره ى جغرافیایى به فرزندتان داده اید کاملا او را راضى کرده باشد و به موضوع پایان داده باشد. در یاد گیرى براساس پرسش ، نکته این است که اجازه بدهید کودک علایق خود را تا جایى که ادامه دارند دنبال کند و بدین ترتیب سبب شود تا چیزى یاد بگیرد.
ممکن است قسمتى از امریکاى جنوبى که نزدیک قطب جنوب است براى جان جالب باشد. در این مرحله مى توانید دایرة المعارف را بیاورید و او را راهنمایى کنید که مقاله هاى مربوط به شیلى ، آرژانتین و قطب جنوب را بخواند. اگر در آن مقاله ها موضوع جالبى پیدا کرد شاید لازم باشد سرى به کتابخانه بزنید یا براى کسب اطلاعات بیشتر در اینترنت سیر کنید.
هنگام گردش علمى با همکلاسى ها یا خانواده ، هنگام گفت و گو با یک دوست یا با دیدن کلمه اى ناشناخته در روزنامه ممکن است فرصتى براى یاد گیرى پدید آید. هدف این نیست که شما پاسخ سؤ الات فرزندتان را بدهید، بلکه نقش کتابدار کتاب هاى مرجع را باز کنید و منابع اطلاعاتى مورد نیاز فرزندتان را در اختیار او قرار دهید.
والدین آرون دقیقا به خاطر نمى آورند که وسواس او نسبت به دایناسورها چگونه آغاز شد اما فکر مى کنند به زمانى برمى گردد که نزد داندانپزشک مى رفتند و او هر بار که دندانهاى پسرشان را تمیز مى کرد به آرون یک دایناسور لاستیکى مى داد. در آن زمان بود که آرون از والدینش یک پوستر از دایناسورها خواست و بعد خواست هنگام خواب اطلاعاتى را که درباره هر دایناسور روى پوستر نوشته شده است براى او بخوانند. بعد مادر آرون که از خواندن عناوین و اعداد و ارقام روى پوستر خسته شده بود ابتکار عمل به خرج داد و درباره دایناسورها کتاب داستانى پیدا کرد تا آنها را در هنگام خواب براى آرون بخواند. از اینجا بود که آرون تصویر دایناسورها را از کتاب ها کپى مى کرد و در اطراف آنها مناظر خیالى مى کشید و بعد از آن هم بر اساس ذهن خود از دایناسورها تصاویرى خلاق رسم مى کرد.
آرون اکنون صاحب دوازده جلد کتاب درباره ى دایناسورها است و به تازگى یک مجله کودکان خریده است که روى جلد آن تصویر دایناسور چاپ شده است . در همى مجله نیز یک مقاله درباره ى نهنگ ها بود، و بعد ناگهان عکس نهنگ آبى روى دیوار اتاق آرون نصب شد. هفته گذشته که به کتابخانه رفتند، دو جلد کتاب درباره ى نهنگ ها قرض کرد. اکنون مى توانند چند نوع از نهنگ ها را شناسایى کند. تصور کنید که وقتى آرون واقعا خواندن بیاموزد چه توانایى هایى به دست مى آورد!

36. به بچه هایى که نمى توانند بخوانند اجازه بدهید قصه را از روى تصاویرتعریف کنند
خواهر زاده ام که چهار ساله است دوست دارد هنگام گفت و گوى تلفنى با من (اتاق را بخواند) او بدون این که از نظم خاصى تبعیت کند و بدون هیچ منطق قابل درکى به تک گویى مى پردازد:
(خب ، مى دانى یک کاسه سیب آنجاست ، و بلوز بافتنى مامان روى صندلى افتاده بود. به اسب هاى کوچولوى روى میز نگاه مى کرد و بیرون پنجره یک ماشین است و ماشین هاى اسباب بازى روى زمین اند.)
اگر غریبه اى رهگذرى این سخنان را بشنود شاید به نظرش دیوانه وار بیاید اما من مى توانم خواهرزاده ام را تصور کنم که در اتاق ایستاده است ، گوشى را در یک دست خود گرفته است ، به اطرافش نگاه مى کند و آنچه را مى بیند، (مى خواند).
او اجسام فیزیکى را به زبان تبدیل مى کند و به شکلى روایت گونه پشت سر هم بیان کند. روایت او مانند روایت هایى است که از زبان بزرگسالان هنگام گفت و گو مى شنود یا شبیه آنچه از کتاب هاى داستان که براى او مى خوانند.
او از برخى عناصر روایت ، یعنى توصیف ، ترتیب فضایى و از حروف ربط نیز استفاده مى کند. خواهر زاده ام هنوز از نظر رشدى در مرحله قبل از خواندن قرار دارد اما به سرعت مفهوم خواندن در ذهن او شکل مى گیرد. اگر یک کتاب تصویرى به او بدهیم مى تواند صفحات آن را ورق بزند و ماجرا را برایتان تعریف کند. اگر داستان کتاب را بارها شنیده باشد و بر اثر تکرار مطلب آنها را حفظ کرده باشد مى توانند آنها را مانند کسى که مى خواند از بر بگوید. همین روزهاست که جهش کند و خواندن بیاموزد.
هر مادرى یا پدرى که کتاب را براى صدمین مرتبه خوانده باشد حاضر است براى ابد از خواندن قصه با صداى بلند صرف نظر کند. حوصه ى مادر بزرگ ترها از تکرار سر مى رود اما همین تکرار در رشد فرزندانمان نقشى باور نکردنى دارد. تکرار و کار یکنواخت بچه ها را آرام مى کند و به آنها احساس ‍ امنیت مى بخشد. وقتى بچه ها قصه اى را بارها و بارها مى شنوند. با این تکرار آن را حفظ مى کنند و سپس یکدفعه خواندن را مى آموزند. در میان تکرار یکنواخت داستان ، کودک متوجه مى شود که بین کلماتى که به زبان مى آورید و کلماتى که نوشته شده است رابطه اى وجود دارد. علائم پیچ در پیچ و بى معنى صفحه معنى پیدا مى کند و یک انسان دیگر باسواد مى شود.

تکرار = حفظ کردن = خواندن
بعد از شنیدن داستان و قبل از این که فرزندتان بتواند کلمات آن را بخواند، مى توانید داستان را از روى تصاویر آن تعریف کند. این مرحله ، مرحله ى مهمى در مسیر خواندن است . کودک با هجى کردن صداى کلمات قادر به خواندن نمى شود. براى این که بتواند مسلط و روان بخواند باید بتواند ساختار یک داستان را درک کند و آن را درونى کند.
کتاب هاى مصور با به تصویر کشیدن اتفاقات ، شخصیت ها و موقعیت مکانى داستان به بچه ها کمک مى کنند که این مهارت را در خود پرورش ‍ دهند.
چگونه داستان را از روى تصویر تعریف کنیم
از ابتدا شروع کنید از فرزندتان بخواهید بگوید که چه کسانى در داستان نقش دارند و داستان در کجا اتفاق مى افتد.
صفحات را ورق بزنید یا از فرزندتان بخواهید این کار را انجام بدهد. در هر صفحه از فرزندتان بپرسید که چه اتفاقى مى افتد. اگر نمى تواند یا نمى خواهد بگوید، صفحه را بخوانید. در صورت تمایل از فرزندتان بخواهید پیشگویى کند که چه اتفاقى مى افتد.
در آخر از فرزندتان بپرسید قصه چگونه تمام شد. آیا پایان خوش داشت ؟ آیا قابل فهم و قابل قبول بود؟
و چند توصیه هنگام به کار گیرى این مراحل : اصرار نکنید فرزندتان طرح دقیق داستان را توصیف کند یا از همان کلماتى استفاده کند که در کتاب نوشته شده است . اجازه بدهید تا حد امکان از تخیل خود استفاده کند. اگر خیلى از موضوع پرت شده مى توانید بپرسید: (در تصویر چه اتفاقى افتاده است ؟ تو از کجا فهمیدى ؟) تنها یک پاسخ درست وجود ندارد پس ‍ از پاسخ خلاق فرزندتان با آغوش باز از او استقبال کنید. اگر هنگامى که قصه را از روى تصاویر آن مى خوانید از خود شور و هیجان نشان دهید براى خواندن از روى کلمات تشویق مى شود و شاید ضرورت پیدا نکند در طول چند ماه آینده یک داستان را بیش از چند صدبار براى او بخوانید!

37. از بچه ها بخواهید پس از شنیدن داستان آن را دوباره تعریف کنند
چند روز پیش که به کتابخانه رفته بودم کودک پنج ساله اى را دیدم که قصه سه بزغاله کوچم را براى کودک سه ساله اى (مى خواند). این دختر کوچک صفحه هاى کتاب را روق مى زد و با صداى آهنگین خود داستان آشنا را تعریف مى کرد: سه تا بزغاله کوچولو بودند! مى خواستند خونه بسازند! یک بزغاله کوچولو خونه اش را، از کاه ساخت ، اما گرگه ، هوف !، فوت کرد و آن خانه هم خراب شد. یک بزغاله کوچولو خونه اش را از چوب ساخت و گرگه هوف ! فوت کرد آن خانه هم خراب شد. آن وقت بزغاله کوچولوى زرنگ که خونه اش اجرى است و با هوف و فوت اما این خونه خواب نمى شه ! خلاصه ، گرگه مى ره روى شیروونى و مى افته توى دیگ آب جو# همه بزغاله ها از خوشحالى مى رقصند. تموم شد.
تمام عناصر داستان اصلى در قصه اى که دختر کوچک تعریف کرد وجود داشت البته چند تغییر کوچک هم رخ داده بود، مثلا جایگزینى کلمه (کاه ) به جاى (پوشال ) (کاه را از تصویر حدس زده بود و کلمه ى پوشال کمى برایش ناآشنا بود). روشن است که (خواننده ) داستان را درونى کرده است و با کمى راهمنایى توسط تصاویر مى تواند آن را دوباره تعریف کند.
تعریف کردن یکى از مهارت هاى مهم تفکر انتقادى است . ممکن است ساده به نظر برسد ولى واقعا پیچیده است . کودکى که مى خواهد یک قصه ى پریان را تعریف کند باید اصول ترتیب ، شخصیت پردازى ، طرح و درونمایه را درک کند.
اگر صاحب کودکى باشید حتما با داستان هاى بى سر و تهى که از وقایع روزمرّه تعریف مى کند آشنایى دارید. آنها وقتى خرابکارى مى کنند و دسته گل به آب مى دهند و مى آیند تا به ما نشان بدهند و بگویند چه اتفاقى افتاده است ، داستانشان نامفهوم است و ما را به کلى گیج مى کند. ما نیز به آنها التماس مى کنیم (از اوّلش شروع کن !)
بچه هایى که مى توانند داستانى را به ترتیب از اول تا آخر و با حذف جزئیات زاید اما با حفظ مفاهیم اصلى تعریف کنند، از مهارتى مفید و کاربردى برخوردارند.
اگر مى خواهید به فرزندتان کمک کنید این مهارت را به دست بیاورید او را تشویق کنید داستان هاى آشناى خود را از بَر تعریف کند. هفته اى یک بار به جاى این که داستان هاى تکرارى را با صداى بلند بخوانید، از فرزند پیش دبستانى تان بخواهید قصه ى کتاب مورد علاقه ى خود را برایتان ، با استفاده یا بدون استفاده از کتاب به عنوان راهنما، تعریف کند. اگر فرزندتان کمى بزرگ تر است از او بخواهید طرح داستان هاى آشناى خود را براى بچه هاى کوچک تر تعریف کند.
شما مى توانید مهارت فرزند خود را براى تعریف وقایع زندگى واقعى نیز بهبود بخشید. هنگام صرف غذا از فرزندتان بخواهید خلاصه ى یکى از کارهایى که در مدرسه انجام داده را بیان کند. تشویق اش کنید که براى روایت خود، قسمت آغاز، میانى ، و پایانى قائل شود. براى این که گیج نشود از او بپرسید: (اول چه اتفاقى افتاد؟ بعد چه شد؟ چگونه تمام شد؟) براى این که از روش صحیح بیان خلاصه ى یک جریان الگویى در اختیار او قرار دهید، آنچه را در محل کار، در فروشگاه یا در مسیر خانه برایتان اتفاق افتاده تعریف کنید. بد نیست براى اتفاقات واقعى زندگى تان یک تیتر خبرى بگذارید: (شغل جدید پدر باعث معروفیّت خانواده مى شود (،)مادر از فروشگاه میوه اى عجیب مى خرد.) این کار به شما کمک مى کند ضمن این که جزئیات را به ترتیب وقوع بیان مى کنید موضوع اصلى را نیز در خاطر داشته باشید.
چگونه اتفاقات زندگى واقعى خود را تعریف کنیم
1. به موضوع اصلى بیاندیشید. مهم ترین اتفاقى که افتاد چه بود؟ براى داستان چه تیترى مى توانید بگذارید؟
2. از ابتدا شروع کنید. افرادى را که نقش داشتند و محل وقوع جریان را توضیح دهید.
3. جزئیات طرح را به ترتیب وقوع اضافه کنید. سعى کنید از بیان جزئیات که به مفهوم اصلى ربط ندارند یا موضوع را مبهم مى کنند، اجتناب کنید.
4. در صورت امکان براى داستان خود پایانى پر سر و صدا و هیجانى قرار دهید.

38. از بچه ها بخواهید داستان ها را ارزیابى کنند
کاترین مى گوید: (کلافه شده ام ، گزارش هاى را که درباره ى کودکان مى نویسند مى خوانم و کتاب هایى که براى بچه هاى هم سن بچه هاى من توصیه مى کنند تهیه مى کنم ولى هیچ وقت موفقیت آمیز از آب در نمى آیند. کتاب ها یا بیش از حد غم انگیز، یا فاقد جذابیت یا مبهم یا زیادى بزرگسالانه است . بچه هاى من ترجیح مى دهند به جاى این که از این کتاب هاى به اصطلاح داغ تازه را آزمایش کنند، خواندن همان کتاب هاى قدیمى و مورد علاقه ى خود را باز هم تکرار کنند.)
در 1979 سام سباستا درباره ى علایق بچه ها نسبت به انواع مختلف داستان تحقیقى انجام داد و به این نتیجه رسید که :
بچه ها طرح هایى را دوست دارند که سریع پیش مى رود.
دوست دارند جزئیات محل وقوع داستان ذکر شود.
در بسیارى از اوقات از داستان هاى پند آمیز لذت مى برند.
داستان هاى غم انگیز براى آنها ناخوشایند است .
شخصیت هاى مهربان را دوست دارند.
داستان هایى که بچه ها معمولا در سال هاى اول دبستان انتخاب مى کنند شامل قصه هاى حیوانات ، قصه هاى طنز، و داستان هاى واقع گرایانه درباره ى خانواده ، دوستان و مدرسه است .
بچه هاى بزرگ تر کتاب هایى را مى پسندند که موضوع آن فشارهاى گروه هم سن و سالانه ، عقاید سفت و سخت و تعصب آمیز و مشکلات خانوادگى است .
تعجبى ندارد که منتقدان همیشه همان کتاب هایى را که کودکان انتخاب مى کنند، انتخاب نکنند. بچه هاى شما درباره ى ادبیات نظر خاص خود را دارند اما ممکن است براى بیان این نظرها به کمک نیاز داشته باشند. همانطور که تجربه خیلى خوب به شما نشان داده است :
هر کتابى ارزش خواندن ندارد
نباید انتظار داشته باشید فرزندتان به هر کتابى که به او توصیه مى کنید با تمام وجود علاقه نشان دهد، حتى اگر این کتاب ها، کتاب هاى مورد علاقه دوران کودکى شما باشند. بهتر است به آنها اجازه بدهید از کتاب هایى که به نظر آنها بعد است بدگویى کنند و از کتاب هایى که لذت مى برند تمجید کنند، اما آنها را تشویق کنید براى دفاع از عقیده ى خود دلیل بیاورند. کسى که خواندن را دوست دارد به صورت خودکار از هر مطلبى خوشش ‍ نمى آید؛ او با نگاهى انتقادى مى خواند، ارزش ادبى را درک مى کند، سبک و نقطه نظر نویسنده را دقیقا بررسى مى کند و به تدریج و به مرور زمان علایق شخصى خود را پیدا مى کند.
این سؤ ال ها به فرزند شما کمک مى کنند تا کتاب ها را ارزیابى کند:
آیا این کتاب ، کتاب خوبى بود؟
آیا چنین داستانى مى تواند واقعا اتفاق بیفتد؟
آیا رفتارها و گفته هاى شخصیتها مانند افراد واقعى بود؟
آیا مى توانیم محل وقوع داستان را تصور کنیم ؟
آیا هنگام خواندن داستان در آن (غرق ) شدم ؟
آیا پایان داستان معقول بود؟
آیا پیام نویسنده معقول بود؟
آیا کتاب هیجان انگیز بود؟ جالب بود؟ ناراحت کننده بود؟
آیا وقتى کتاب را بستم باز هم دوست داشتم بخواندن ادامه بدهم ؟
آیا علاقه دارم درباره ى این موضوع یا از همین نویسنده کتاب دیگرى بخوانم ؟

39. بین داستانها و زندگى بچه ها ارتباط برقرار کنید
یک معلم کلاس سوم برایم تعریف مى کرد که داستانى واقعى را براى دانش آموزان خواند. محل وقوع داستان جامعه اى روستایى بود که براى بچه هاى کلاس بیگانه بود. بعد از خواندن داستان که معلم درباره ى آن با بچه ها بحث کرد، متوجه شد که در درک بچه ها نسبت به داستان یک دوگانگى وجود دارد.
بعضى از بچه ها که در شهر زندگى کرده بودند فکر مى کردند که داستان سالها پیش رخ داده است چون همه ى شخصیت هاى آن لباس هاى قدیمى به تن داشتند و با اسب و گارى به این طرف و آن طرف مى رفتند. بیشتر بچه هایى که در نواحى کشاورزى اطراف شهر زندگى کرده بودند چنین برداشتى نداشتند چون در تجربه ى خود به دیدن اسب و گارى عادت داشتند. چند تا از بچه ها فکر مى کردند که داستان در کشور خارجى رخ داده است چون هیچ گاه نام هاى خانوادگى شخصیت هاى اصلى را که به نظرشان از کتاب مقدس مسیحیان برگرفته شده بود، نشنیده بودند. تنها چیزى که همه بچه ها در آن اتفاق نظر داشتند طرح داستان بود؛ داستان ، ماجراى ساده اى بود که براى یک پسر و گربه اش اتفاق افتاد و واقع گرایانه بود نه تخیلى .
دانسته هاى بچه ها بر کوچک ترین متنى که مى خوانند تاءثیر مى گذارد. براى این که بتوانند آنچه را مى خوانند درک کنند باید بین دانش خود از جهان و آنچه که در صفحه چاپ شده است ارتباط برقرار کنند.
دانش پیش زمینه + محتواى داستان = درک متن
شما مى توانید به بچه ها کمک کنید بین داستان ها و زندگى واقعى ارتباط برقرار کنند. براى این کار به آنها بیاموزید آنچه را مى خوانند با آنچه مى دانند مقایسه کنند. هنگامى که با صداى بلند براى بچه ها قصه مى خوانید، از آنها سؤ ال بپرسید. محتواى سؤ ال ها متغییر است اما آنچه در زیر آمده است مى تواند شما را راهنمایى کند:
سؤ ال هایى براى کمک به فرزندتان براى برقرارى رابطه بین داستان ها وزندگى واقعى
یادت مى آید که از مزرعه بازدید کردیم ؟ آیا مانند مزرعه ى این داستان بود؟
بیابانى که در قصه وجود دارد با جایى که ما در آن زندگى مى کنیم چه تفاوتى دارد؟
آیا بچه هاى این قصه در زمان ما زندگى مى کنند؟ از کجا مى فهمى ؟
طرح
آیا چنین اتفاقى براى آشنایان ما افتاده است ؟
اگر چنین اتفاقى براى تو مى افتاد چه مى کردى ؟
شخصیت پردازى
این شخصیت چه احساسى دارد؟ از کجا مى فهمى ؟
اگر تو بودى این شاهزاده خانم را چگونه توصیف مى کردى ؟
(براى اطلاعات بیشتر درباره ى ایجاد ارتباط با شخصیت ها مراجعه کنید به روش 40.)

40. بچه ها را تشویق کنید با شخصیت ها همانند سازى کنند
لیندا پرسید: (نظرت راج به نمایش چه بود؟)
من گفتم : (بدم آمد. تحمل هیچ یک از شخصیت هایش را ندارم . جز این که زبانمان مشترک است هیچ وجه اشتراک دیگرى با هیچ یک از آن آدم ها ندارم .)
داستان هایى مى توانند ما را عمیقا تحت تاءثیر قرار دهند که بتوانیم با شخصیت هاى آنها ارتباط برقرار کنیم ، چه داستان تخیّلى باشد و چه واقعى . در ادبیات داستانى شخصیتى که خوب پرداخته شده باشد نقاط ضعف و نقاط قوتى دارد که از طریق اندیشه ها، رفتارها، گفت وگوها، روایت مستقیم یا اندیشه و کلام شخصیت هاى دیگر داستان آشکار مى شود. در ساختار سنّتى داستان ، شخصیت اصلى با مشکلى روبه رو مى شود که تغییرى در او ایجاد مى کند. وقایع داستان را معمولا برخورد شخصیت اصلى با مشکل تعیین مى کند. داستان هاى خوب انواع مختلف رفتار را نشان مى دهند. اگر با شخصیت ها همانند سازى کنیم مى توانیم احساس آنها را درک کنیم و عکس العمل آنها را پیش بینى کنیم . اگر رفتار و اندیشه ى آنها غلط باشد، این را نیز درک مى کنیم و آرزو مى کنیم که روش خود را تغییر دهند.
برخى معتقدند باید از (آموزش شخصیت ) حمایت شود، مى گویند شخصیت هاى داستانى مى توانند در ارائه ى الگوى رفتارى خوب براى بچه ها نقش مؤ ثرى داشته باشند. همان طور که در قصه هاى سنتى نمونه هاى اخلاقى فراوان است و مثلا مى تواند آنها را در حکایت هاى سعدى پیدا کنید. در قصه اى که خوب پرداخته شده باشد هم نمونه هایى از رفتار خوب و هم رفتار بد دیده مى شود. داستان خوب به جاى این که یک درس اخلاقى را به زور در حلقوم خواننده فرو کند، به او اجازه مى دهد که انتخاب کند: به نظرم بنا به این دلایل این شخصیت درست رفتار کرد و این شخصیت غلط.
پیاژه مى گوید که توانایى کودک براى گذاشتن خود در جاى دیگران یکى از قدم هاى مهم رشد اوست . خواندن داستان هاى خوب که شخصیت هاى آنها خوب پرداخته شده اند و رشد و تغییر مى کنند، به بچه ها کمک مى کند این قدم مهم را بردارند و به سوى بزرگسالى حرکت کنند.
شما مى توانید حتى به خردسالان نیز کمک کنید از شخصیت پردازى درکى به دست آورند. وقتى با صداى بلند برایشان مى خوانید، از آنها بپرسید که شخصیت یا قهرمان داستان چه احساسى دارد. آیا تو هم چنین احساسى را داشته اى ؟ آیا تو هم در موقعیت مشابهى قرار گرفته اى ؟ شخصیت ها با چه مشکلى روبه رو شده اند؟ شخصیت ها باید چه کارى انجام دهند؟ شخصیت ها از چه نظر تغییر کرده اند؟
با بچه هاى بزرگ تر مى توانید درباره ى داستان هاى واقعى صحبت کنید: درباره ى مردم ، رفتارها و احساسات آنها و این که آیا رفتارشان درست بود یا نه . به یک درس خشک تاریخ ، کمى شخصیت پردازى تزریق کنید و ببینید چقدر جان مى گیرد! چه چیزى کاشفان را وادار کرد به جست وجو راهى به سوى شرق بپردازند. آیا کارشان درست بود که دریانوردان ناآگاه را با خود به هر کجا مى کشیدند تا به هدف خود برسند؟
آیا هدف وسیله را توجیه مى کند؟ وقتى نماینده ى فتحعلى شاه معاهده ى ترکمن چاى را (در سال 1243 ه .ق ) امضا مى کرد چه احساسى داشت ؟ آیا تمام احساس هایش مثبت بود؟ اگر تو بودى چه احساسى داشتى ؟
وقتى بچه ها را تشویق مى کنید احساس و رفتار شخصیت ها را با احساس و رفتار خود مقایسه کنند، به آنها کمک مى کنند احساسات و رفتارهایى را که جنبه ى جهانى دارند، تشخیص دهند. بچه ها از طریق ادبیات نسبت به احساسات و اعمال دیگران آگاهى بیشترى پیدا مى کنند و بدین ترتیب در زندگى واقعى خود مى توانند با دیگران بهتر رابطه برقرار کنند.

41. بین کتاب ها رابطه برقرار کنید
وانسا که خواندن کتاب تار عنکبوت شارلوت را تازه تمام کرده بود. سرشار از هیجان به کلاس آمد. طرح داستان را با دقت و با آب و تاب تعریف کرد که چه داستان خوبى بود. چقدر شخصیت ها جالب بودند، بعضى از قسمت هاى آن چقدر غم انگیز بود و بعضى از قسمت ها چقدر خنده دار.
وقتى صحبتهاى وانسا تمام شد معلم از او پرسید (آیا استوارت کوچولو و شیپور قو را خوانده اى ؟) و افزود: (این کتاب ها هم اثر ایى . بى .وایت ، یعنى همان کسى است که تار عنکبوت شارلوت را نوشته است .)
چشمان وانسا گرد شد و با صداى که از شدت هیجان به زور در مى آمد گفت : (یعنى جز آن هم چیزى نوشته ؟)
بچه ها در سن و سال خاصى هیچ وقت به این موضوع نمى اندیشند که کتاب نویسنده هم دارد. آنها به دنیاى یک کتاب وارد مى شوند، رقص کنان از آن عبور مى کنند و با بستن کتاب از آن دنیا خارج مى شوند. اگر از آن کتاب خوششان آمد ممکن است آن را بارها و بارها بخوانند.
اگر درباره ى کتاب مورد علاقه ى بچه ها با آنها صحبت کنید، به جاى این که به خاطر عشقشان همان صفحات ثابت را بارها و بارها بخوانند، مى توانند این عشق را با خود به دنیاى بیرون بیاورند. از بچه ها بپرسید که چه چیز خاصى در آن کتاب وجود دارد؟ آیا موضوع کتاب خاص است ؟ یا نوع آن ، تصاویر، یا شخصیت هایش ؟
آیا از ابتدا تا انتهاى کتاب همین احساس کلى را داشتى که کتاب عالى است ؟
اگر کتاب از نظر فرزندتان واقعا عالى بود به او کمک کنید از همان نویسنده کتاب هاى دیگرى پیدا کند. به خاطر داشته باشید که یک نویسنده ممکن است براى گروه هاى سنّى گوناگون بنویسد. کتابدار مى تواند به شما در انتخاب عناوین مناسب کمک کند. اگر نویسنده یک سرى کتاب نوشته باشد برنامه ى مطالعاتى فرزندتان تا مدتى پر مى شود. (مراجعه کنید به روش ‍ 27.)
اگر موضوع کتاب جالب بود، کتاب هاى دیگرى پیدا کنید که موضوع مشابهى دارند. اگر نوع ادبى کتاب (مثلا نمایشنامه ، یا داستان پلیسى ) براى فرزندتان جالب بود به او کمک کنید کتاب هاى دیگرى از همان نوع پیدا کند. براى این که مهارت هاى انتقادى فرزندتان را برانگیزد از او بخواهید کتاب هایى را که موضوعى واحد یا شخصیت هایى مشابه یا ... دارند با هم مقایسه کند. از او بپرسید کدام یک را ترجیح مى دهد و چرا.
اگر خودتان هم اهل مطالعه هستید احتمالا با استفاده از همین روش ها کتاب هاى خود را انتخاب مى کنید. موضوع خاصى توجهتان را جلب مى کند و دنبال کارهاى مشابه آن مى گردید. نویسنده اى که تازه با کار او آشنا شده اید نظرتان را مى گیرد و برمى گردید که ببینید چه چیزهاى دیگرى نوشته است . علایق بچه ها تازه در حال شکل گیرى است و آنها براى این که کشف کنند که چگونه تمایل خود را نسبت به خواندن ارضا کنند، به کمک نیاز دارند.

42.بچه ها را تشویق کنید پاسخ خود را از کتاب بگیرند نه از شما
کسانى که من و خواهر و برادرانم را از کودکى مى شناختند مى گویند روى میز غذاخورى ما اغلب کتاب هاى مرجع دیده مى شد. اگر کسى بدون قصد و غرض سؤ الى مى پرسید، مثلا مى پرسید: (آیا اهرام نزدیک قاهره اند؟) ناگهان ظرف هاى غذا عقب رانده مى شد و سطح میز از اطلس هاى جغرافیایى و دایرة المعارف ها پوشانده مى شد. اگر مى پرسیدیم : (دیکته استقلال چیست ؟ ساکسیفون را چه کسى اختراع کرد، کبک لانه خود را کجا مى سازند؟) جواب پدرم همیشه این بود: (خودتان پیدا کنید).
پدر و مادر اولین مرجع اطلاعاتى فرزندان خوداند. به سؤ الات فرزندان خود، به خصوص سؤ الاتى که هنگام خواندن به ذهن آنها خطور مى کند، حتما پاسخ دهید. البته مى توانید آنها را در جهت مستقل شدن کمک کنید و منابع دیگر را به آنها معرفى کنید. وقتى روند کلى سؤ ال کردن آنها تغییر مى کند و به جاى این که بپرسند: (زرّافه چیست ؟) مى پرسند: مهم ترین (شکارچى زرافه در طبیعت چه موجودى است ؟) معرفى منابع جدید اهمیت بیشترى پیدا مى کند. به هر حال شما که پاسخ همه چیز را نمى دانید و نباید و نباید هم بدانید. همین قدر کافى است که بدانید پاسخ را کجا مى توان پیدا کرد.
در خانه ى شما باید یک اطلس جغرافیایى ، یک لغت نامه خوب و یک دایرة المعارف (دایرة المعارف تک جلدى کافیست ) پیدا شود.
چاپ هاى کمى قدیمى تر آنها را مى توانید به صورت دست دوم تهیه کنید. اگر چاپ آن به بیش از پنج سال پیش برمى گردد زحمت خریدن آن را به خود ندهید با گذر زمان مرز کشورها تغییر مى کند، به واژگان زبان ، لغت هاى جدید افزوده مى شود و واقعیت هاى علمى تغییر مى کند. اگر رایانه اى با Rom CD دارید مى توانید یک CD تهیه کنید که تمام این منابع را شامل شود. اگر مودم داشته باشید مى توانید در اینترنت به بسیارى از آنها دست پیدا کنید.
منابع مرجع را در جایى قرار دهید که به راحتى قابل دسترسى باشند. براى آموزشِ روشِ استفاده از این منابع به فرزندان خود، لازم نیست وقت زیادى صرف کنید. اگر به صورت عملى به آنها نشان بدهید مفیدتر و معنى دارتر است . به مثال زیر توجه کنید:
پسر: پدر، dingbat یعنى چه ؟ انگار یک جور حیوان است ، اما در این متن انگلیسى که من مى خوانم آدم ها همدیگر را dingbat خطاب مى کنند.
پدر: بیا معنى آن را پیدا کنیم . اگر معنى یک کلمه را ندانیم آن را در کجا مى توانیم پیدا کنیم ؟
پسر: لابد در فرهنگ لغت .
پدر: درست است ، کدام حرف را بگردیم ؟
پسر: D، اول dingbat.
پدر: باز هم درست گفتى ، حالا از واژه اى راهنما که در بالاى صفحه نوشته مى شود براى پیدا کردن صفحه اى که dingbat در آن نوشته شده است استفاده مى کنیم . این صفحه با diet شروع مى شود و با dinghy تمام مى شود پس فکر مى کنم dingbat هم باید همین جا باشد، بله ، همین جاست . مى خواهى آن را بخوانى ؟
پسر: ( dingbat. معنى اول : آدم کم عقل . معنى دوم : سنگ یا آجرى که براى پرتاب استفاده مى شود معنى سوم : شى ء کوچکى که نام آن را ندانند یا فراموش کرده باشند. معنى چهارم : یکى از علائم چاپگر) فکر مى کنم آنى که در متن من استفاده شده است معنى اول است .
بعد از چند تمرین مانند تمرین فوق بچه ها مى توانند به تنهایى معنى لغاتى را که نمى دانند در لغت نامه پیدا کنند و بدین ترتیب به جاى این که به صورت منفعل اطلاعات را دریافت کنند، آن را به صورت فعال جست وجو کنند.
بخش 4: رفتار خوب را تغییر دهید

43. از واژه ها لذت ببرید و این لذت را نشان بدهید
داینا و تیم از مدت ها قبل از این که پسرشان بن به دنیا بیاید براى سرگرمى در ماشین ، هنگام سفرهاى طولانى با هم شعر مى ساختند. هنگامى که به دیدن فامیل خود مى رفتند، یکى از آن دو به طور ناگهان عبارتى را به زبان مى آورد و این عبارت خط اول (شعر ماشینى ) آنها را تشکیل مى داد. سپس دیگرى خط بعدى را مى افزود و شعر آنها کیلومتر به کیلومتر بلندتر مى شد. گاهى شعر آن قدر جذاب و پیچیده مى شد که در آن لحظه کسى که پشت فرمان نبود آن را براى ادامه ى بازى روى کاغذ ثبت مى کرد.
اخیرا در سفر به ویرجینیا طبق معمول داینا و تیم مشغول ساختن شعر بودند که ناگهان صداى ظریفى از صندلى عقب ماشین بلند شد و یک خط به شعر اضافه شد! او بن بود، پدر و مادر بن پنج ساله ، هم متعجب شدند و هم خوشحال . بن هم مفهوم اساسى شعر را درک کرده بود و هم خطى به آن اضافه کرده بود که هم قافیه خط قبل بود. اکنون بن در بسیارى از اوقات در بازى والدین خود شرکت مى کند و خطهاى پیشنهادى او روز به روز علاوه بر قافیه ، از نظر وزن معنا نیز بهتر مى شوند.
در حالى که رانندگى مى کنید مى توانید واژه اى سخت و ناآشنا را براى فرزندانتان بخوانید، یا هنگام روزنامه خواندن واژه اى پرطمطراق و دهن پر کن را، بلند خوانى کنید. به ریتم ها و قافیه هاى ناهماهنگ در گفتار توجه کنید. به بازى هاى زبانى اهمیت بدهید چون فرزندانتان از این کار خوششان مى آید و کم کم متوجه مى شوند زبان ارزش کشف را دارد.

44. افق هاى فرزندتان و افق هاى خود را گسترش دهید
در مقابل حدود 15 کودک با پیشنه هاى نژادى و سنین مختلف نشسته ام و مى گویم : (مى خواهم قسمتى از این کتاب را برایتان بخوانم . از شما مى خواهم هر وقت کلمه اى را شنیدید که معنى آن را نمى دانید، دست خود را بلند کنید).
بچه ها دور برم جمع مى شوند و من براى آنها درباره ى لاک پشت ها و قورباغه ها مى خوانم . دست ها بالا مى روند، اول یکى دو تا و بعد بیشتر. بسیارى از بچه ها معنى دوزیست را نمى دانند. بعضى با شنیدن کلمه مرداب دست خود با بالا مى برند.
چندتایى کلمه خونسرد را نمى فهمند و هیچ یک از آنها نیز معنى شکارچى را نمى داند.
جین چل ، کارشناس خواندن در کتاب بحران خواندن . چرا بچه هاى ضعیف عقب مى افتند به رابطه ى بین (بسامد بیرون رفتن با بزرگسالان ) و پیشرفت در توانایى خواندن اشاره مى کند. دانشى که بچه ها با خود به متن مى آورند، بر آنچه از متن درک مى کنند تاءثیر مستقیم دارد. گسترش دادن تجربیات بچه ها در زندگى مى تواند علایق و توانایى هاى آنها را در خواندن افزایش دهد.
ما بزرگسالان هنگام خواندن ، مى دانیم که چگونه کلمه اى ناآشنا را از کلمات اطراف آن درک کنیم و معمولا مى توانیم براساس متن درباره ى معنى کلمه ى ناآشنا حدسى عالمانه بزنیم . اما تصور کنید که هر سه یا چهار کلمه یک بار به کلمه ى ناآشنا برسد. کودکى که با متنى درباره ى لاک پشت ها و قورباغه ها روبه رو مى شود، همان قدر گیج مى شود که اگر متنى درباره ى فیزیک نجومى به شما بدهند.
با خارج کردن فرزندتان از محدوده ى کوچک زندگى او، یعنى خانه و مدرسه ، مى توانید افق هاى او را گسترش دهید و بدین ترتیب توانایى خواندن او را افزایش دهید. اگر از طرح زیر پیروى کنید، بیرون رفتن با خانواده مى تواند بالقوه دایره ى لغات و مهارت هاى زبانى فرزندتان را افزایش دهد.
بیرون بروید = درباره ى جایى که رفتید صحبت کنید = کتاب هایى پیدا کنید که موضوع را بسط دهد.
براى بیرون رفتن لازم نیست که حتما به یک سفر دور و دراز بروید، حتى مى توانید کارى ساده انجام بدهید، مثلا براى خرید روپوش مدرسه به مرکز خرید بروید. هدف این است که از بیرون رفتن به عنوان وسیه اى براى آموختن کلمات هنگام خواندن استفاده کنید تا بتوانید از این مفاهیم و کلمات هنگام خواندن استفاده کنید و به وسیله ى خواندن نیز آنها را گسترش دهید.
رفتن به جاهاى زیر مى تواند به گسترش دایره ى لغات و افزایش مهارت هاى زبانى فرزندتان کمک کند:
موزه سینمانمایش هاى خیابانى
باغ وحش تئاتربازار
راه پیمایى در طبیعت کنسرت نمایشگاه ها
باغ هاى گیاه شناسى مسابقات ورزشى شهر بازى ها

45. محیط مناسبى براى خواندن فراهم کنید
از دوران کودکى ام کتاب داستانى را به خاطر مى آورم که در صفحه ى اول آن تصویر یکى از شخصیت هاى اصلى داستان دیده مى شد. این کودک کناره پنجره به درون مى تابید و پشت سر کودک بالش هایى بود به رنگ جواهر، شاید هم بچه گربه اى در گوشه اى خوابیده بود. هر وقت به مکان بى نقصى براى مطالعه فکر مى کنم ، همین تصویر به ذهنم مى آید.
در این کتاب وقت زیادى صرف کرده ام تا جنبه هاى مهم یک محیط مناسب براى خواندن را ترسیم کنم : داشتن کتاب و مطالب خواندنى دیگر در خانه ، مطالعه کردن والدین ، بیرون رفتن و تجربه کردن به صورت مشترک . علاوه بر آن ، محیط مناسب براى خواندن باید ساکت ، راحت ، و پرنور باشد.
نیاز به سکوت شاید امرى واضح به نظر برسد اما خانه خود را ببینید و به صداهاى آن گوش دهید. آیا صداى تلویزیون و رادیو دائم بلند است ؟ آیا فرزندتان مى تواند در اتاق را ببندد تا صداى دعواى خواهر و برادرش را نشنود؟ آیا همهمه صداى خیابان شنیده مى شود؟ براى این که هدفتان از مطالعه کامل در متن فرو بروید. اگر صداهاى خارجى حواستان را به طور مکرّر پرت کند، غیرممکن است بتوانید تا حد مطلوب جذب متن بشوید. صدا به خصوص حواس بچه ها را پرت مى کند، آنها را گیج مى کند و آنها را از خواندن دلسرد مى کند.
فرزندتان در مدرسه روى نیمکتى سفت و پشت میز، مطالعه مى کند. بچه ها به صورت غریزى تمایل دارند که روى زمین دراز بکشند. شاید خواندن روى فرش براى آنها از خواندن پشت میز راحت تر باشد و شاید رختخواب خود را براى مطالعه به صندلى ترجیح دهند. اگر امکان مالى آن را داشته باشید و فضاى کافى نیز در خانه تان باشد، بد نیست یک مبل راحتى یا متکّاى ویژه براى فرزندتان تهیه کنید چون بیشتر بچه ها از داشتن وسایل خصوصى لذت مى برند.
نورى که از بالاى سر مى تابد در اغلب اوقات تند است و به راحتى نمى تواند با آن مطالعه کرد. چراغ هاى مطالعه ، به خصوص چراغ هایى که مى توان جهت نور آن را تنظیم کرد، در ایجاد محیطى سالم براى مطالعه نقش مهمى دارند.
اگر فضایى ساکت ، راحت و روشن فراهم کرده اید باز هم کارتان کاملا تمام نشده است . کار دیگرى که باید انجام دهید این است که زمان کافى را نیز در اختیار فرزندتان قرار دهید تا بتواند فارغ از کار خانه ، فعالیت هاى دیگر و گفت وگو با اعضاى خانواده ، بدون مزاحمت به مطالعه بپردازد و در بطن کتاب فرو رود و با آن کاملا درگیر شود.

46. تلویزیون را به طور دائم روشن نگذارید، بلکه از آن عاقلانه استفاده کنید
وقتى چیک به دنیا آمد، ملیسا و جاش ، مادر و پدرش بهترین برنامه ها را براى او داشتند. مى خواستند تلویزیون را در اتاق خواب خود نگه دارند و قبل از کلاس اول دبستان به پسرشان اجازه ندهند آن را تماشا کند. در آن موقع هم فقط قصد داشتند برنامه هاى مستند طبیعت و برنامه هاى آموزشى را به او نشان دهند.
اما بعد از مدت کوتاهى ملیسا به فواید ویدیو براى سرگرم کردن بچه هنگام صرف غذا پى برد. اگر هنگام صرف غذا یک کارتون موزیکال در ویدیو مى گذاشتند مى توانستند غذا را با آرامش و بدون تنش میل کنند. کمى بعد جیک به تعدادى از کارتون ها علاقه مند شده بود و اصرار داشت که آنها را بارها تماشا کند. از آنجا که هزینه کرایه اى فیلم ها زیاد شده بود ملیسا و جاش رضایت دادند که برنامه هاى کودک را از تلویزیون ضبط کنند و آنها را هنگام صرف غذا براى جیک نمایش دهند. البته تلویزیون نیز کانون اتاق نشیمن آنها شده بود. هر وقت که جاش برنامه هاى ورزشى را تماشا مى کرد جیک هم آنجا بود. ملیسا متوجه شد که جیک صداى خنده اى را که هنگام نمایش بعضى سریال هاى تلویزیونى پخش مى شود، بسیار دوست دارد و نسبت به برخى از پیام هاى بازرگانى با ذوق و شوش عکس العمل نشان مى دهد. وقتى خواهر جیک به دنیا آمد، دیگر نلویزیون بخش بزرگى از روز او را پر مى کرد.
من نمى خواهم پیشنهاد کنم تلویزیون خود را بسوزانید چون معتقدم در خانه اى که به کتاب خوانى عشق مى ورزند براى تلویزیون نیز جا هست .
البته بد نیست واقعیت را بدانید: 75 درصد از بچه هایى که خواندن آنها پایین تر از سطح متوسط است قبل از رفتن به مدرسه تلویزیون تماشا مى کردند و نسبت بچه هاى ضعیفى که بیش از چهار ساعت در روز تلویزیون تماشا مى کنند، دو برابر بچه هایى است که در خواندن ، متوسط یا بالاتر از متوسطاند.
این در خانواده شما چه معنایى دارد؟ واضح است که وقتى فرزندتان مشغول تماشاى تلویزیون است ، کتاب نمى خواند. شما باید محدودیت تعیین کنید. اگر نمى خواهید برنامه هاى خاصى را شامل این محدودیت کنید، زمانى را که فرزندتان صرف تماشاى تلویزیون مى کند محدود کنید.
یکى از روشهاى انجام این کار برگزارى یک همایش خانوادگى است . براى فرزندانتان توضیح بدهید که مى خواهید همه ى اعضا خانواده زمان تماشاى تلویزیون خود را محدود کنند تا بتوانند فعالیت هاى خارج از خانه ، مطالعه ، کارِ خانه و یادگیرى بپردازند. سپس به بچه ها اجازه بدهید در جلسه ى تصمیم گیرى شرکت کنند و به سؤ الات زیر پاسخ دهند:
هر هفته چند ساعت مى توانیم تلویزیون تماشا کنیم ؟
کدم برنامه ها مورد علاقه ى ماست و مى خواهیم آنها را تماشا کنیم ؟
چگونه مى توانیم براى برنامه هاى خاص یا برنامه هاى آموزشى وقت بگذاریم ؟
اگر اعضاى مختلف خانواده براى انتخاب کانال نظر واحد نداشته باشند چه کنیم ؟
اجازه بدهید هریک از اعضاى خانواده از جدول هفتگى برنامه هاى تلویزیون براى انتخاب برنامه هاى مجاز هفته آینده خود استفاده کند. به صورت خانوادگى ساعت تماشا را محدود کنید و اختلاف نظرهایى که به وجود مى آید حل کنید. برنامه اى را که به دست آوردید بنویسید و روى دیوار نصب کنید و دقت کنید که افراد خانواده در طول یک هفته تا چه حد آن را رعایت مى کنند. در صورت لزوم در برنامه تغییراتى ایجاد کنید.
شما مى توانید با روش هاى مختلف از تلویزیون بهره ى مفید ببرید. واضح ترین روش اى است که برنامه هاى (آموزشى ) مانند مستندهاى طبیعت ، برنامه هایى درباره ى سفر، تاریخ و غیره را انتخاب کنید. اما از سطحى ترین سریال تلویزیونى نیز مى توانبد براى افزایش مهارت هاى زبانى فرزندانتان استفاده کنید.
چگونه براى بهبود درک علمى از سریال ها و نمایش هاى تلویزیونى استفاده کنیم .
قبل از تماشاى برنامه از فرزندانتان بخواهید با تماشاى آن پاسخ سؤ ال هاى زیر را پیدا کنند:
شخصیت هاى اصلى چه کسانى اند؟
فلان شخصیت با چه مشکلى روبروست ؟
چگونه مشکل را حل مى کند؟
بعد از تماشاى برنامه پاسخ فرزندانتان را مرور کنید و سؤ الات زیر را نیز اضافه کنید:
به نظر تو این برنامه در چه قالبى ساخته شده است ؟ واقع گرایانه ، طنز یا خیالى ؟ چرا؟
آیا این داستان جور دیگرى نیز مى توانست پایان یابد؟
دقت کنید که این سؤ الات مانند سؤ الاتى است که مى توانید درباره یک کتاب بپرسید. همان طور که با برنامه سؤ ال هاى خود مى توانید فرزندتان را به یک خواننده جدى تبدیل کنید، این گونه سؤ الات نیز مى تواند او را به یک بیننده ى جدى تبدیل کند (مراجعه کنید به روش 34). بخشى از خطر تلویزیون انفعالى است که در بیننده ایجاد مى کند. برخورد انفعالى با کتاب واقعا" غیر ممکن است اما جلوى تلویزیون به راحتى مى شود حالت گیاهى (مثل چغندر) به خود گرفت . فرزندان خود را تشویق کنید هنگام تماشاى تلویزیون فکر کنند تا از حالت منفعل خارج شوند و تلویزیون براى آنها به ابزار آموزشى تبدیل شود.

47. با معلم فرزندتان همکارى کنید
یکى از آشنایان من که معلم کلاس دوم است مى گوید: ( دانش آموزان کلاس من به طرز عجیبى نظر والدین خود را درباره ى آموزش و پرورش ‍ حس مى کنند. آنها توانایى هاى والدین خود را با حس ششم خود نمى فهمند و مى دانند که کدام یک بهتر مى خواند یا کدام یک نمى تواند در انجام تکالیف به آنها کمک کند. آنها واقعا مى فهمند که والدینشان درباره ى مدرسه و به خصوص درباره ى من چه نظرى دارند...بعضى از والدین هیچ وقت در مدرسه پا نمى گذارند. حتى در روز مخصوص اولیا و مربیان نیز پیدایشان نمى شود. اما گاهى جلوى بچه ها جنجال به پا مى کنند که چرا معلمتان فلان چیز را به شما درس داده است . از طرف دیگر والدین بسیارى از بچه ها به صورت داوطلبانه حضور دارند و وقتى که دنبال فرزندان خود مى آیند با من صحبت و درباره ى برنامه ى درسى بچه ها سؤ ال مى کنند، لازم به ذکر نیست که این بچه ها بهترین بازده را در کلاس دارند، از انضباط گرفته تا مسائل درسى .)
تحقیقات گوناگونى که در کشورهاى مختلف انجام شده است نشان مى دهد که بین موفقیت نوآمزوان در خواندن و نقش والدین در امور مدرسه ى آنها رابطه اى مهم وجود دارد. منظور من این نیست که تمام علایق خود را کنار بگذارید تا به انجمن اولیا و مربیان بپیوندید، بلکه لازم است درک کنید که در یادگیرى فرزندتان ، هم در مدرسه و هم در خانه ، نقش مهمى دارید.
آیا با کتاب هاى درسى فرزندانتان آشنایى دارید؟ آیا وقت مى گذارید تا کتاب هایى را که از کتابخانه به خانه مى آورند، تورق کنید. آیا مى توانید با اطمینان بگویید که فرزندانتان با شعر، ادبیات تخیلى ، مطالب غیرادبى ، و نمایشنامه روبه رود شده اند؟ شاید سطح توانایى فرزندتان را در خواندن بدانید اما آیا مى دانى که در حال حاضر مشغول خواندن چه کتابى است ؟
هرگز دو معلم با سبک کار یکسان که بر مسائلى در آموزش خود تکیه کنند، پیدا نمى شود. شما اولین معلم فرزند خود هستید ممکن است با اخلاق یا روش معلم هاى دیگر اختلاف پیدا کنید. شما حق دارید که معلم را زیر سؤ ال ببرید اما این کار را در حضور فرزند خود انجام ندهید. اگر در دل فرزندتان نسبت به نحوه اى که به او آموزش داده مى شود شک و تردید ایجاد کنید به طور قطع در کلاس دچار مشکل خواهد شد. وقتى بچه هاى حس مى کنند که کار معلمشان مورد تُیید شما نیست براى اطاعت از او و براى توجه به درس و کلاس دلیلى نمى بینند. احترام مانند چسبى است که سلسله مراتب کلاس را حفظ مى کند. اگر شما نسبت به معلمان فرزندتان بى احترامى کنید، فرزندانتان نیز احساس مى کنند که اجازه دارند خود نیز به آنها بى احترامى کنند.
روش درست این است که رابطه اى با معلم فرزتان برقرار تا بتوانید به راحتى با او صحبت کنید. معلم باید بتواند بدون گرفتن موضع دفاعى از سوى شما درباره ى ضعف هاى فرزندتان صحبت کند. شما باید بتوانید توصیه معلم را درباره ى مطالب خواندنى جویا شوید، هنگام اشاره به مشکلات ، خونسردى خود را حفظ کنید و در صورت لزوم پیشنهاد خود را براى کارهاى کمک آموزشى در خانه بیان یا به نظر معلم گوش کنید. اگر شما و معلم بتوانید مانند یک تیم کار کنید به نفع شاگرد مشترکتان خواهد بود.

48. انتظار بالایى داشته باشید
در بیمارستان هارلم ، براى مدت کوتاهى با پسرى به نام جیمز کار کردم که گلوله خورده بود. بسیارى از دندان هاى جیمز روکش طلاى داشت و عمده ترین مشکل او این بود که چرا دکترها (بى خودى ) لباس هاى نوى تنش را پاره کرده بودند. جیمز که 13 سال داشت یک فروشنده خرده پاى مواد مخدر بود. من به جیمز گفتم که به بچه ها در خواندن کمک مى کنم و او لحنى تمسخرآمیز گفت بچه هاى زیادى را مى شناسد که اصلا خواندن بلد نیستند اما او و مادرش همان روز صبح سرود روحانى بیست سوم را از کتاب مقدس خوانده بودند. او در واقع خیلى روان مى خواند اما از مدرسه دل زده شده بود. جیمز مى گفت : (معلم ها مرا دوست ندراند). بعدا روشن شد که از زمان تولد جیمز، مادرش براى هزینه تحصیل او را در دانشگاه پس انداز مى کرده است . جیمز هم مانند مادرش واقعا انتظار داشت خود را از این وضع آشفته نجات دهد، به دانشگاه برود و یک زندگى خوب داشته باشد.
درباره ى این که معلم ها خود کارى مى کنند که انتظاراتشان در کلاس برآورده شود چیزهاى بسیارى گفته اند: دانش موزى که از نظر معلم ناموفق است تقریبا" همیشه ناموفق مى شود و دانش آموزى که در نظر معلم موفق است معمولا" طبق پیش بینى او به موفقیت دست مى یابد. اگر با دقت به برخورد معلم با این دانش آموزان توجه کنید، الگوهایى را با دقت به برخورد معلم با این دانش اموزان توجه کنید، الگوهایى را خواهید دید که به طور قطع به نتیجه ى پیش بینى شده منتهى مى شود. معلم از دانش آموز (ناموفق ) کمتر درس مى پرسد و این دانش آموزان به تدریج تمایل خود را براى بلند کردن دستشان یا شرکت کردن در امور کلاس از دست مى دهند.
اما معلم از دانش آموز (موفق ) بیشتر درس مى پرسد، او را تشویق مى کند که رهبرىِ فعالیت ها را در کلاس به عهده بگیرد و عموما" مشوق تلاش هاى اوست . وقتى معلم در اوایل سال تحصیلى یک دانش آموز را ناموفق رده بندى مى کند مى توان براى کار او دلایل مختلفى جست و جو کرد. شاید به دلیل اختلافات بین شهرى یا تبعیض جنسى یا شاید حتى به خاطر شهرت منفى او نزد معلمان سال گذشته باشد. (در مورد جیمز احتمالا" سر و وضع ظاهرى و اخلاق او تاءثیر مثبتى بر معلم ها نداشت ). وقتى والدینِ یک کودم او را ناموفق ارزیابى مى کنند، دلایلى بسیار پیچیده تر از این دارد، اما به همین نسبت براى کودک ضرر دارد.
اگر مى خواهید محیط خانه ى خود را مناسب خواندن کنید، یکى از مهم ترین قدم هایى که مى توانید بردارید این است که به فرزندانتان بفهمانید که از آنها انتظارات بزرگى دارید. طبق تحقیقى که انجام شد بچه هایى که در خانواده هاى کم درآمد زندگى مى کردند اما در خواندن موفق بودند، والدینى داشتند که از آنها انتظار رفتن به دانشگاه را داشتند. در واقع تقریبا" همه تحقیقاتى که نقش والدین را در موفقیت بچه ها در خواندن بررسى مى کنند، نشان مى دهند که برخورد والدین با امور آموزشى و موفقیت هاى بچه ها، بسیار مهم تر از موقعیت اقتصادى - اجتماعى خانواده آنهاست .
هرچه که بتوانید به فرزندانتان بدهید، باید از نیازهاى اساسى آنها، یعنى غذا، لباس ، سرپناه ، عشق و باور به توانایى هاى آنها شروع کنید. و این نعمت آخر، یعنى باور به توانایى هاى آنهاست که بچه ها را از وضعیت متوسط بالاتر مى برد و به آنها کمک مى کند که از موانعى مانند معلم هاى بد، امکانات غیر کافى و محیط دوستانه عبور کنند و به عنوان خواننده ، دانش آموز و بالاخره بزرگسالانى توانا، تمام استعدادهاى بالقوه ى خود را شکوفا کنند.

49. تفاوت هاى بین بچه ها را به رسمیت بشناسید
پى .جى با اعضاى خانواده اش که نسبت به خواندن ولعى سیرى ناپذیر داشتند به هیچ وجه جور درنمى آمد. او همیشه بازى هاى پر جنب و جوش ‍ و بازى هاى ورزشى را به نشستن و کتاب خواندن ترجیح مى داد. سر میز غذا برادرها و خواهرهاى او با بیان افکار و فلسفه هایى که در کتاب ها مى خواندند بر سر جلب توجه والدین خود با هم رقابت مى کردند. پى جى بدون مکث غذا مى خورد، قبل از تمام شدن غذاى سایر اعضاى خانواده اجازه مى گرفت و از سر میز بلند مى شد و به بیرون از خانه مى دوید تا بازى کند.
پى . جى در طول رشد خود بیرون از جریان عقلانى حاکم بر خانواده ى خود باقى ماند. على رغم این که به دانشگاه خوبى رفت و چند مدرک نیز گرفت ، هنوز خود را (کودن ) مى نامد.
حتى درون یک خانواده واحد نیز رشد، گستره ى توجه و علایق بچه ها مى تواند بسیار متفاوت باشد. به رسمیت شناختن و احترام گذاشتن به این تفاوتها مى تواند شما و فرزندانتان را از ناراحتى هاى زیادى در امان دارد.
بعضى از والدین به تفاوت هاى ظاهرى یا تفاوت هاى ظاهرى یا تفاوت استعدادهاى هنرى فرزندانشان افتخار مى کنند اما همین والدین به سختى مى توانند قبول کنند که رشد شخصیتى یکى از بچه ها سریع تر از رشد شخصیتى دیگرى صورت مى گیرد یا یکى از بچه ها از فعالیت مورد علاقه ى دیگرى است . هرگز نمى گویید:(چه بد که چشمان پسرمان سبز است ، آخر چشمان سایر اعضاى خانواده قهوه است .) اما اگر پسرتان نتواند خوب بخواند ممکن است به هر غریبه اى که مى رسید بگویید:(وقتى خواهرانش این سن بودند خیلى خوب کتاب مى خواندند.)
این گونه مقایسه ها همیشه تاءثیر مخرّب دارد. حتى اگر در حضور فرزندانتان اظهار نظر نکنید، آنها اضطراب شما را حس مى کنند. کودکى که به خواندن علاقه دارد کم رو مى شود، و کودکى که نمى تواند خوب بخواند احساس ‍ حماقت مى کند.
اگر کودکى به کلى از خواندن دورى کند ممکن است در یادگیرى ، یک ناتوانى جزئى داشته باشد که کار خواندن را مشکل و ناخوشایند مى کند. اگر احساس مى کنید که ممکن است چنین مشکلى وجود داشته باشد با معلم فرزندتان در این باره صحبت کنید. اما به خاطر داشته باشید که برخى از این ناتوانى ها هرگز به طور کامل رفع نمى شود. ممکن است در مدرسه به فرزندتان توجه ویژه بشود و او نیز بیاموزد که این نقص خود را جبران کند اما شاید هرگز نتواند آن طور که شما مى خواهید سریع بخواند و از خواندن لذت ببرد.
حتى بچه هایى که در ظاهر هیچ مشکلى در یادگیرى ندارند و دانشمندترین والدین دنیا را دارند ممکن است کارهاى دیگر را به خواندن ترجیح بدهند. شما مى توانید فرزندتان را سرمیزى که غذاى آن کلم است بنشانید اما نمى توانید او را به خوردن آن وادار کنید. خواندن نیز همین طور است . بعد از آن همه کارهاى لازم را انجام دادید و همه گفتنى ها را گفتید، بقیه اش به سلیقه تان ربط دارد. بهترین کارى که مى توانید بکنید این است که میز را طورى بچینید که اشتهاى فرزندتان تحریک شود، سپس غذا را در بشقاب ها بکشید و امیدوار باشید که الگوى رفتار مناسب شما نتیجه ى مورد نظرتان را سبب شود.

50. آرام باشید
وقتى در شیکاگو دوره ى آموزشى عملى تربیت معلم را مى دیدم ، آموزش ‍ خواندن به دو گروه ضعیف از بچه هاى کلاس اول دبستان را به عهده من گذاشتند و معلم همکارم نیز به بچه هاى قوى تر درس مى داد. هنوز یادم مى آید که یکى از ضعیف ترین دانش آموزان ضعیف ترین گروه ، که پسر بچه ى کوچکى به نام آندى بود، چگونه هنگام برخورد با کلمه اى که نمى توانست آن را بخواند، آنقدر نفس خود را مى گرفت تا کبود شود. و یادم مى آید که چه قدر از کار او ناراحت مى شدم . او این حقه را از کجا آموخته بود؟ مسلما در کتاب نخوانده بود! کار او بسیار ناراحت کننده بود اما باعث مى شد که فشار به سرعت از روى برداشته شود چون من با عجله کلمه را براى او مى خواندم یا از دانش آموز دیگرى مى خواستم که به جاى او بخواند.
مشکل اندى در اولین گردهمایى اولیا و مربیان برایم روشن شد. مادر او که مانند اندى ، کوچک اندام و عصبى بود مثل فرفر وارد کلاس شد و مى خواست بداند که چرا فرزندش که هیچ پیشرفتى در مدرسه نمى کرد گیر یک دانشجوى کارآموز افتاده بود و چرا حجم تکالیفى که به او مى دادیم آنقدر کم بود. مادرش هر روز سر خود دو ساعت با او کار مى کرد. و مطمئن بود که حق اندى از مدرسه بیشتر از چیزى بود که دریافت مى کرد. او مضطرب ترین زنى بود که در عمر خود دیده بودم . پس از چند لحظه متوجه شدم که من نیز نفس خود را نگه داشته ام و بدین ترتیب با آن پسرک ریزنقش ‍ و عصبى که آنقدر مرا غمگین مى کرد همدلى کردم .
بین توجه فعال به دست آوردهاى فرزندانمان و به دست گرفتن کامل زندگى آنها تفاوتى وجود دارد. خط باریکى وجود دارد که داشتن انتظارات بالا را از انتظارات غیر واقع بینانه جدا مى کند. بسیارى از والدین از روى حسن نیت و براى دیدن موفقیت فرزندان خود، از این خط عبور مى کنند و فرزندانشان را به اضطراب هاى فردى خود مبتلا مى کنند.
ممکن است مادر اندى این پیام ها را به صورت واضح بر زبان نیاورده باشد اما اندى این پیام ها را از او دریافت کرده است :
معلم تو نمى تواند به تو درس بدهد.
تو نمى توانى در مدرسه چیزى بیاموزى .
تو باید سریع تر بیاموزى .
توموفق نیستى .
من مى دانم که چه چیزى به نفع توست .
من خودم این مشکل را براى تو حل مى کنم .
کار درست و حسابى خواندن است .
اگر فرزندتان نمى تواند با موفقیت بخواند طبیعى اس که مضطرب شوید. اما لازم است یک قدم عقب بروید، یک مفس عمیق بکشید و به علل عدم موفقیت فرزندتان بیاندیشید. شاید فرزندتان هنوز براى خواندن آماده نیست (مراجعه کنید به روش 33). در مورد اندى مسلما" مشکل همین بود. او از اغلب بچه هاى کلاس اول کم سن تر و ریزتر بود و در مجموع کمتر رشد کرده بود و اگر یک سال دیگر نیز در کلاس آمادگى مى ماند به نفع او بود. شاید فرزندتان در یادگیرى ناتوانى اى داشته باشد که با توجه شخصى یک متخصص به او رفع شود. و شاید هم کارهاى دیگر را به خواندن ترجیح مى دهد. (مراجعه کنید به روش 49).
اکنون به پیام هایى که شما مى خواهید به فرزندتان بدهید بیاندیشید:
تو مى توانى .
اگر به کمک نیاز داشته باشى کمکت مى کنم .
خواندن لذت بخش است .
براى این که بتوانید این پیام ها را به فرزندتان منتقل کنید باید بتوانید آرام باشید. به فرزندتان تکالیف اضافى ندهید. از کتاب ظنز مورد علاقه شان براى آنها بخوانید. اگر نمره ى پایین گرفتند قشقرق به پا نکنید.
با نشان دادن استفاده هاى عملى خواندن به آنها کمک کنید اهمیت خواندن را درک کنند(مراجعه کنید به روش هاى 1511).و مهم تر از همه این که با رفتار خود به آنها نشان دهید: خود نیز براى لذت بردن بخوانید.
جان گاترى ، استاد آموزش ، در تحقیق نشان داد که مردم به دو دلیل مى خوانند:
1. براى کسب دانش .
2. براى لذت و آرام شدن .
اگر به فرزندانتان نشان بدهید که از خواندن لذت مى برید.
آنها نیز مى توانند از الگوى شما تقلید کنند اما اگر به آنها نشان بدهید که خواندن صرفا" یک تکلیف است که باید انجام شود، و صرفا" به کارهاى درسى مربوط مى شود، یا باید براى جلب رضایت شما بخوانند، فرزندانتان را از تجربه ى لذت درونى خواندن محروم مى کنید. اگر چنین کنید فرزندانتان در نهایت هنگام خواندن چنان تنش خواهند داشت که نتوانند با خواندن به آرامش دست یابند و هرگز به خواندن عشق نخواهند ورزید.

 

نوشته :کتی ای . زاهلر  ترجمه سارا رئیسی

[ ۱۳٩٤/۳/۱٧ ] [ ۱٠:٢٧ ‎ب.ظ ] [ جمشید چایانی - کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

27 روش مهم برای علاقمندی کودکان به خواندن

تحقیق و بررسی  : جمشید چایانی – کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی

موارد زیر از مهترین روشهای آشنایی و آموزش خواندن به کودک می باشد که در هر مورد می توان به تفسیر به والدین و کتابداران کودک توضیح ارائه نمود .

1-    کودکان باید به طور کلی لمس کنند که بزرگسالان ( پدر ،مادر و معلم ) خواندن جزء برنامه های روزانه آنهاست .

2-    کمک هزینه کتاب به کودکان – والدین می توانند هر ماه مقدار پول اضافی به غیر از پول شارژ ماهیانه برای خرید کتاب در اختیار کودک قرار دهند .

3-    کودکان را هیچ وقت مجبور به خواند نکنید بلکه آنها را همراه خانواده در زمان معینی معمولا بعد از شام تشویق به مطالعه کنیم ( 10 الی 20 دقیقه )

4-    کودکان را همراه خود به کتابخانه ها و کتاب فروشی ها ببریم و آنها را با قفسه های کتاب و مجلات آشنا نماییم و آنها را در انتخاب موارد مورد علاقه یاری نماییم و هیچ وقت کتابی را بر آنها تحمیل نکنیم .

5-    برای کودکان حتی اشتراک یک مجله ویژه کودک را بگیریم تا کودک سر موعد مقرر مشتاق رسیدن مجله باشد .

6-     خواندن یکی از روشهای ترغیب کودکان به مطالعه و خواندن است بلند خوانی را در خانواده در دستور کار قرار دهیم .

7-    مدل خواندن و مطالعه والدین تاثیر بسزایی در کودکان خواهد داشت .

8-    ایجاد یک کتابخانه کوچک در اتاق کودک برای کتابخانه او که ایجاد مالکیت می کند .

9-    برنامه ویژه ای برای بازدید از کتابخانه به همراه  کودک خود داشته باشیم هرچند وی علاقه مند به گرفتن کتاب نباشد .

10-                        ممعرفی کتابدار به فرزندمان و بر خورد مناسب وی  با فرزند عاملی مهم در تشویق به خواندن و علاقه به کتابخانه است 

11-                        کتابی را به اصرار به فرزند خود توصیه نکنید اجازه دهید وی خود انتخاب کند زیرا اوست که می خواهد بخواند .

12-                        مرورگر های کتاب را فراموش نکنید کودک را با مرور گر های کتاب آشنا کنید از جمله amazon.com

13-                        سعی کنید کتابهای زیر 60 صفحه برای کودکانتان تهیه کنید تا از حوصله آنها خارج نباشد .

14-                        اگر کودکتان سعی دارد مطلبی را برای شما بخواند صبور باشید و تا انتها گوش فرا دهید .

15-                        مطمئن باشید که کودکان در  صفحات وب دنبال مطالبی می گردند که به نفع آنها باشد و از آن لذت ببرند و چیزی که از حوصله آنها خارج باشد دنبال نخواهند کرد .

16-کودکتان را هنگامی که کتابی را به اتمام رسانید حتما مورد تشویق قرار دهید .

17-                        نمایش کتاب در خانه – اجازه دهید کودک بداند که کتاب جایگاه مهمی در زندگی شما دارد .

18-                        از کودک بخواهید کتابی را که خوانده است برای شما باز گو کند .

19-                        برنامه ها و نرم افزار هایی که کودک را تشویق به خواندن می کند را تهیه نمایید .

20-                        آیا فرزند شما اسم خود را در اول کتاب می نویسد . این خیلی مهم است که مالکیت را در او تقویت می کند . BOOKPLATE

21-                        کتابهای سرگرمی HOBBIEکه کودک را به کنجکاوی وا می  دارد برایش تهیه کنید .

22-                        کودکان بزرگتر ار تشویق به خواندن برای کوچکتر ها بکنید .

23-                        کتابهای خنده دار و طنز را در اختیار کودکان قرار دهید . زیرا آنها فکر می کنند که خواندن فقط یک امر جدی است .

24-                        هرگز برای خواندن کتاب او را از دیدن تلوزیون منع نکنید بلکه با نرم افزارهای مناسب او را تشویق به خواندن کنیم .

25-                        کودک عاشق گوش دادن و صحبت بزرگان است پس چه چیزی بهتر از خواندن برای او .

26-کودک را در شش ماهگی با رنگ ها روشن و ورق زدن کتاب هنگامی که او در بغل و آغوش شماست  آشنا کنید .

27-                        لحن خود را در هنگام خواندن کتاب متناسب با شخصیتهای کتاب تغییر دهید .

 

منابع و ماخذ : پروژه مشترک آموزش و پروش و انجمن کتابخانه های آمریکا

[ ۱۳٩٤/۳/٦ ] [ ۱٠:٤۸ ‎ب.ظ ] [ جمشید چایانی - کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

27 روش مهم برای علاقمندی کودکان به خواندن

تحقیق و بررسی  : جمشید چایانی – کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی

موارد زیر از مهترین روشهای آشنایی و آموزش خواندن به کودک می باشد که در هر مورد می توان به تفسیر به والدین و کتابداران کودک توضیح ارائه نمود .

1-    کودکان باید به طور کلی لمس کنند که بزرگسالان ( پدر ،مادر و معلم ) خواندن جزء برنامه های روزانه آنهاست .

2-    کمک هزینه کتاب به کودکان – والدین می توانند هر ماه مقدار پول اضافی به غیر از پول شارژ ماهیانه برای خرید کتاب در اختیار کودک قرار دهند .

3-    کودکان را هیچ وقت مجبور به خواند نکنید بلکه آنها را همراه خانواده در زمان معینی معمولا بعد از شام تشویق به مطالعه کنیم ( 10 الی 20 دقیقه )

4-    کودکان را همراه خود به کتابخانه ها و کتاب فروشی ها ببریم و آنها را با قفسه های کتاب و مجلات آشنا نماییم و آنها را در انتخاب موارد مورد علاقه یاری نماییم و هیچ وقت کتابی را بر آنها تحمیل نکنیم .

5-    برای کودکان حتی اشتراک یک مجله ویژه کودک را بگیریم تا کودک سر موعد مقرر مشتاق رسیدن مجله باشد .

6-     خواندن یکی از روشهای ترغیب کودکان به مطالعه و خواندن است بلند خوانی را در خانواده در دستور کار قرار دهیم .

7-    مدل خواندن و مطالعه والدین تاثیر بسزایی در کودکان خواهد داشت .

8-    ایجاد یک کتابخانه کوچک در اتاق کودک برای کتابخانه او که ایجاد مالکیت می کند .

9-    برنامه ویژه ای برای بازدید از کتابخانه به همراه  کودک خود داشته باشیم هرچند وی علاقه مند به گرفتن کتاب نباشد .

10-                        ممعرفی کتابدار به فرزندمان و بر خورد مناسب وی  با فرزند عاملی مهم در تشویق به خواندن و علاقه به کتابخانه است 

11-                        کتابی را به اصرار به فرزند خود توصیه نکنید اجازه دهید وی خود انتخاب کند زیرا اوست که می خواهد بخواند .

12-                        مرورگر های کتاب را فراموش نکنید کودک را با مرور گر های کتاب آشنا کنید از جمله amazon.com

13-                        سعی کنید کتابهای زیر 60 صفحه برای کودکانتان تهیه کنید تا از حوصله آنها خارج نباشد .

14-                        اگر کودکتان سعی دارد مطلبی را برای شما بخواند صبور باشید و تا انتها گوش فرا دهید .

15-                        مطمئن باشید که کودکان در  صفحات وب دنبال مطالبی می گردند که به نفع آنها باشد و از آن لذت ببرند و چیزی که از حوصله آنها خارج باشد دنبال نخواهند کرد .

16-کودکتان را هنگامی که کتابی را به اتمام رسانید حتما مورد تشویق قرار دهید .

17-                        نمایش کتاب در خانه – اجازه دهید کودک بداند که کتاب جایگاه مهمی در زندگی شما دارد .

18-                        از کودک بخواهید کتابی را که خوانده است برای شما باز گو کند .

19-                        برنامه ها و نرم افزار هایی که کودک را تشویق به خواندن می کند را تهیه نمایید .

20-                        آیا فرزند شما اسم خود را در اول کتاب می نویسد . این خیلی مهم است که مالکیت را در او تقویت می کند . BOOKPLATE

21-                        کتابهای سرگرمی HOBBIEکه کودک را به کنجکاوی وا می  دارد برایش تهیه کنید .

22-                        کودکان بزرگتر ار تشویق به خواندن برای کوچکتر ها بکنید .

23-                        کتابهای خنده دار و طنز را در اختیار کودکان قرار دهید . زیرا آنها فکر می کنند که خواندن فقط یک امر جدی است .

24-                        هرگز برای خواندن کتاب او را از دیدن تلوزیون منع نکنید بلکه با نرم افزارهای مناسب او را تشویق به خواندن کنیم .

25-                        کودک عاشق گوش دادن و صحبت بزرگان است پس چه چیزی بهتر از خواندن برای او .

26-کودک را در شش ماهگی با رنگ ها روشن و ورق زدن کتاب هنگامی که او در بغل و آغوش شماست  آشنا کنید .

27-                        لحن خود را در هنگام خواندن کتاب متناسب با شخصیتهای کتاب تغییر دهید .

 

منابع و ماخذ : پروژه مشترک آموزش و پروش و انجمن کتابخانه های آمریکا

[ ۱۳٩٤/۳/٥ ] [ ۱٠:٤۸ ‎ب.ظ ] [ جمشید چایانی - کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

خلاصه کتاب مستند سازی تجربیات مدیران( از دیدگاه مدیریت دانش)بیش از یک قرن از تشکیل سازمان های الگو گرفته شده از سازمان های غربی در کشور ما می گذرد، اما سوال اینجاست که چه تعداد از مدیران و کارکنان فعال در این سازمان ها افکار، دیدگاهها، تجارب، آموخته ها و اندوخته های تجربی و علمی خود را مکتوب و مستند نموده اند؟ چه بخشی از دانش نهفته در تغییرات مدیریتی و فرآیند آن به قلم مدیران و کارشناسان به رشته تحریر در آمده اس؟ چه بخشی از این تجارب به نسل های بعدی انتقال خواهد یافت؟ هدف این کتاب کمک به کارکنان، کارشناسان، متخصصان و به ویژه مدیران سازمان های کشور برای پی بردن به ماهیت و ارزش دانش سازمانی نهفته در زوایای تجارب آنها و نیز یاری رساندن به آنان در مسیر ثبت و مستند سازی این تجارب است.

مطالب مندرج در این کتاب نشان می دهد که فهم اهمیت مستندسازی تجارب سازمان به وسیله فهم مفهوم تجربه و فرآیند شکل گیری آن، آگاهی از دانش نهفته در تجارب و تسلط بر راهکارهای مستندسازی این تجارب میسر خواهد بود. یکی از راهکارهای مهم و کاملا کاربردی برای مستند سازی تجارب مدیران مطالعات موردی است.

مسلما مدیریت دانش سازمانی با تکیه بر مستندسازی تجارب سازمان نیاز به تایید بالاترین سطوح سازمان دارد. توجهی که نشئت گرفته از تغییر در دیدگاههای مدیران عالی و تسریع و تسری این تغییر دیدگاه در کلیه زنجیره ارزش سازمان است.

این توجه می تواند با ابزاری همانند اختصاص بودجه و زمان کافی برای طراحی و اجرای استراتژی های مدیریت دانش سازمانی( از جمله مستندسازی تجارب مدیران در قالب مطالعات موردی)، ارائه آموزش ها و تشویق های لازم به اعضای سازمان و سایر حمایت های فکری و عملی نشان داده شود.

برگزاری گردهمایی ها و برنامه های آموزشی در زمینه مدیریت دانش، مفاهیم، نقش، اهمیت و کاربردهای آن در سازمان، ایجاد فرصت های آموزشی برای مدیران و کارشناسان سازمان به منظور آموختن شیوه های مختلف مستندسازی تجارب سازمانی به ویژه برگزاری دوره های آموزشی ویژه مورد نویسی، توجه بیشتر به تجربه داران سازمان و فراهم نمودن شرایط ملاقات و تبادل نظر فردی و گروهی اعضای سازمان، می تواند آرام آرام فضای سازمان را به سوی حفظ و تقویت دانش و تجارب و در واقع یادگیرنده شدن سوق دهد.

----------------------

جعفری مقدم، سعید.(۱۳۸۳). مستند سازی تجربیات مدیران ( از دیدگاه مدیریت دانش). تهران: موسسه تحقیقات و آموزش مدیریت.

[ ۱۳٩٤/٢/۱٥ ] [ ۱٠:٥٥ ‎ق.ظ ] [ جمشید چایانی - کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه